<?xml-stylesheet type="text/xml" href="biblio.xsl"?>

<!DOCTYPE TEI.2 PUBLIC "-//TEI//DTD TEI Lite XML ver. 1//EN" "teixlite.dtd" 
[

<!-- e-aj literoj -->
<!ENTITY Ccirc "&#x0108;">
<!ENTITY ccirc "&#x0109;">
<!ENTITY Gcirc "&#x011c;">
<!ENTITY gcirc "&#x011d;">
<!ENTITY Hcirc "&#x0124;">
<!ENTITY hcirc "&#x0125;">
<!ENTITY Jcirc "&#x0134;">
<!ENTITY jcirc "&#x0135;">
<!ENTITY Scirc "&#x015c;">
<!ENTITY scirc "&#x015d;">
<!ENTITY Ubreve "&#x016c;">
<!ENTITY ubreve "&#x016d;">

<!-- hebreaj literoj -->
<!ENTITY alef   "&#x05d0;">
<!ENTITY bet    "&#x05d1;">
<!ENTITY gimel  "&#x05d2;">
<!ENTITY dalet  "&#x05d3;">
<!ENTITY he     "&#x05d4;">
<!ENTITY vav    "&#x05d5;">
<!ENTITY zain  "&#x05d6;">
<!ENTITY het    "&#x05d7;">
<!ENTITY tet    "&#x05d8;">
<!ENTITY jod    "&#x05d9;">
<!ENTITY kaf    "&#x05db;">
<!ENTITY lamed  "&#x05dc;">
<!ENTITY mem    "&#x05de;">
<!ENTITY nun    "&#x05e0;">
<!ENTITY samekh "&#x05e1;">
<!ENTITY ain   "&#x05e2;">
<!ENTITY pe     "&#x05e4;">
<!ENTITY cadi  "&#x05e6;">
<!ENTITY kof    "&#x05e7;">
<!ENTITY resh   "&#x05e8;">
<!ENTITY shin   "&#x05e9;">
<!ENTITY tav    "&#x05ea;">


<!-- aliaj literoj -->
<!ENTITY leftquot "&#x201e;">
<!ENTITY rightquot "&#x201c;">
<!ENTITY dash "&#x2015;"> 

]>

<!-- $Id: biblio.xml,v 1.8 2012/02/05 15:05:29 revo Exp $ -->
<!-- 
  $Log: biblio.xml,v $
  Revision 1.8  2012/02/05 15:05:29  revo
  tajperaro lau Ken Caviness

  Revision 1.7  2012/01/28 10:37:22  revo
  korektoj lau Gerhard Hofmann

  Revision 1.6  2012/01/14 19:58:19  revo
  transformreguloj por Rilatoj

  Revision 1.5  2011/10/31 15:28:35  revo
  du korektetoj lau Gerhard Hoffmann

  Revision 1.4  2011/09/10 12:53:11  revo
  korekto de tajperaroj lau Gerhard Hofmann

  Revision 1.3  2002/09/25 21:05:29  revo
  kap- kaj piedlinioj por la navigado


-->

<TEI.2>
<teiHeader>

  <fileDesc>
    <titleStmt>
      <title>La Sankta Biblio</title>
      <respStmt>
        <resp>enkomputiligita de</resp>
        <name>Charles R. L. Power</name>
      </respStmt>
      <respStmt>
        <resp>adaptita al TEI de</resp>
        <name>Wolfram DIESTEL</name>
      </respStmt>
    </titleStmt>
    <editionStmt>
      <edition>$Id: biblio.xml,v 1.8 2012/02/05 15:05:29 revo Exp $</edition>
    </editionStmt>
    <extent>5263 kB</extent>
    <publicationStmt>
      <publisher>Brita kaj Alilada Biblia Societo</publisher>
      <pubPlace>Londono</pubPlace>
      <publisher>Nacia Biblia Societo de Skotlando</publisher>
      <pubPlace>Edinburgo</pubPlace>
      <date>1990</date>
    </publicationStmt>
    <sourceDesc>
      <p>Vidu la redaktan noton.</p>
    </sourceDesc>
  </fileDesc>

  <encodingDesc>
    <projectDesc>
      <p>Tiu teksto esti&gcirc;is kadre de projekto
      celanta disponigi gravajn verkojn de la esperanta literaturo
      en XML-igita formo por ebligi konvertadon al aliaj formoj
      kaj a&ubreve;tomatan traser&ccirc;adon je cita&jcirc;oj.</p>
    </projectDesc>
    <editorialDecl>
      <p>
        Mi ne tre certas, &ccirc;u mi uzis plej &gcirc;ustan manieron
        formuli la tekston en TEI-formo. Sed jen kiel mi faris.
      </p>
      <p>
        La du testamentoj aperas kiel du tekstoj (&lt;text&gt;)
        kun propraj titolpa&gcirc;oj. La unuopaj libroj estas
        apartigitaj per &lt;div type="book"&gt;. La &ccirc;apitroj
        per &lt;div type="chapter"&gt;. Krome la partoj de la
        psalmaro estas apartigitaj per &lt;div type="psalmbook"&gt;,
        la psalmoj per &lt;div type="psalm"&gt;. La &ccirc;apitroj kaj
        psalmoj cetere estas numeritaj.
      </p>
      <p>
       La unuopaj versoj estas koditaj per &lt;l&gt; kaj la alineoj
       per &lt;lg&gt;. En la biblio pli longaj paroloj aperas versforme
       kun dekstren &scirc;ovita teksto. Ilin mi markis per la atributo
       rend='indent' kaj la versfinojn (linirompojn) per &lt;lb/&gt;.
      </p>
      <p>
       Se mi uzus por la alineoj &lt;p&gt; mi ne scius kiel disigi la
       unuopajn versojn tiel, ke oni povu ilin ekstrakti facile. Eble 
       estus anka&ubreve; bone marki &ccirc;iujn parolojn per &lt;q&gt;, 
       sed tio signifus multe da redakta laboro sen tro granda gajno, 
       &ccirc;ar en la prezento la mallongaj paroloj ne estas speciale 
       emfazitaj. La pli longaj estas jam markitaj kiel menciite.
      </p>
      <p>
       &Ccirc;apitrokomencoj ofte aperas majuskle en mia ekzemplero de la 
       Biblio, tiujn eble oni marku per &lt;hi&gt;, sed mi ankora&ubreve; 
       ne realigis tion. 
      </p>
      <p>
       Foje okazas, ke verso etendi&gcirc;as trans alineoj. Mi tiam
       enmetis en la dua parto atributon rend='cont' kaj saman versnumeron.
      </p>
      <p>
        La mallongaj priskriboj de la psalmoj aperas en &lt;head&gt;.
        La "Sela"-oj en &lt;hi rend='sela'&gt;. En la originalo ili
        aperas &ccirc;e la dekstra tekstorando kun pli malgrandaj tipoj.
        La psalmo 119 estas iom aparta pro la hebreaj literoj kaj la
        piednoto. Piednoto aperas anka&ubreve; en iu alia loko.
      </p>
    </editorialDecl>    
  </encodingDesc>

  <profileDesc>
    <langUsage>
      <language id="eo">Esperanto</language>
    </langUsage>
  </profileDesc>
</teiHeader>


<text lang="eo">

 <front>
    <titlePage>
      <docTitle>
        <titlePart type="main">La Sankta Biblio</titlePart>
        <titlePart type="subtitle">Malnova kaj Nova Testamentoj<lb/>
          Tradukitaj el la Originalaj Lingvoj</titlePart>
       </docTitle>
      <docImprint>
         <pubPlace>Londono</pubPlace><lb/>
         <publisher>Brita kaj Alilanda Biblia Societo</publisher><lb/>
         <pubPlace>Edinburgo</pubPlace><lb/>
         <publisher>Nacia Biblia Societo de Skotlando</publisher>
      </docImprint>
    </titlePage>
  </front>

  <group>


<!-- ************* LA MALNOVA TESTAMENTO *************** -->
    
    <text id="MT">
      <front rend="index">
        <titlePage>
          <docTitle>
            <titlePart type="main">La Malnova Testamento</titlePart>
            <titlePart type="translator">
              el la hebrea originalo tradukis<lb/>
              <name>Lazaro Ludoviko Zamenhof</name>
            </titlePart> 
          </docTitle>
          <docImprint>
            <pubPlace>Londono</pubPlace><lb/>
            <publisher>Brita kaj Alilanda Biblia Societo</publisher>
          </docImprint>
        </titlePage>       
      </front>
      <body>


<!-- LIBRO: GENEZO -->

        <div type='book' n='01' id='libro_gen' rend='doc'>

          <index index='content' level1='GENEZO'/>
          <head>GENEZO</head>
          <head>UNUA LIBRO DE MOSEO</head>

<div type='chapter' n='1'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>En la komenco Dio kreis la &ccirc;ielon kaj la teron.</l>
  <l n='2'>Kaj la tero
    estis senforma kaj dezerta, kaj mallumo estis super la abismo;
    kaj la spirito de Dio &scirc;vebis super la akvo.</l>
  <l n='3'>Kaj Dio diris: Estu
    lumo; kaj fari&gcirc;is lumo.</l>
  <l n='4'>Kaj Dio vidis la lumon, ke &gcirc;i estas
    bona; kaj Dio apartigis la lumon de la mallumo.</l>
  <l n='5'>Kaj Dio nomis
    la lumon Tago, kaj la mallumon Li nomis Nokto. Kaj estis vespero,
    kaj estis mateno, unu tago.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='6'>Kaj Dio diris: Estu firma&jcirc;o inter la akvo, kaj &gcirc;i apartigu
    akvon de akvo.</l>
  <l n='7'>Kaj Dio kreis la firma&jcirc;on, kaj apartigis la
    akvon, kiu estas sub la firma&jcirc;o, de la akvo, kiu estas super la
    firma&jcirc;o; kaj fari&gcirc;is tiel.</l>
  <l n='8'>Kaj Dio nomis la firma&jcirc;on &Ccirc;ielo. Kaj
    estis vespero, kaj estis mateno, la dua tago.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='9'>Kaj Dio diris: Kolekti&gcirc;u la akvo de sub la &ccirc;ielo en unu lokon,
    kaj aperu la seka&jcirc;o; kaj fari&gcirc;is tiel.</l>
  <l n='10'>Kaj Dio nomis la
    seka&jcirc;on Tero, kaj la kolekti&gcirc;ojn de la akvo Li nomis Maroj. Kaj
    Dio vidis, ke &gcirc;i estas bona.</l>
  <l n='11'>Kaj Dio diris: Kreskigu la tero
    verda&jcirc;on, herbon, kiu naskas semon, fruktarbon, kiu donas la&ubreve; sia
    speco frukton, kies semo estas en &gcirc;i mem, sur la tero; kaj
    fari&gcirc;is tiel.</l>
  <l n='12'>Kaj la tero elkreskigis verda&jcirc;on, herbon, kiu
    naskas semon la&ubreve; sia speco, kaj arbon, kiu donas frukton, kies
    semo estas en &gcirc;i mem la&ubreve; sia speco. Kaj Dio vidis, ke &gcirc;i estas
    bona.</l>
  <l n='13'>Kaj estis vespero, kaj estis mateno, la tria tago.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='14'>Kaj Dio diris: Estu luma&jcirc;oj en la &ccirc;iela firma&jcirc;o, por apartigi
    la tagon de la nokto, kaj ili prezentu signojn, tempojn, tagojn,
    kaj jarojn;</l>
  <l n='15'>kaj ili estu luma&jcirc;oj en la &ccirc;iela firma&jcirc;o, por lumi
    super la tero; kaj fari&gcirc;is tiel.</l>
  <l n='16'>Kaj Dio faris la du grandajn
    luma&jcirc;ojn: la pli grandan luma&jcirc;on, por regi la tagon, kaj la
    malpli grandan luma&jcirc;on, por regi la nokton, kaj la stelojn.</l>
  <l n='17'>Kaj Dio starigis ilin sur la &ccirc;iela firma&jcirc;o, por ke ili lumu sur
    la teron,</l>
  <l n='18'>kaj por ke ili regu la tagon kaj la nokton kaj faru
    diferencon inter la lumo kaj la mallumo. Kaj Dio vidis, ke &gcirc;i
    estas bona.</l>
  <l n='19'>Kaj estis vespero, kaj estis mateno, la kvara
    tago.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='20'>Kaj Dio diris: La akvo aperigu movi&gcirc;anta&jcirc;ojn, vivajn esta&jcirc;ojn,
    kaj birdoj ekflugu super la tero, sub la &ccirc;iela firma&jcirc;o.</l>
  <l n='21'>Kaj
    Dio kreis la grandajn balenojn, kaj &ccirc;iujn vivajn esta&jcirc;ojn
    movi&gcirc;antajn, kiujn aperigis la akvo, la&ubreve; ilia speco, kaj &ccirc;iujn
    flugilhavajn birdojn la&ubreve; ilia speco. Kaj Dio vidis, ke &gcirc;i estas
    bona.</l>
  <l n='22'>Kaj Dio ilin benis, dirante: Fruktu kaj multi&gcirc;u, kaj
    plenigu la akvon en la maroj, kaj la birdoj multi&gcirc;u sur la tero.</l>
  <l n='23'>Kaj estis vespero, kaj estis mateno, la kvina tago.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='24'>Kaj Dio diris: La tero aperigu vivajn esta&jcirc;ojn, la&ubreve; ilia
    speco, brutojn kaj rampa&jcirc;ojn kaj surterajn bestojn, la&ubreve; ilia
    speco; kaj fari&gcirc;is tiel.</l>
  <l n='25'>Kaj Dio kreis la bestojn de la tero,
    la&ubreve; ilia speco, kaj la brutojn, la&ubreve; ilia speco, kaj &ccirc;iujn
    rampa&jcirc;ojn de la tero, la&ubreve; ilia speco. Kaj Dio vidis, ke &gcirc;i estas
    bona.</l>
  <l n='26'>Kaj Dio diris: Ni kreu homon la&ubreve; Nia bildo, similan al
    Ni; kaj ili regu super la fi&scirc;oj de la maro kaj super la birdoj de
    la &ccirc;ielo kaj super la brutoj, kaj super &ccirc;iuj rampa&jcirc;oj, kiuj
    rampas sur la tero.</l>
  <l n='27'>Kaj Dio kreis la homon la&ubreve; Sia bildo, la&ubreve;
    la bildo de Dio Li kreis lin; en formo de viro kaj virino Li
    kreis ilin.</l>
  <l n='28'>Kaj Dio benis ilin, kaj Dio diris al ili: Fruktu
    kaj multi&gcirc;u, kaj plenigu la teron kaj submetu &gcirc;in al vi, kaj regu
    super la fi&scirc;oj de la maro kaj super la birdoj de la &ccirc;ielo, kaj
    super &ccirc;iuj bestoj, kiuj movi&gcirc;as sur la tero.</l>
  <l n='29'>Kaj Dio diris:
    Jen Mi donis al vi &ccirc;iujn herbojn, kiuj semas semon, kiuj trovi&gcirc;as
    sur la tuta tero, kaj &ccirc;iujn arbojn, kiuj havas en si arban
    frukton, kiu semas semon; tio estu por vi man&gcirc;a&jcirc;o.</l>
  <l n='30'>Kaj al &ccirc;iuj
    bestoj de la tero kaj al &ccirc;iuj birdoj de la &ccirc;ielo kaj al &ccirc;iuj
    rampa&jcirc;oj sur la tero, kiuj havas en si vivan animon, la tutan
    verdan herba&jcirc;on kiel man&gcirc;a&jcirc;on. Kaj fari&gcirc;is tiel.</l>
  <l n='31'>Kaj Dio
    rigardis &ccirc;ion, kion Li kreis, kaj vidis, ke &gcirc;i estas tre bona.
    Kaj estis vespero, kaj estis mateno, la sesa tago.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='2'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj estis finitaj la &ccirc;ielo kaj la tero kaj &ccirc;iuj iliaj
    apartena&jcirc;oj.</l>
  <l n='2'>Kaj Dio finis en la sepa tago Sian laboron, kiun
    Li faris, kaj Li ripozis en la sepa tago de la tuta laboro, kiun
    Li faris.</l>
  <l n='3'>Kaj Dio benis la sepan tagon kaj sanktigis &gcirc;in, &ccirc;ar
    en &gcirc;i Li ripozis de Sia tuta laboro, kiun Li faris kreante.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='4'>Tia estas la naski&gcirc;o de la &ccirc;ielo kaj la tero, kiam ili estis
    kreitaj, kiam Dio la Eternulo faris la teron kaj la &ccirc;ielon.</l>
  <l n='5'>Kaj
    nenia kampa arbeta&jcirc;o ankora&ubreve; estis sur la tero, kaj nenia kampa
    herbo ankora&ubreve; kreskis, &ccirc;ar Dio la Eternulo ne pluvigis sur la
    teron, kaj ne ekzistis homo, por prilabori la teron.</l>
  <l n='6'>Sed nebulo
    levi&gcirc;adis de la tero kaj donadis malsekecon al la tuta supra&jcirc;o de
    la tero.</l>
  <l n='7'>Kaj Dio la Eternulo kreis la homon el polvo de la
    tero, kaj Li enblovis en lian nazon spiron de vivo, kaj la homo
    fari&gcirc;is viva animo.</l>
  <l n='8'>Kaj Dio la Eternulo plantis &gcirc;ardenon en
    Eden en la Oriento, kaj Li metis tien la homon, kiun Li kreis.</l>
  <l n='9'>Kaj Dio la Eternulo elkreskigis el la tero &ccirc;iun arbon &ccirc;arman por
    la vido kaj bonan por la man&gcirc;o, kaj la arbon de vivo en la mezo
    de la &gcirc;ardeno, kaj la arbon de sciado pri bono kaj malbono.</l>
  <l n='10'>Kaj rivero eliras el Eden, por akvoprovizi la &gcirc;ardenon, kaj de
    tie &gcirc;i dividi&gcirc;as kaj fari&gcirc;as kvar &ccirc;efpartoj.</l>
  <l n='11'>La nomo de unu
    estas Pi&scirc;on; &gcirc;i estas tiu, kiu &ccirc;irka&ubreve;as la tutan landon &Hcirc;avila,
    kie estas la oro.</l>
  <l n='12'>Kaj la oro de tiu lando estas bona; tie
    trovi&gcirc;as bedelio kaj la &scirc;tono onikso.</l>
  <l n='13'>Kaj la nomo de la dua
    rivero estas Gi&hcirc;on; &gcirc;i estas tiu, kiu &ccirc;irka&ubreve;as la tutan landon
    Etiopujo.</l>
  <l n='14'>Kaj la nomo de la tria rivero estas &Hcirc;idekel; &gcirc;i
    estas tiu, kiu fluas anta&ubreve; Asirio. Kaj la kvara rivero estas
    E&ubreve;frato.</l>
  <l n='15'>Kaj Dio la Eternulo prenis la homon kaj enlo&gcirc;igis lin
    en la &gcirc;ardeno Edena, por ke li prilaboradu &gcirc;in kaj gardu &gcirc;in.</l>
  <l n='16'>Kaj Dio la Eternulo ordonis al la homo, dirante: De &ccirc;iu arbo de
    la &gcirc;ardeno vi man&gcirc;u;</l>
  <l n='17'>sed de la arbo de sciado pri bono kaj
    malbono vi ne man&gcirc;u, &ccirc;ar en la tago, en kiu vi man&gcirc;os de &gcirc;i, vi
    mortos.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='18'>Kaj Dio la Eternulo diris: Ne estas bone, ke la homo estu
    sola; Mi kreos al li helpanton similan al li.</l>
  <l n='19'>Kaj Dio la
    Eternulo kreis el la tero &ccirc;iujn bestojn de la kampo kaj &ccirc;iujn
    birdojn de la &ccirc;ielo, kaj venigis ilin al la homo, por vidi, kiel
    li nomos ilin; kaj kiel la homo nomis &ccirc;iun vivan esta&jcirc;on, tiel
    restis &gcirc;ia nomo.</l>
  <l n='20'>Kaj la homo donis nomojn al &ccirc;iuj brutoj kaj
    al la birdoj de la &ccirc;ielo kaj al &ccirc;iuj bestoj de la kampo; sed por
    la homo ne trovi&gcirc;is helpanto simila al li.</l>
  <l n='21'>Kaj Dio la Eternulo
    faligis profundan dormon sur la homon, kaj &ccirc;i tiu endormi&gcirc;is; kaj
    Li prenis unu el liaj ripoj kaj fermis la lokon per karno.</l>
  <l n='22'>Kaj
    Dio la Eternulo konstruis el la ripo, kiun Li prenis de la homo,
    virinon, kaj Li venigis &scirc;in al la homo.</l>
  <l n='23'>Kaj la homo diris: Jen
    nun &scirc;i estas osto el miaj ostoj kaj karno el mia karno; &scirc;i estu
    nomata Virino, &ccirc;ar el Viro &scirc;i estas prenita.</l>
  <l n='24'>Tial viro
    forlasos sian patron kaj sian patrinon, kaj ali&gcirc;os al sia edzino,
    kaj ili estos unu karno.</l>
  <l n='25'>Kaj ili amba&ubreve; estis nudaj, la homo
    kaj lia edzino, kaj ili ne hontis.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='3'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj la serpento estis pli ruza, ol &ccirc;iuj kampaj bestoj, kiujn
    kreis Dio la Eternulo. Kaj &gcirc;i diris al la virino: &Ccirc;u Dio diris,
    ke vi ne man&gcirc;u de &ccirc;iuj arboj de la &gcirc;ardeno?</l>
  <l n='2'>Kaj la virino diris
    al la serpento: La fruktojn de la arboj de la &gcirc;ardeno ni povas
    man&gcirc;i;</l>
  <l n='3'>sed pri la fruktoj de la arbo, kiu estas en la mezo de
    la &gcirc;ardeno, Dio diris: Ne man&gcirc;u ion de ili kaj ne tu&scirc;u ilin, por
    ke vi ne mortu.</l>
  <l n='4'>Kaj la serpento diris al la virino: Ne, vi ne
    mortos;</l>
  <l n='5'>sed Dio scias, ke en la tago, en kiu vi man&gcirc;os ion de
    ili, malfermi&gcirc;os viaj okuloj kaj vi estos kiel Dio, vi scios
    bonon kaj malbonon.</l>
  <l n='6'>Kaj la virino vidis, ke la arbo estas bona
    por man&gcirc;i kaj &gcirc;i estas &ccirc;arma por la okuloj, kaj la arbo estas
    dezirinda por sa&gcirc;i&gcirc;i; kaj &scirc;i prenis de &gcirc;iaj fruktoj, kaj &scirc;i
    man&gcirc;is, kaj &scirc;i donis kune anka&ubreve; al sia edzo, kaj li man&gcirc;is.</l>
  <l n='7'>Kaj
    malfermi&gcirc;is la okuloj de ili amba&ubreve;, kaj ili scii&gcirc;is, ke ili estas
    nudaj; kaj ili kunkudris foliojn de figarbo kaj faris al si
    zona&jcirc;ojn.</l>
  <l n='8'>Kaj ili a&ubreve;dis la vo&ccirc;on de Dio la Eternulo, kiu mar&scirc;is
    en la &gcirc;ardeno dum la malvarmeto de la tago; kaj Adam kaj lia
    edzino ka&scirc;i&gcirc;is de Dio la Eternulo inter la arboj de la &gcirc;ardeno.</l>
  <l n='9'>Kaj Dio la Eternulo vokis Adamon, kaj diris al li: Kie vi estas?</l>
  <l n='10'>Kaj tiu diris: Vian vo&ccirc;on mi a&ubreve;dis en la &gcirc;ardeno, kaj mi
    ektimis, &ccirc;ar mi estas nuda; kaj mi ka&scirc;is min.</l>
  <l n='11'>Kaj Dio diris:
    Kiu diris al vi, ke vi estas nuda? &ccirc;u vi ne man&gcirc;is de la arbo,
    pri kiu Mi ordonis al vi, ke vi ne man&gcirc;u de &gcirc;i?</l>
  <l n='12'>Kaj Adam
    diris: La edzino, kiun Vi donis al mi kiel kunulinon, &scirc;i donis al
    mi de la arbo, kaj mi man&gcirc;is.</l>
  <l n='13'>Kaj Dio la Eternulo diris al la
    virino: Kial vi tion faris? Kaj la virino diris: La serpento
    tromplogis min, kaj mi man&gcirc;is.</l>
  <l n='14'>Kaj Dio la Eternulo diris al la
    serpento: &Ccirc;ar vi tion faris, tial estu malbenita inter &ccirc;iuj
    brutoj kaj inter &ccirc;iuj bestoj de la kampo; sur via ventro vi
    irados kaj teron vi man&gcirc;ados dum via tuta vivo.</l>
  <l n='15'>Kaj Mi metos
    malamikecon inter vi kaj la virino kaj inter via idaro kaj &scirc;ia
    idaro; &gcirc;i frapados vian kapon, kaj vi pikados &gcirc;ian kalkanon.</l>
  <l n='16'>Al la virino Li diris: Mi multigos viajn suferojn dum via
    gravedeco; en doloro vi naskados infanojn; kaj al via viro vi vin
    tiros, kaj li regos super vi.</l>
  <l n='17'>Kaj al Adam Li diris: &Ccirc;ar vi
    obeis la vo&ccirc;on de via edzino, kaj vi man&gcirc;is de la arbo, pri kiu
    Mi ordonis al vi, dirante, ke vi ne man&gcirc;u de &gcirc;i, tial malbenita
    estu la tero pro vi; kun suferoj vi man&gcirc;ados de &gcirc;i dum via tuta
    vivo.</l>
  <l n='18'>Kaj dornojn kaj pika&jcirc;ojn &gcirc;i kreskigos por vi, kaj vi
    man&gcirc;ados herbojn de la kampo.</l>
  <l n='19'>En la &scirc;vito de via viza&gcirc;o vi
    man&gcirc;ados panon, &gcirc;is vi revenos en la teron, el kiu vi estas
    prenita; &ccirc;ar vi estas polvo kaj refari&gcirc;os polvo.</l>
  <l n='20'>Kaj Adam
    donis al sia edzino la nomon Eva, &ccirc;ar &scirc;i estis patrino de &ccirc;iuj
    vivantoj.</l>
  <l n='21'>Kaj Dio la Eternulo faris por Adam kaj por lia
    edzino vestojn el felo, kaj Li vestis ilin.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='22'>Kaj Dio la Eternulo diris: Jen Adam fari&gcirc;is kiel unu el Ni,
    sciante bonon kaj malbonon; nun eble li etendos sian manon kaj
    prenos anka&ubreve; de la arbo de vivo kaj man&gcirc;os kaj vivos eterne.</l>
  <l n='23'>Kaj Dio la Eternulo eligis lin el la Edena &gcirc;ardeno, por ke li
    prilaboradu la teron, el kiu li estis prenita.</l>
  <l n='24'>Kaj Li elpelis
    Adamon, kaj lokis anta&ubreve; la Edena &gcirc;ardeno la kerubon kaj la
    turni&gcirc;antan flaman glavon, por gardi la vojon al la arbo de vivo.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='4'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj Adam ekkonis Evan, sian edzinon, kaj &scirc;i gravedi&gcirc;is, kaj &scirc;i
    naskis Kainon; kaj &scirc;i diris: Mi akiris homon de la Eternulo.</l>
  <l n='2'>Kaj plue &scirc;i naskis lian fraton Habel. Kaj Habel fari&gcirc;is
    &scirc;afpa&scirc;tisto, kaj Kain fari&gcirc;is terlaboristo.</l>
  <l n='3'>Kaj post ia tempo
    fari&gcirc;is, ke Kain alportis el la fruktoj de la tero donacoferon al
    la Eternulo.</l>
  <l n='4'>Kaj Habel anka&ubreve; alportis el la unuenaskitoj de
    siaj &scirc;afoj kaj el ilia graso. Kaj la Eternulo atentis Habelon kaj
    lian donacoferon;</l>
  <l n='5'>sed Kainon kaj lian donacoferon Li ne
    atentis. Kaj Kain tre ekkoleris, kaj lia viza&gcirc;o klini&gcirc;is.</l>
  <l n='6'>Kaj
    la Eternulo diris al Kain: Kial vi koleras? kaj kial klini&gcirc;is via
    viza&gcirc;o?</l>
  <l n='7'>Ja se vi agos bone, vi estos forta; sed se vi agos
    malbone, la peko ku&scirc;os &ccirc;e la pordo, kaj vin &gcirc;i aspiros, sed vi
    regu super &gcirc;i.</l>
  <l n='8'>Kaj Kain parolis kun sia frato Habel; kaj kiam
    ili estis sur la kampo, Kain levi&gcirc;is kontra&ubreve; sian fraton Habel
    kaj mortigis lin.</l>
  <l n='9'>Kaj la Eternulo diris al Kain: Kie estas via
    frato Habel? Kaj tiu diris: Mi ne scias; &ccirc;u mi estas gardisto de
    mia frato?</l>
  <l n='10'>Kaj Li diris: Kion vi faris? la vo&ccirc;o de la sango de
    via frato krias al Mi de la tero.</l>
  <l n='11'>Kaj nun estu malbenita de
    sur la tero, kiu malfermis sian bu&scirc;on, por preni la sangon de via
    frato el via mano.</l>
  <l n='12'>Kiam vi prilaboros la teron, &gcirc;i ne plu
    donos al vi sian forton; vaganto kaj forkuranto vi estos sur la
    tero.</l>
  <l n='13'>Kaj Kain diris al la Eternulo: Pli granda estas mia
    puno, ol kiom mi povos elporti.</l>
  <l n='14'>Jen Vi forpelas min hodia&ubreve; de
    sur la tero, kaj mi devas min ka&scirc;i de anta&ubreve; Via viza&gcirc;o, kaj mi
    estos vaganto kaj forkuranto sur la tero, kaj iu ajn, kiu min
    renkontos, mortigos min.</l>
  <l n='15'>Kaj la Eternulo diris al li: Sciu, ke
    al iu, kiu mortigos Kainon, estos ven&gcirc;ite sepoble. Kaj la
    Eternulo faris sur Kain signon, ke ne mortigu lin iu, kiu lin
    renkontos.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='16'>Kaj Kain foriris de anta&ubreve; la Eternulo, kaj lo&gcirc;i&gcirc;is en la lando
    Nod, oriente de Eden.</l>
  <l n='17'>Kaj Kain ekkonis sian edzinon, kaj &scirc;i
    gravedi&gcirc;is, kaj &scirc;i naskis &Hcirc;ano&hcirc;on. Kaj li konstruis urbon, kaj li
    donis al la urbo nomon la&ubreve; la nomo de sia filo: &Hcirc;ano&hcirc;.</l>
  <l n='18'>Kaj al
    &Hcirc;ano&hcirc; naski&gcirc;is Irad, kaj al Irad naski&gcirc;is Me&hcirc;ujael, kaj al
    Me&hcirc;ujael naski&gcirc;is Metu&scirc;ael, kaj al Metu&scirc;ael naski&gcirc;is Leme&hcirc;.</l>
  <l n='19'>Kaj Leme&hcirc; prenis al si du edzinojn: unu havis la nomon Ada, kaj
    la dua havis la nomon Cila.</l>
  <l n='20'>Kaj Ada naskis Jabalon; li estis
    la patro de tiuj, kiuj lo&gcirc;as en tendoj kaj pa&scirc;tas brutojn.</l>
  <l n='21'>Kaj
    la nomo de lia frato estis Jubal; li estis la patro de &ccirc;iuj, kiuj
    ludas harpon kaj fluton.</l>
  <l n='22'>Cila anka&ubreve; naskis Tubal-Kainon,
    for&gcirc;anton de diversaj majstra&jcirc;oj el kupro kaj fero. Kaj la
    fratino de Tubal-Kain estis Naama.</l>
  <l n='23'>Kaj Leme&hcirc; diris al siaj
    edzinoj Ada kaj Cila:</l>
  </lg>

  <lg rend='indent' type='para'>
  <l rend='cont' n='23'>A&ubreve;skultu mian vo&ccirc;on, edzinoj de Leme&hcirc;,<lb/>
         Atentu mian parolon!<lb/>
         &Ccirc;ar viron mi mortigis por vundo al mi<lb/>
         Kaj junulon por tubero al mi;<lb/></l>
  <l n='24'>Se sepoble estos ven&gcirc;ite por Kain,<lb/>
         Por Leme&hcirc; estos sepdek-sepoble.<lb/></l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='25'>Kaj denove Adam ekkonis sian edzinon, kaj &scirc;i naskis filon, kaj
    donis al li la nomon Set: &Ccirc;ar Dio metis al mi alian semon
    anstata&ubreve; Habel, kiun mortigis Kain.</l>
  <l n='26'>Kaj al Set anka&ubreve; naski&gcirc;is
    filo, kaj li donis al li la nomon Eno&scirc;. Tiam oni komencis
    alvokadi la nomon de la Eternulo.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='5'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Jen estas la libro de naskoj de Adam. Kiam Dio kreis la homon,
    Li faris lin la&ubreve; la bildo de Dio;</l>
  <l n='2'>kiel viron kaj virinon Li
    kreis ilin, kaj Li benis ilin kaj donis al ili la nomon Homo en
    la tago de ilia naski&gcirc;o.</l>
  <l n='3'>Kaj Adam vivis cent tridek jarojn, kaj
    al li naski&gcirc;is filo la&ubreve; lia bildo kaj simileco, kaj li donis al
    li la nomon Set.</l>
  <l n='4'>Kaj Adam vivis, post kiam naski&gcirc;is al li Set,
    okcent jarojn, kaj naski&gcirc;is al li filoj kaj filinoj.</l>
  <l n='5'>Kaj la
    tuta vivo, kiun travivis Adam, estis na&ubreve;cent tridek jaroj, kaj li
    mortis.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='6'>Kaj Set vivis cent kvin jarojn, kaj naski&gcirc;is al li Eno&scirc;.</l>
  <l n='7'>Kaj
    Set vivis, post kiam naski&gcirc;is al li Eno&scirc;, okcent sep jarojn, kaj
    naski&gcirc;is al li filoj kaj filinoj.</l>
  <l n='8'>Kaj la tuta vivo de Set estis
    na&ubreve;cent dek du jaroj, kaj li mortis.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='9'>Kaj Eno&scirc; vivis na&ubreve;dek jarojn, kaj naski&gcirc;is al li Kenan.</l>
  <l n='10'>Kaj
    Eno&scirc; vivis, post kiam naski&gcirc;is al li Kenan, okcent dek kvin
    jarojn, kaj naski&gcirc;is al li filoj kaj filinoj.</l>
  <l n='11'>Kaj la tuta vivo
    de Eno&scirc; estis na&ubreve;cent kvin jaroj, kaj li mortis.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='12'>Kaj Kenan vivis sepdek jarojn, kaj naski&gcirc;is al li Mahalalel.</l>
  <l n='13'>Kaj Kenan vivis, post kiam naski&gcirc;is al li Mahalalel, okcent
    kvardek jarojn, kaj naski&gcirc;is al li filoj kaj filinoj.</l>
  <l n='14'>Kaj la
    tuta vivo de Kenan estis na&ubreve;cent dek jaroj, kaj li mortis.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='15'>Kaj Mahalalel vivis sesdek kvin jarojn, kaj naski&gcirc;is al li
    Jared.</l>
  <l n='16'>Kaj Mahalalel vivis, post kiam naski&gcirc;is al li Jared,
    okcent tridek jarojn, kaj naski&gcirc;is al li filoj kaj filinoj.</l>
  <l n='17'>Kaj la tuta vivo de Mahalalel estis okcent na&ubreve;dek kvin jaroj, kaj
    li mortis.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='18'>Kaj Jared vivis cent sesdek du jarojn, kaj naski&gcirc;is al li
    &Hcirc;ano&hcirc;.</l>
  <l n='19'>Kaj Jared vivis, post kiam naski&gcirc;is al li &Hcirc;ano&hcirc;, okcent
    jarojn, kaj naski&gcirc;is al li filoj kaj filinoj.</l>
  <l n='20'>Kaj la tuta vivo
    de Jared estis na&ubreve;cent sesdek du jaroj, kaj li mortis.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='21'>Kaj &Hcirc;ano&hcirc; vivis sesdek kvin jarojn, kaj naski&gcirc;is al li
    Metu&scirc;ela&hcirc;.</l>
  <l n='22'>Kaj &Hcirc;ano&hcirc; iradis kun Dio, post kiam naski&gcirc;is al li
    Metu&scirc;ela&hcirc;, tricent jarojn, kaj naski&gcirc;is al li filoj kaj filinoj.</l>
  <l n='23'>Kaj la tuta vivo de &Hcirc;ano&hcirc; estis tricent sesdek kvin jaroj.</l>
  <l n='24'>Kaj &Hcirc;ano&hcirc; iradis kun Dio; kaj li malaperis, &ccirc;ar Dio lin prenis.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='25'>Kaj Metu&scirc;ela&hcirc; vivis cent okdek sep jarojn, kaj naski&gcirc;is al li
    Leme&hcirc;.</l>
  <l n='26'>Kaj Metu&scirc;ela&hcirc; vivis, post kiam naski&gcirc;is al li Leme&hcirc;,
    sepcent okdek du jarojn, kaj naski&gcirc;is al li filoj kaj filinoj.</l>
  <l n='27'>Kaj la tuta vivo de Metu&scirc;ela&hcirc; estis na&ubreve;cent sesdek na&ubreve; jaroj, kaj
    li mortis.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='28'>Kaj Leme&hcirc; vivis cent okdek du jarojn, kaj naski&gcirc;is al li filo.</l>
  <l n='29'>Kaj li donis al li la nomon Noa, dirante: &Ccirc;i tiu konsolos nin
    en niaj faroj kaj en la laboroj de niaj manoj sur la tero, kiun
    la Eternulo malbenis.</l>
  <l n='30'>Kaj Leme&hcirc; vivis, post kiam naski&gcirc;is al
    li Noa, kvincent na&ubreve;dek kvin jarojn, kaj naski&gcirc;is al li filoj kaj
    filinoj.</l>
  <l n='31'>Kaj la tuta vivo de Leme&hcirc; estis sepcent sepdek sep
    jaroj, kaj li mortis.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='32'>Kaj Noa havis la a&gcirc;on de kvincent jaroj, kaj al Noa naski&gcirc;is
    &Scirc;em, &Hcirc;am, kaj Jafet.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='6'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj kiam la homoj komencis multi&gcirc;i sur la tero kaj al ili
    naski&gcirc;is filinoj,</l>
  <l n='2'>tiam la filoj de Dio vidis la filinojn de la
    homoj, ke ili estas belaj; kaj ili prenis al si edzinojn el &ccirc;iuj,
    kiujn ili elektis.</l>
  <l n='3'>Kaj la Eternulo diris: Ne regos Mia spirito
    inter la homoj eterne, pro iliaj pekoj, &ccirc;ar ili estas karno; ilia
    vivo estu cent dudek jaroj.</l>
  <l n='4'>Gigantoj estis sur la tero en tiu
    tempo, e&ccirc; post kiam la filoj de Dio venis al la filinoj de la
    homoj kaj &ccirc;i tiuj naskis al ili. Tio estis la fortuloj, tre famaj
    de plej antikva tempo.</l>
  <l n='5'>Kaj la Eternulo vidis, ke granda estas
    la malboneco de la homoj sur la tero kaj ke &ccirc;iuj pensoj kaj
    intencoj de iliaj koroj estas nur malbono en &ccirc;iu tempo;</l>
  <l n='6'>tiam la
    Eternulo pentis, ke Li kreis la homon sur la tero, kaj Li
    aflikti&gcirc;is en Sia koro.</l>
  <l n='7'>Kaj la Eternulo diris: Mi ekstermos de
    sur la tero la homon, kiun Mi kreis, de la homo &gcirc;is la brutoj,
    &gcirc;is la rampa&jcirc;oj, kaj &gcirc;is la birdoj de la &ccirc;ielo; &ccirc;ar Mi pentas, ke
    Mi ilin kreis.</l>
  <l n='8'>Sed Noa akiris pla&ccirc;on en la okuloj de la
    Eternulo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='9'>Jen estas la historio de Noa: Noa estis homo virta kaj
    senmakula en sia generacio; kun Dio Noa iradis.</l>
  <l n='10'>Kaj naski&gcirc;is
    al Noa tri filoj: &Scirc;em, &Hcirc;am, kaj Jafet.</l>
  <l n='11'>Kaj la tero malvirti&gcirc;is
    anta&ubreve; Dio, kaj la tero pleni&gcirc;is de maljusta&jcirc;oj.</l>
  <l n='12'>Kaj Dio vidis
    la teron, ke &gcirc;i malvirti&gcirc;is, &ccirc;ar &ccirc;iu karno malvirtigis sian vojon
    sur la tero.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='13'>Kaj Dio diris al Noa: La fino de &ccirc;iu karno venis anta&ubreve; Min,
    &ccirc;ar la tero pleni&gcirc;is de maljusta&jcirc;oj per ili, kaj jen Mi pereigos
    ilin kun la tero.</l>
  <l n='14'>Faru al vi arkeon el ligno gofera;
    aparta&jcirc;ojn faru en la arkeo, kaj &scirc;miru &gcirc;in per pe&ccirc;o interne kaj
    ekstere.</l>
  <l n='15'>Kaj faru &gcirc;in tiamaniere: tricent ulnoj estu la longo
    de la arkeo, kvindek ulnoj &gcirc;ia lar&gcirc;o, kaj tridek ulnoj &gcirc;ia alto.</l>
  <l n='16'>Fenestron faru en la arkeo, supre, kun la alto de unu ulno,
    kaj la pordon de la arkeo vi faros en la flanko; malsupran
    spacon, duan spacon, kaj trian spacon faru en &gcirc;i.</l>
  <l n='17'>Kaj jen Mi
    venigos akvan diluvon sur la teron, por ekstermi &ccirc;iun karnon, kiu
    havas en si spiriton de vivo sub la &ccirc;ielo; &ccirc;io, kio estas sur la
    tero, pereos.</l>
  <l n='18'>Kaj Mi starigos Mian interligon kun vi; kaj vi
    eniros en la arkeon, vi kaj viaj filoj kaj via edzino kaj la
    edzinoj de viaj filoj kune kun vi.</l>
  <l n='19'>Kaj el &ccirc;iuj viva&jcirc;oj, el &ccirc;iu
    karno, enkonduku po unu paro el &ccirc;iuj en la arkeon, ke ili restu
    vivaj kun vi; virbesto kaj virinbesto ili estu.</l>
  <l n='20'>El la birdoj
    la&ubreve; iliaj specoj, kaj el la brutoj la&ubreve; iliaj specoj, el &ccirc;iuj
    rampa&jcirc;oj de la tero la&ubreve; iliaj specoj, po paro el &ccirc;iuj eniru kun
    vi, por resti vivaj.</l>
  <l n='21'>Kaj vi prenu al vi el &ccirc;iuj man&gcirc;a&jcirc;oj, kiuj
    estas man&gcirc;ataj, kaj kolektu al vi; kaj &gcirc;i estu por vi kaj por ili
    por man&gcirc;i.</l>
  <l n='22'>Kaj Noa tion faris; &ccirc;ion, kiel Dio al li ordonis,
    tiel li faris.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='7'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj la Eternulo diris al Noa: Eniru vi kaj via tuta familio en
    la arkeon, &ccirc;ar vin Mi vidis, ke vi estas virtulo anta&ubreve; Mi en &ccirc;i
    tiu generacio.</l>
  <l n='2'>El &ccirc;iuj brutoj puraj prenu al vi po sep paroj,
    virbestojn kaj iliajn inojn; kaj el la brutoj, kiuj ne estas
    puraj, po du, virbeston kaj &gcirc;ian inon.</l>
  <l n='3'>Anka&ubreve; el la birdoj de la
    &ccirc;ielo po sep paroj, virbestojn kaj virinbestojn, por ke semo
    restu sur la tuta tero.</l>
  <l n='4'>&Ccirc;ar post sep tagoj Mi pluvigos sur la
    teron dum kvardek tagoj kaj kvardek noktoj, kaj Mi ekstermos de
    sur la tero &ccirc;iujn ekzista&jcirc;ojn, kiujn Mi kreis.</l>
  <l n='5'>Kaj Noa faris
    &ccirc;ion, kion la Eternulo al li ordonis.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='6'>Kaj Noa havis la a&gcirc;on de sescent jaroj, kiam la akva diluvo
    venis sur la teron.</l>
  <l n='7'>Kaj eniris Noa kaj liaj filoj kaj lia
    edzino kaj la edzinoj de liaj filoj kune kun li en la arkeon, pro
    la akvo de la diluvo.</l>
  <l n='8'>El la brutoj puraj, kaj el la brutoj,
    kiuj ne estas puraj, kaj el la birdoj, kaj el &ccirc;iuj rampa&jcirc;oj sur
    la tero,</l>
  <l n='9'>po unu paro venis al Noa en la arkeon, virbesto kaj
    ino, kiel Dio ordonis al Noa.</l>
  <l n='10'>Kaj kiam pasis la sep tagoj, la
    diluva akvo venis sur la teron.</l>
  <l n='11'>En la sescenta jaro de la vivo
    de Noa, en la dua monato, en la dek-sepa tago de la monato, en
    tiu tago disfendi&gcirc;is &ccirc;iuj fontoj de la granda abismo kaj la
    aperturoj de la &ccirc;ielo malfermi&gcirc;is.</l>
  <l n='12'>Kaj estis pluvo sur la tero
    dum kvardek tagoj kaj kvardek noktoj.</l>
  <l n='13'>&Gcirc;uste en tiu tago eniris
    en la arkeon Noa, kaj &Scirc;em kaj &Hcirc;am kaj Jafet, la filoj de Noa, kaj
    la edzino de Noa, kaj la tri edzinoj de liaj filoj kune kun ili;</l>
  <l n='14'>ili, kaj &ccirc;iuj bestoj la&ubreve; siaj specoj, kaj &ccirc;iuj brutoj la&ubreve; siaj
    specoj, kaj &ccirc;iuj rampa&jcirc;oj, kiuj rampas sur la tero, la&ubreve; siaj
    specoj, kaj &ccirc;iuj fluga&jcirc;oj la&ubreve; siaj specoj, &ccirc;iuj birdoj, &ccirc;iuj
    flugilhavantoj.</l>
  <l n='15'>Kaj eniris al Noa en la arkeon po du el &ccirc;iu
    karno, kiu havas en si spiriton de vivo.</l>
  <l n='16'>Kaj la venintoj,
    virbesto kaj ino el &ccirc;iu karno, eniris, kiel ordonis al ili Dio;
    kaj la Eternulo fermis post ili.</l>
  <l n='17'>Kaj estis diluvo dum kvardek
    tagoj sur la tero; kaj multi&gcirc;is la akvo kaj levis la arkeon, kaj
    &gcirc;i estis alte super la tero.</l>
  <l n='18'>Kaj la akvo forti&gcirc;is sur la tero,
    kaj la arkeo na&gcirc;is sur la supra&jcirc;o de la akvo.</l>
  <l n='19'>Kaj la akvo
    treege forti&gcirc;is kaj tre multi&gcirc;is sur la tero; kaj kovri&gcirc;is &ccirc;iuj
    altaj montoj, kiuj estas sub la &ccirc;ielo.</l>
  <l n='20'>Dek kvin ulnojn pli
    alte levi&gcirc;is la akvo kaj kovris la montojn.</l>
  <l n='21'>Kaj pereis &ccirc;iu
    karno, kiu movi&gcirc;as sur la tero, la birdoj kaj la brutoj kaj la
    bestoj, kaj &ccirc;iuj rampa&jcirc;oj, kiuj rampas sur la tero, kaj &ccirc;iuj
    homoj.</l>
  <l n='22'>&Ccirc;io, kio havis en si spiriton de vivo, el &ccirc;io, kio
    estis sur la seka tero, mortis.</l>
  <l n='23'>Kaj ekstermi&gcirc;is &ccirc;iuj
    ekzista&jcirc;oj, kiuj estis sur la tero, de homo &gcirc;is brutoj kaj
    rampa&jcirc;oj kaj birdoj de la &ccirc;ielo; ili ekstermi&gcirc;is de sur la tero;
    kaj restis nur Noa kaj kio estis kun li en la arkeo.</l>
  <l n='24'>Kaj la
    akvo okupis la teron dum cent kvindek tagoj.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='8'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj Dio rememoris Noan, kaj &ccirc;iujn bestojn kaj &ccirc;iujn brutojn,
    kiuj estis kun li en la arkeo; kaj Dio venigis venton sur la
    teron, kaj la akvo kvieti&gcirc;is.</l>
  <l n='2'>Kaj fermi&gcirc;is la fontoj de la
    abismo kaj la aperturoj de la &ccirc;ielo, kaj &ccirc;esi&gcirc;is la pluvo el la
    &ccirc;ielo.</l>
  <l n='3'>Kaj iom post iom refori&gcirc;is la akvo de sur la tero, kaj
    la akvo komencis malmulti&gcirc;i post la paso de cent kvindek tagoj.</l>
  <l n='4'>Kaj la arkeo haltis en la sepa monato, en la dek-sepa tago de la
    monato, sur la montoj Ararat.</l>
  <l n='5'>Kaj la akvo konstante
    malplii&gcirc;adis &gcirc;is la deka monato; en la unua tago de la deka
    monato montri&gcirc;is la suproj de la montoj.</l>
  <l n='6'>Kaj post kvardek tagoj
    Noa malfermis la fenestron de la arkeo, kiun li faris.</l>
  <l n='7'>Kaj li
    ellasis korvon, kaj &gcirc;i elflugis, forflugadis kaj revenadis, &gcirc;is
    forseki&gcirc;is la akvo sur la tero.</l>
  <l n='8'>Kaj li ellasis de si kolombon,
    por vidi, &ccirc;u jam malforti&gcirc;is la akvo sur la tero.</l>
  <l n='9'>Sed la
    kolombo ne trovis ripozejon por siaj piedoj, kaj &gcirc;i revenis al li
    en la arkeon, &ccirc;ar akvo estis sur la supra&jcirc;o de la tuta tero. Kaj
    li etendis sian manon kaj prenis la kolombon kaj envenigis &gcirc;in al
    si en la arkeon.</l>
  <l n='10'>Kaj li atendis ankora&ubreve; aliajn sep tagojn, kaj
    li denove ellasis la kolombon el la arkeo.</l>
  <l n='11'>Kaj revenis al li
    la kolombo en tempo vespera, kaj jen &gcirc;i havis en sia bu&scirc;o
    de&scirc;iritan folion de olivarbo; kaj Noa konvinki&gcirc;is, ke la akvo
    malforti&gcirc;is sur la tero.</l>
  <l n='12'>Kaj li atendis ankora&ubreve; aliajn sep
    tagojn, kaj li ellasis la kolombon, kaj &ccirc;i tiu jam ne plu revenis
    al li.</l>
  <l n='13'>Kaj en la sescent-unua jaro, en la unua tago de la unua
    monato, forseki&gcirc;is la akvo sur la tero; kaj Noa malfermis la
    tegmenton de la arkeo, kaj li vidis, ke seki&gcirc;is la supra&jcirc;o de la
    tero.</l>
  <l n='14'>Kaj en la dua monato, en la dudek-sepa tago de la
    monato, la tero elseki&gcirc;is.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='15'>Kaj Dio diris al Noa jene:</l>
  <l n='16'>Eliru el la arkeo, vi kaj via
    edzino kaj viaj filoj kaj la edzinoj de viaj filoj kune kun vi;</l>
  <l n='17'>&ccirc;iujn bestojn, kiuj estas kun vi, el &ccirc;iu karno, el la birdoj
    kaj brutoj, kaj el &ccirc;iuj rampa&jcirc;oj, kiuj rampas sur la tero,
    elirigu kune kun vi; kaj ili movi&gcirc;u sur la tero kaj fruktu kaj
    multi&gcirc;u sur la tero.</l>
  <l n='18'>Kaj eliris Noa kaj liaj filoj kaj lia
    edzino kaj la edzinoj de liaj filoj kune kun li.</l>
  <l n='19'>&Ccirc;iuj bestoj,
    &ccirc;iuj rampa&jcirc;oj, kaj &ccirc;iuj birdoj, &ccirc;io, kio movi&gcirc;as sur la tero, la&ubreve;
    siaj familioj, eliris el la arkeo.</l>
  <l n='20'>Kaj Noa konstruis altaron
    al la Eternulo, kaj li prenis el &ccirc;iuj puraj brutoj kaj el &ccirc;iuj
    puraj birdoj kaj oferis bruloferojn sur la altaro.</l>
  <l n='21'>Kaj la
    Eternulo flaris la agrablan odoron, kaj la Eternulo diris en Sia
    koro: Mi ne plu malbenos la teron pro la homo, &ccirc;ar la penso de la
    homa koro estas malbona jam de lia juneco; kaj Mi ne batos plu
    &ccirc;ion vivantan, kiel Mi faris.</l>
  <l n='22'>De nun tiel longe, kiel la tero
    ekzistos, semado kaj rikoltado, malvarmo kaj varmo, somero kaj
    vintro, tago kaj nokto ne &ccirc;esi&gcirc;os.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='9'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj Dio benis Noan kaj liajn filojn, kaj diris al ili: Fruktu
    kaj multi&gcirc;u, kaj plenigu la teron.</l>
  <l n='2'>Kaj ili timu vin kaj tremu
    anta&ubreve; vi, &ccirc;iuj bestoj de la tero kaj &ccirc;iuj birdoj de la &ccirc;ielo,
    &ccirc;io, kio movi&gcirc;as sur la tero, kaj &ccirc;iuj fi&scirc;oj de la maro; en viajn
    manojn ili estas transdonitaj.</l>
  <l n='3'>&Ccirc;io, kio movi&gcirc;as kaj vivas,
    servu al vi kiel man&gcirc;a&jcirc;o; kiel verdan herbon, Mi donis al vi
    &ccirc;ion.</l>
  <l n='4'>Nur karnon kune kun &gcirc;ia animo, la sango, ne man&gcirc;u.</l>
  <l n='5'>Anka&ubreve; vian sangon kaj animon Mi repostulos, el la manoj de &ccirc;iuj
    bestoj Mi &gcirc;in repostulos, kaj el la manoj de homo, el la manoj de
    &ccirc;iu homo pro lia frato Mi repostulos la animon de homo.</l>
  <l n='6'>Se iu
    ver&scirc;os sangon de homo, lia sango anka&ubreve; estos ver&scirc;ita de homo; &ccirc;ar
    la&ubreve; la bildo de Dio estas farita la homo.</l>
  <l n='7'>Kaj vi fruktu kaj
    multi&gcirc;u, movi&gcirc;adu sur la tero kaj multi&gcirc;u sur &gcirc;i.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='8'>Kaj Dio diris al Noa kaj al liaj filoj kune kun li jene:</l>
  <l n='9'>Jen
    Mi starigas Mian interligon kun vi kaj kun via idaro post vi;</l>
  <l n='10'>kaj kun &ccirc;iu viva ekzista&jcirc;o, kiu estas kun vi, el birdoj, el
    brutoj, kaj el &ccirc;iuj bestoj de la tero kun vi, el &ccirc;iuj, kiuj
    eliris el la arkeo, kun &ccirc;iuj bestoj de la tero.</l>
  <l n='11'>Kaj Mi
    starigas Mian interligon kun vi, ke ne ekstermi&gcirc;os plu &ccirc;iu karno
    per akvo de diluvo, kaj ne estos plu diluvo, por pereigi la
    teron.</l>
  <l n='12'>Kaj Dio diris: &Ccirc;i tio estas la signo de la interligo,
    kiun Mi metas inter Mi kaj inter vi kaj inter &ccirc;iu viva ekzista&jcirc;o,
    kiu estas kun vi, por eternaj generacioj:</l>
  <l n='13'>Mian arkon Mi metas
    en la nubon, kaj &gcirc;i estu signo de la interligo inter Mi kaj la
    tero.</l>
  <l n='14'>Kaj kiam Mi venigos nubon super la teron, montri&gcirc;os la
    arko en la nubo;</l>
  <l n='15'>kaj Mi rememoros Mian interligon, kiu
    ekzistas inter Mi kaj vi kaj &ccirc;iu viva ekzista&jcirc;o el &ccirc;iu karno, kaj
    la akvo ne fari&gcirc;os plu diluvo, por pereigi &ccirc;iun karnon.</l>
  <l n='16'>Kaj la
    arko estos en la nubo; kaj Mi &gcirc;in vidos, por memori pri la eterna
    interligo inter Dio kaj &ccirc;iu viva ekzista&jcirc;o el &ccirc;iu karno, kiu
    estas sur la tero.</l>
  <l n='17'>Kaj Dio diris al Noa: &Ccirc;i tio estas la signo
    de la interligo, kiun Mi starigis inter Mi kaj &ccirc;iu karno, kiu
    estas sur la tero.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='18'>Kaj la filoj de Noa, kiuj eliris el la arkeo, estis: &Scirc;em, &Hcirc;am,
    kaj Jafet; kaj &Hcirc;am estis la patro de Kanaan.</l>
  <l n='19'>Tio estis la tri
    filoj de Noa; kaj de ili diskreskis la tuta lo&gcirc;antaro de la tero.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='20'>Kaj Noa komencis terkultivan laboron kaj plantis
    vinber&gcirc;ardenon.</l>
  <l n='21'>Kaj li trinkis el la vino kaj ebrii&gcirc;is, kaj
    nudi&gcirc;is en sia tendo.</l>
  <l n='22'>Kaj &Hcirc;am, la patro de Kanaan, vidis la
    nudecon de sia patro, kaj li diris tion al siaj du fratoj
    ekstere.</l>
  <l n='23'>Kaj &Scirc;em kaj Jafet prenis la veston kaj metis &gcirc;in sur
    siajn &scirc;ultrojn, kaj iris dorsdirekte kaj kovris la nudecon de sia
    patro; kaj iliaj viza&gcirc;oj estis turnitaj malanta&ubreve;en, kaj la
    nudecon de sia patro ili ne vidis.</l>
  <l n='24'>Kaj Noa veki&gcirc;is de sia
    ebrieco, kaj li scii&gcirc;is, kiel agis kun li lia pli juna filo.</l>
  <l n='25'>Kaj li diris:</l>
  </lg>

  <lg rend='indent' type='para'>
  <l rend='cont' n='25'>Malbenita estu Kanaan;<lb/>
         Sklavo de sklavoj li estu &ccirc;e siaj fratoj.<lb/></l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='26'>Kaj li diris:</l>
  </lg>

  <lg rend='indent' type='para'>
  <l rend='cont' n='26'>Glorata estu la Eternulo, la Dio de &Scirc;em;<lb/>
         Kaj Kanaan estu sklavo al ili;<lb/></l>
  <l n='27'>Dio disvastigu Jafeton,<lb/>
         Kaj li lo&gcirc;u en la tendoj de &Scirc;em,<lb/>
         Kaj Kanaan estu sklavo al ili.<lb/></l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='28'>Kaj Noa vivis post la diluvo tricent kvindek jarojn.</l>
  <l n='29'>Kaj la
    tuta vivo de Noa estis na&ubreve;cent kvindek jaroj, kaj li mortis.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='10'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Jen estas la generaciaro de la filoj de Noa: &Scirc;em, &Hcirc;am, kaj
    Jafet. Kaj naski&gcirc;is al ili filoj post la diluvo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='2'>La filoj de Jafet: Gomer kaj Magog kaj Madaj kaj Javan kaj
    Tubal kaj Me&scirc;e&hcirc; kaj Tiras.</l>
  <l n='3'>Kaj la filoj de Gomer: A&scirc;kenaz kaj
    Rifat kaj Togarma.</l>
  <l n='4'>Kaj la filoj de Javan: Eli&scirc;a kaj Tar&scirc;i&scirc;,
    Kitim kaj Dodanim.</l>
  <l n='5'>De &ccirc;i tiuj dissemi&gcirc;is la insuloj da popoloj
    en siaj landoj, &ccirc;iu la&ubreve; sia lingvo, la&ubreve; siaj gentoj kaj nacioj.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='6'>Kaj la filoj de &Hcirc;am: Ku&scirc; kaj Micraim kaj Put kaj Kanaan.</l>
  <l n='7'>Kaj
    la filoj de Ku&scirc;: Seba kaj &Hcirc;avila kaj Sabta kaj Raama kaj Sabte&hcirc;a;
    kaj la filoj de Raama; &Scirc;eba kaj Dedan.</l>
  <l n='8'>Kaj Ku&scirc; naskigis
    Nimrodon, kiu komencis esti potenca sur la tero.</l>
  <l n='9'>Li estis
    potenca &ccirc;asisto anta&ubreve; la Eternulo; tial oni diras: Kiel Nimrod,
    potenca &ccirc;asisto anta&ubreve; la Eternulo.</l>
  <l n='10'>Kaj la komenco de lia regno
    estis Babel kaj Ere&hcirc; kaj Akad kaj Kalne en la lando &Scirc;inar.</l>
  <l n='11'>El
    &ccirc;i tiu lando li eliris en Asirion kaj konstruis la urbojn Nineve
    kaj Re&hcirc;obot kaj Kala&hcirc;,</l>
  <l n='12'>kaj Resen inter Nineve kaj Kala&hcirc; (&gcirc;i
    estis la granda urbo).</l>
  <l n='13'>Kaj Micraim naskigis la Ludidojn kaj la
    Anamidojn kaj la Lehabidojn kaj la Naftu&hcirc;idojn</l>
  <l n='14'>kaj la
    Patrusidojn kaj la Kaslu&hcirc;idojn (de kiuj devenis la Fili&scirc;toj) kaj
    la Kaftoridojn.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='15'>Kaj de Kanaan naski&gcirc;is Cidon, lia unuenaskito, kaj &Hcirc;et,</l>
  <l n='16'>kaj
    la Jebusidoj kaj la Amoridoj kaj la Girga&scirc;idoj</l>
  <l n='17'>kaj la &Hcirc;ividoj
    kaj la Arkidoj kaj la Sinidoj</l>
  <l n='18'>kaj la Arvadidoj kaj la
    Cemaridoj kaj la &Hcirc;amatidoj; kaj poste la gentoj Kanaanaj disi&gcirc;is.</l>
  <l n='19'>Kaj la limoj de la Kanaanidoj estis de Cidon &gcirc;is Gerar kaj
    Gaza, &gcirc;is Sodom kaj Gomora, Adma kaj Ceboim &gcirc;is La&scirc;a.</l>
  <l n='20'>Tio
    estas la filoj de &Hcirc;am la&ubreve; siaj gentoj kaj lingvoj, en siaj landoj
    kaj nacioj.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='21'>Naski&gcirc;is infanoj anka&ubreve; al &Scirc;em, la patro de &ccirc;iuj Eberidoj, pli
    maljuna frato de Jafet.</l>
  <l n='22'>La filoj de &Scirc;em: Elam kaj A&scirc;ur kaj
    Arpa&hcirc;&scirc;ad kaj Lud kaj Aram.</l>
  <l n='23'>Kaj la filoj de Aram: Uc kaj &Hcirc;ul
    kaj Geter kaj Ma&scirc;.</l>
  <l n='24'>Kaj al Arpa&hcirc;&scirc;ad naski&gcirc;is &Scirc;ela&hcirc;, kaj al
    &Scirc;ela&hcirc; naski&gcirc;is Eber.</l>
  <l n='25'>Kaj al Eber naski&gcirc;is du filoj: la nomo de
    unu estis Peleg, &ccirc;ar dum lia vivo dividi&gcirc;is la tero; kaj la nomo
    de lia frato estis Joktan.</l>
  <l n='26'>Kaj al Joktan naski&gcirc;is Almodad kaj
    &Scirc;elef kaj &Hcirc;acarmavet kaj Jera&hcirc;</l>
  <l n='27'>kaj Hadoram kaj Uzal kaj Dikla</l>
  <l n='28'>kaj Obal kaj Abimael kaj &Scirc;eba</l>
  <l n='29'>kaj Ofir kaj &Hcirc;avila kaj
    Jobab. &Ccirc;iuj &ccirc;i tiuj estis filoj de Joktan.</l>
  <l n='30'>Kaj ilia lo&gcirc;loko
    estis de Me&scirc;a &gcirc;is Sefar, la orienta monto.</l>
  <l n='31'>Tio estas la filoj
    de &Scirc;em la&ubreve; siaj gentoj kaj lingvoj, en siaj landoj, la&ubreve; siaj
    nacioj.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='32'>Tio estas la gentoj de la filoj de Noa, la&ubreve; siaj generacioj,
    en siaj nacioj; kaj de ili disi&gcirc;is la popoloj sur la tero post la
    diluvo.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='11'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Sur la tuta tero estis unu lingvo kaj unu parolmaniero.</l>
  <l n='2'>Kaj
    kiam ili ekiris de la oriento, ili trovis valon en la lando &Scirc;inar
    kaj tie eklo&gcirc;is.</l>
  <l n='3'>Kaj ili diris unu al alia: Venu, ni faru
    brikojn kaj ni brulpretigu ilin per fajro. Kaj la brikoj fari&gcirc;is
    por ili &scirc;tonoj, kaj la bitumo fari&gcirc;is por ili kalko.</l>
  <l n='4'>Kaj ili
    diris: Venu, ni konstruu al ni urbon, kaj turon, kies supro
    atingos la &ccirc;ielon, kaj ni akiru al ni gloron, anta&ubreve; ol ni disi&gcirc;os
    sur la supra&jcirc;o de la tuta tero.</l>
  <l n='5'>Kaj la Eternulo mallevi&gcirc;is, por
    vidi la urbon kaj la turon, kiujn konstruis la homidoj.</l>
  <l n='6'>Kaj la
    Eternulo diris: Jen estas unu popolo, kaj unu lingvon ili &ccirc;iuj
    havas; kaj jen, kion ili komencis fari, kaj ili ne estos
    malhelpataj en &ccirc;io, kion ili decidis fari.</l>
  <l n='7'>Ni mallevi&gcirc;u do, kaj
    Ni konfuzu tie ilian lingvon, por ke unu ne komprenu la parolon
    de alia.</l>
  <l n='8'>Kaj la Eternulo disigis ilin de tie sur la supra&jcirc;on de
    la tuta tero, kaj ili &ccirc;esis konstrui la urbon.</l>
  <l n='9'>Tial oni donis
    al &gcirc;i la nomon Babel, &ccirc;ar tie la Eternulo konfuzis la lingvon de
    la tuta tero kaj de tie la Eternulo disigis ilin sur la supra&jcirc;on
    de la tuta tero.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='10'>Jen estas la generaciaro de &Scirc;em: &Scirc;em havis la a&gcirc;on de cent
    jaroj, kaj naski&gcirc;is al li Arpa&hcirc;&scirc;ad, du jarojn post la diluvo.</l>
  <l n='11'>Kaj &Scirc;em vivis post la naski&gcirc;o de Arpa&hcirc;&scirc;ad kvincent jarojn, kaj
    naski&gcirc;is al li filoj kaj filinoj.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='12'>Kaj Arpa&hcirc;&scirc;ad vivis tridek kvin jarojn, kaj naski&gcirc;is al li
    &Scirc;ela&hcirc;.</l>
  <l n='13'>Kaj Arpa&hcirc;&scirc;ad vivis post la naski&gcirc;o de &Scirc;ela&hcirc; kvarcent
    tri jarojn, kaj naski&gcirc;is al li filoj kaj filinoj.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='14'>Kaj &Scirc;ela&hcirc; vivis tridek jarojn, kaj naski&gcirc;is al li Eber.</l>
  <l n='15'>Kaj
    &Scirc;ela&hcirc; vivis post la naski&gcirc;o de Eber kvarcent tri jarojn, kaj
    naski&gcirc;is al li filoj kaj filinoj.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='16'>Kaj Eber vivis tridek kvar jarojn, kaj naski&gcirc;is al li Peleg.</l>
  <l n='17'>Kaj Eber vivis post la naski&gcirc;o de Peleg kvarcent tridek
    jarojn, kaj naski&gcirc;is al li filoj kaj filinoj.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='18'>Kaj Peleg vivis tridek jarojn, kaj naski&gcirc;is al li Reu.</l>
  <l n='19'>Kaj
    Peleg vivis post la naski&gcirc;o de Reu ducent na&ubreve; jarojn, kaj
    naski&gcirc;is al li filoj kaj filinoj.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='20'>Kaj Reu vivis tridek du jarojn, kaj naski&gcirc;is al li Serug.</l>
  <l n='21'>Kaj Reu vivis post la naski&gcirc;o de Serug ducent sep jarojn, kaj
    naski&gcirc;is al li filoj kaj filinoj.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='22'>Kaj Serug vivis tridek jarojn, kaj naski&gcirc;is al li Na&hcirc;or.</l>
  <l n='23'>Kaj Serug vivis post la naski&gcirc;o de Na&hcirc;or ducent jarojn, kaj
    naski&gcirc;is al li filoj kaj filinoj.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='24'>Kaj Na&hcirc;or vivis dudek na&ubreve; jarojn, kaj naski&gcirc;is al li Tera&hcirc;.</l>
  <l n='25'>Kaj Na&hcirc;or vivis post la naski&gcirc;o de Tera&hcirc; cent dek na&ubreve; jarojn, kaj
    naski&gcirc;is al li filoj kaj filinoj.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='26'>Kaj Tera&hcirc; vivis sepdek jarojn, kaj naski&gcirc;is al li Abram,
    Na&hcirc;or, kaj Haran.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='27'>Kaj jen estas la generaciaro de Tera&hcirc;: al Tera&hcirc; naski&gcirc;is
    Abram, Na&hcirc;or, kaj Haran; kaj al Haran naski&gcirc;is Lot.</l>
  <l n='28'>Kaj Haran
    mortis anta&ubreve; sia patro Tera&hcirc; en sia lando de naski&gcirc;o, en Ur la
    &Hcirc;aldea.</l>
  <l n='29'>Kaj Abram kaj Na&hcirc;or prenis al si edzinojn; la nomo de
    la edzino de Abram estis Saraj, kaj la nomo de la edzino de Na&hcirc;or
    estis Milka, filino de Haran, kiu estis la patro de Milka kaj la
    patro de Jiska.</l>
  <l n='30'>Kaj Saraj estis senfrukta kaj ne havis
    infanon.</l>
  <l n='31'>Kaj Tera&hcirc; prenis sian filon Abram kaj sian nepon Lot,
    filo de Haran, kaj sian bofilinon Saraj, edzino de lia filo
    Abram; kaj ili eliris kune el Ur la &Hcirc;aldea, por iri en la landon
    Kanaanan; kaj ili venis &gcirc;is &Hcirc;aran kaj enlo&gcirc;i&gcirc;is tie.</l>
  <l n='32'>Kaj Tera&hcirc;
    atingis la a&gcirc;on de ducent kvin jaroj, kaj Tera&hcirc; mortis en &Hcirc;aran.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='12'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj la Eternulo diris al Abram: Iru el via lando, el inter via
    parencaro, kaj el la domo de via patro, al la lando, kiun Mi
    montros al vi.</l>
  <l n='2'>Kaj Mi faros vin granda popolo, kaj Mi benos vin
    kaj grandigos vian nomon, kaj vi estos beno.</l>
  <l n='3'>Kaj Mi benos viajn
    benantojn, kaj viajn malbenantojn Mi malbenos, kaj beni&gcirc;os per vi
    &ccirc;iuj gentoj de la tero.</l>
  <l n='4'>Kaj Abram iris, kiel la Eternulo diris
    al li, kaj kun li iris Lot. Kaj Abram havis la a&gcirc;on de sepdek
    kvin jaroj, kiam li eliris el &Hcirc;aran.</l>
  <l n='5'>Kaj Abram prenis sian
    edzinon Saraj kaj sian nevon Lot, kaj ilian tutan havon, kiun ili
    akiris, kaj la homojn, kiujn ili akiris en &Hcirc;aran; kaj ili eliris,
    por iri al la lando Kanaana; kaj ili venis en la landon Kanaanan.</l>
  <l n='6'>Kaj Abram trapasis la landon &gcirc;is la loko &Scirc;e&hcirc;em, &gcirc;is la kverko
    More; kaj la Kanaanidoj tiam lo&gcirc;is en la lando.</l>
  <l n='7'>Kaj la Eternulo
    aperis al Abram, kaj diris: Al via idaro Mi donos &ccirc;i tiun teron.
    Kaj li konstruis tie altaron al la Eternulo, kiu aperis al li.</l>
  <l n='8'>Kaj de tie li translo&gcirc;i&gcirc;is al la monto, kiu estas oriente de Bet-El, 
    kaj aran&gcirc;is sian tendon tiamaniere, ke Bet-El estis okcidente
    kaj Aj oriente; kaj li konstruis tie altaron al la Eternulo kaj
    pre&gcirc;adis al la Eternulo.</l>
  <l n='9'>Kaj Abram iris pluen, &ccirc;iam pluen al
    sudo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='10'>Kaj estis malsato en la lando. Kaj Abram malsupreniris
    Egiptujon, por tie lo&gcirc;i kelktempe, &ccirc;ar malfacila estis la malsato
    en la lando.</l>
  <l n='11'>Kaj kiam li estis jam proksime de Egiptujo, li
    diris al sia edzino Saraj: Mi scias ja, ke vi estas virino
    belaspekta;</l>
  <l n='12'>kaj kiam la Egiptoj vin vidos, ili diros: Tio
    estas lia edzino; kaj ili mortigos min, kaj vin ili lasos viva.</l>
  <l n='13'>Diru do, ke vi estas mia fratino, por ke al mi estu bone pro
    vi kaj por ke mia animo restu viva pro vi.</l>
  <l n='14'>Kaj kiam Abram
    venis Egiptujon, la Egiptoj vidis, ke la virino estas tre bela;</l>
  <l n='15'>kaj vidis &scirc;in la eminentuloj de Faraono, kaj ili la&ubreve;dis &scirc;in al
    Faraono; kaj oni prenis la virinon en la domon de Faraono.</l>
  <l n='16'>Kaj
    al Abram estis bone pro &scirc;i, kaj li havis &scirc;afojn kaj bovojn kaj
    azenojn kaj sklavojn kaj sklavinojn kaj azeninojn kaj kamelojn.</l>
  <l n='17'>Kaj la Eternulo punis per grandaj suferoj Faraonon kaj lian
    domon pro Saraj, la edzino de Abram.</l>
  <l n='18'>Kaj Faraono alvokis
    Abramon, kaj diris: Kion vi faris al mi? kial vi ne diris al mi,
    ke &scirc;i estas via edzino?</l>
  <l n='19'>kial vi diris: &Scirc;i estas mia fratino?
    Kaj mi prenis &scirc;in al mi kiel edzinon. Kaj nun jen estas via
    edzino; prenu kaj foriru.</l>
  <l n='20'>Kaj Faraono ordonis pri li al homoj,
    kaj ili forkondukis lin kaj lian edzinon kaj lian tutan havon.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='13'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj Abram supreniris el Egiptujo, li kaj lia edzino, kaj &ccirc;io,
    kio estis kun li, kaj kun li anka&ubreve; Lot, direktante sin al sudo.</l>
  <l n='2'>Kaj Abram estis tre ri&ccirc;a je brutoj, ar&gcirc;ento, kaj oro.</l>
  <l n='3'>Kaj li
    da&ubreve;rigis sian migradon de sudo &gcirc;is Bet-El, &gcirc;is la loko, kie
    anta&ubreve;e estis lia tendo inter Bet-El kaj Aj,</l>
  <l n='4'>al la loko de la
    altaro, kiun li tie faris anta&ubreve;e; kaj Abram tie pre&gcirc;is al la
    Eternulo.</l>
  <l n='5'>Kaj anka&ubreve; Lot, kiu iris kun Abram, havis &scirc;afojn kaj
    bovojn kaj tendojn.</l>
  <l n='6'>Kaj ne sufi&ccirc;is por ili la tero, ke ili lo&gcirc;u
    kune, &ccirc;ar ilia havo estis granda kaj ili ne povis lo&gcirc;i kune.</l>
  <l n='7'>Kaj estis malpaco inter la pa&scirc;tistoj de la brutaro de Abram kaj
    la pa&scirc;tistoj de la brutaro de Lot; kaj la Kanaanidoj kaj
    Perizidoj tiam lo&gcirc;is en la lando.</l>
  <l n='8'>Kaj Abram diris al Lot: Ne
    estu malpaco inter mi kaj vi kaj inter miaj pa&scirc;tistoj kaj viaj
    pa&scirc;tistoj, &ccirc;ar ni estas fratoj.</l>
  <l n='9'>La tuta tero estas ja anta&ubreve; vi;
    aparti&gcirc;u do de mi: se vi iros maldekstren, mi iros dekstren; se
    vi iros dekstren, mi iros maldekstren.</l>
  <l n='10'>Kaj Lot levis siajn
    okulojn kaj vidis, ke la tuta &ccirc;irka&ubreve;a&jcirc;o de Jordan, anta&ubreve; ol la
    Eternulo pereigis Sodomon kaj Gomoran, tuta estas akvumata kiel
    &gcirc;ardeno de la Eternulo, kiel la lando Egipta, &gcirc;is Coar.</l>
  <l n='11'>Kaj
    Lot elektis al si la tutan &ccirc;irka&ubreve;a&jcirc;on de Jordan; kaj Lot ekiris
    orienten; kaj ili aparti&gcirc;is unu de la alia:</l>
  <l n='12'>Abram enlo&gcirc;i&gcirc;is en
    la lando Kanaana, kaj Lot enlo&gcirc;i&gcirc;is en la urboj de la &ccirc;irka&ubreve;a&jcirc;o
    kaj starigis siajn tendojn &gcirc;is Sodom.</l>
  <l n='13'>Kaj la lo&gcirc;antoj de Sodom
    estis malbonaj kaj tre pekaj kontra&ubreve; la Eternulo.</l>
  <l n='14'>Kaj la
    Eternulo diris al Abram, post kiam Lot aparti&gcirc;is de li: Levu
    viajn okulojn, kaj rigardu de la loko, sur kiu vi nun estas,
    norden kaj suden kaj orienten kaj okcidenten;</l>
  <l n='15'>&ccirc;ar la tutan
    teron, kiun vi vidas, Mi donos al vi kaj al via idaro por eterne.</l>
  <l n='16'>Kaj Mi faros vian idaron kiel polvo de la tero; se iu povos
    kalkuli la polvon de la tero, li kalkulos anka&ubreve; vian idaron.</l>
  <l n='17'>Levi&gcirc;u, trairu la landon la&ubreve;longe kaj la&ubreve;lar&gcirc;e, &ccirc;ar al vi Mi &gcirc;in
    donos.</l>
  <l n='18'>Kaj Abram forprenis sian tendon, kaj iris kaj eklo&gcirc;is
    en la arbareto Mamre, kiu estas en &Hcirc;ebron; kaj li konstruis tie
    altaron al la Eternulo.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='14'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj estis en la tempo de Amrafel, re&gcirc;o de &Scirc;inar, Arjo&hcirc;, re&gcirc;o de
    Elasar, Kedorlaomer, re&gcirc;o de Elam, kaj Tidal, re&gcirc;o de Gojim;</l>
  <l n='2'>ili faris militon kontra&ubreve; Bera, re&gcirc;o de Sodom, kaj Bir&scirc;a, re&gcirc;o de
    Gomora, &Scirc;inab, re&gcirc;o de Adma, kaj &Scirc;emeber, re&gcirc;o de Ceboim, kaj la
    re&gcirc;o de Bela, kiu estas Coar.</l>
  <l n='3'>&Ccirc;iuj &ccirc;i tiuj kunvenis en la valo
    Sidim, kiu nun estas la Sala Maro.</l>
  <l n='4'>Dek du jarojn ili servis al
    Kedorlaomer, kaj en la dek-tria ili ribeli&gcirc;is.</l>
  <l n='5'>Kaj en la dek-
    kvara jaro venis Kedorlaomer, kaj la re&gcirc;oj, kiuj estis kun li,
    kaj ili venkobatis la Rafaidojn en A&scirc;terot-Karnaim, kaj la
    Zuzidojn en Ham, kaj la Emidojn en &Scirc;ave-Kirjataim,</l>
  <l n='6'>kaj la
    &Hcirc;oridojn sur ilia monto Seir &gcirc;is El-Paran, kiu estas &ccirc;e la
    dezerto.</l>
  <l n='7'>Kaj ili reiris kaj venis al En-Mi&scirc;pat, kiu estas
    Kade&scirc;, kaj venkobatis la tutan kampon de la Amalekidoj, kaj anka&ubreve;
    la Amoridojn, kiuj lo&gcirc;is en &Hcirc;acacon-Tamar.</l>
  <l n='8'>Kaj eliris la re&gcirc;o
    de Sodom kaj la re&gcirc;o de Gomora kaj la re&gcirc;o de Adma kaj la re&gcirc;o de
    Ceboim, kaj la re&gcirc;o de Bela, kiu estas Coar, kaj komencis batalon
    kontra&ubreve; ili en la valo Sidim,</l>
  <l n='9'>kontra&ubreve; Kedorlaomer, re&gcirc;o de
    Elam, kaj Tidal, re&gcirc;o de Gojim, kaj Amrafel, re&gcirc;o de &Scirc;inar, kaj
    Arjo&hcirc;, re&gcirc;o de Elasar; kvar re&gcirc;oj kontra&ubreve; kvin.</l>
  <l n='10'>Kaj en la valo
    Sidim estis multe da bitumaj kavoj; kaj la re&gcirc;oj de Sodom kaj
    Gomora forkuris kaj falis tien, kaj la restintoj kuris sur la
    monton.</l>
  <l n='11'>Kaj ili prenis la tutan havon de Sodom kaj Gomora kaj
    ilian tutan man&gcirc;ebla&jcirc;on, kaj foriris.</l>
  <l n='12'>Ili prenis Loton, la
    nevon de Abram, kaj lian havon, &ccirc;ar li lo&gcirc;is en Sodom, kaj ili
    foriris.</l>
  <l n='13'>Kaj venis forsavi&gcirc;into kaj diris al Abram la Hebreo,
    kiu lo&gcirc;is en la arbareto de Mamre la Amorido, frato de E&scirc;kol kaj
    frato de Aner, kiuj estis en interligo kun Abram.</l>
  <l n='14'>Kaj Abram
    a&ubreve;dis, ke lia frato estas kaptita, kaj li elkondukis siajn
    ekzercitojn, naskitajn en lia domo, tricent dek ok, kaj
    persekutis &gcirc;is Dan.</l>
  <l n='15'>Kaj li dividis sin kontra&ubreve; ili en la
    nokto, li kaj liaj domanoj, kaj venkobatis ilin, kaj persekutis
    ilin &gcirc;is &Hcirc;oba, kiu estas maldekstre de Damasko.</l>
  <l n='16'>Kaj li
    revenigis la tutan havon, kaj anka&ubreve; sian fraton Lot kaj lian
    havon li revenigis, kaj anka&ubreve; la virinojn kaj la popolon.</l>
  <l n='17'>Kaj
    la re&gcirc;o de Sodom eliris al li renkonte, kiam li revenis, venkinte
    Kedorlaomeron kaj la re&gcirc;ojn, kiuj estis kun li, en la valon &Scirc;ave,
    kiu estas Valo de la Re&gcirc;o.</l>
  <l n='18'>Kaj Melkicedek, re&gcirc;o de Salem,
    elportis panon kaj vinon. Li estis pastro de Dio Plejsupra.</l>
  <l n='19'>Kaj li benis lin kaj diris: Benata estu Abram de Dio Plejsupra,
    la Kreinto de la &ccirc;ielo kaj la tero;</l>
  <l n='20'>kaj benata estu Dio
    Plejsupra, kiu transdonis viajn malamikojn en viajn manojn. Kaj
    Abram donis al li dekona&jcirc;on el &ccirc;io.</l>
  <l n='21'>Kaj la re&gcirc;o de Sodom diris
    al Abram: Donu al mi la homojn, kaj la havon prenu al vi.</l>
  <l n='22'>Kaj
    Abram diris al la re&gcirc;o de Sodom: Mi levas mian manon al la
    Eternulo, Dio Plejsupra, la Kreinto de la &ccirc;ielo kaj la tero,</l>
  <l n='23'>ke e&ccirc; fadenon a&ubreve; rimenon de &scirc;uo mi ne prenos el &ccirc;io, kio
    apartenas al vi, por ke vi ne diru: Mi ri&ccirc;igis Abramon;</l>
  <l n='24'>escepto estos nur tio, kion man&gcirc;is la junuloj, kaj la parto de la
    homoj, kiuj iris kun mi: Aner, E&scirc;kol, kaj Mamre; ili prenu sian
    parton.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='15'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Post tiuj fari&gcirc;oj la Eternulo diris al Abram en vizio jene: Ne
    timu, Abram, Mi estas via &scirc;ildo; via rekompenco estas tre granda.</l>
  <l n='2'>Kaj Abram diris: Ho Eternulo, mia Sinjoro, kion Vi donos al mi?
    mi vagas ja seninfane, kaj la administranto de mia domo estas
    Eliezer el Damasko.</l>
  <l n='3'>Kaj Abram diris: Al mi Vi ne donis ja
    idaron, kaj jen mia domano estos mia heredanto.</l>
  <l n='4'>Kaj tiam la
    Eternulo diris al li jene: &Ccirc;i tiu ne estos via heredanto; nur
    tiu, kiu eliros el via interna&jcirc;o, estos via heredanto.</l>
  <l n='5'>Kaj Li
    elirigis lin eksteren, kaj diris: Rigardu al la &ccirc;ielo kaj kalkulu
    la stelojn, se vi povas ilin kalkuli. Kaj Li diris al li: Tiel
    estos via idaro.</l>
  <l n='6'>Kaj li kredis al la Eternulo; kaj tio estis
    kalkulita al li kiel virto.</l>
  <l n='7'>Kaj Li diris al li: Mi estas la
    Eternulo, kiu elirigis vin el Ur la &Hcirc;aldea, por doni al vi &ccirc;i
    tiun landon kiel poseda&jcirc;on.</l>
  <l n='8'>Kaj li diris: Ho Eternulo, mia
    Sinjoro, per kio mi povas scii, ke mi &gcirc;in posedos?</l>
  <l n='9'>Kaj Li diris
    al li: Prenu por Mi bovinon trijaran kaj kaprinon trijaran kaj
    &scirc;afon trijaran kaj turton kaj junan kolombon.</l>
  <l n='10'>Kaj li alportis
    al Li &ccirc;ion &ccirc;i tion, kaj Li distran&ccirc;is ilin la&ubreve; la mezo kaj metis
    &ccirc;iujn partojn unu kontra&ubreve; la alia, sed la birdojn Li ne
    distran&ccirc;is.</l>
  <l n='11'>Kaj la rabobirdoj mallevi&gcirc;is sur la kadavrojn, sed
    Abram ilin forpelis.</l>
  <l n='12'>&Ccirc;e la subiro de la suno profunda dormo
    falis sur Abramon; kaj jen timego pro la granda mallumo atakis
    lin.</l>
  <l n='13'>Kaj Li diris al Abram: Sciu, ke via idaro estos fremduloj
    en lando, kiu ne apartenos al ili; kaj oni sklavigos kaj
    turmentos ilin dum kvarcent jaroj.</l>
  <l n='14'>Tamen la popolon, &ccirc;e kiu
    ili estos sklavoj, Mi ju&gcirc;os; kaj poste ili eliros kun granda
    havo.</l>
  <l n='15'>Kaj vi foriros al viaj prapatroj en paco; vi estos
    entombigita en bona maljuneco.</l>
  <l n='16'>Kaj en la kvara generacio ili
    revenos &ccirc;i tien; &ccirc;ar la krimoj de la Amoridoj ankora&ubreve; ne atingis
    plenecon.</l>
  <l n='17'>Kiam la suno subiris kaj fari&gcirc;is mallumo, subite
    forna fumo kaj fajra flamo trakuris inter tiuj distran&ccirc;ita&jcirc;oj.</l>
  <l n='18'>En tiu tago la Eternulo faris interligon kun Abram, dirante: Al
    via idaro Mi donos &ccirc;i tiun landon, de la rivero de Egiptujo &gcirc;is
    la granda rivero, la rivero E&ubreve;frato:</l>
  <l n='19'>la Kenidojn kaj la
    Kenizidojn kaj la Kadmonidojn</l>
  <l n='20'>kaj la &Hcirc;etidojn kaj la
    Perizidojn kaj la Rafaidojn</l>
  <l n='21'>kaj la Amoridojn kaj la
    Kanaanidojn kaj la Girga&scirc;idojn kaj la Jebusidojn.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='16'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj Saraj, la edzino de Abram, ne naskis al li; sed &scirc;i havis
    sklavinon, Egiptinon, kies nomo estis Hagar.</l>
  <l n='2'>Kaj Saraj diris al
    Abram: Jen la Eternulo &scirc;losis min, ke mi ne nasku; eniru do al
    mia sklavino, eble mi havos infanojn per &scirc;i. Kaj Abram obeis la
    vo&ccirc;on de Saraj.</l>
  <l n='3'>Kaj Saraj, la edzino de Abram, prenis Hagaron
    la Egiptinon, sian sklavinon, kiam pasis dek jaroj de la tempo,
    kiam Abram eklo&gcirc;is en la lando Kanaana, kaj &scirc;i donis &scirc;in al sia
    edzo Abram kiel edzinon.</l>
  <l n='4'>Kaj li venis al Hagar, kaj &scirc;i
    gravedi&gcirc;is. Kaj &scirc;i vidis, ke &scirc;i gravedi&gcirc;is, kaj tiam &scirc;ia
    sinjorino senvalori&gcirc;is en &scirc;iaj okuloj.</l>
  <l n='5'>Kaj Saraj diris al
    Abram: Vi estas maljusta kontra&ubreve; mi; mi donis mian sklavinon en
    viajn brakojn, sed kiam &scirc;i vidis, ke &scirc;i gravedi&gcirc;is, mi
    senvalori&gcirc;is en &scirc;iaj okuloj; la Eternulo ju&gcirc;u inter mi kaj vi.</l>
  <l n='6'>Kaj Abram diris al Saraj: Jen via sklavino estas en viaj manoj,
    faru kun &scirc;i &ccirc;ion, kio pla&ccirc;as al vi. Kaj Saraj komencis premi &scirc;in,
    kaj &scirc;i forkuris.</l>
  <l n='7'>Kaj trovis &scirc;in an&gcirc;elo de la Eternulo &ccirc;e akva
    fonto en la dezerto, &ccirc;e la fonto sur la vojo al &Scirc;ur.</l>
  <l n='8'>Kaj li
    diris: Hagar, sklavino de Saraj, de kie vi venas kaj kien vi
    iras? Kaj &scirc;i diris: De Saraj, mia sinjorino, mi forkuras.</l>
  <l n='9'>Kaj
    la an&gcirc;elo de la Eternulo diris al &scirc;i: Reiru al via sinjorino, kaj
    humili&gcirc;u sub &scirc;iaj manoj.</l>
  <l n='10'>Kaj la an&gcirc;elo de la Eternulo diris al
    &scirc;i: Mi multigos vian idaron tiel, ke pro multeco oni ne povos &gcirc;in
    kalkuli.</l>
  <l n='11'>Kaj la an&gcirc;elo de la Eternulo diris al &scirc;i: Jen vi
    estas graveda, kaj vi naskos filon; kaj vi donos al li la nomon
    I&scirc;mael, &ccirc;ar la Eternulo a&ubreve;dis vian suferon.</l>
  <l n='12'>Kaj li estos homo
    sova&gcirc;a; lia mano estos kontra&ubreve; &ccirc;iuj, kaj la manoj de &ccirc;iuj kontra&ubreve;
    li, kaj li lo&gcirc;os anta&ubreve; &ccirc;iuj siaj fratoj.</l>
  <l n='13'>Kaj la Eternulon, kiu
    parolis al &scirc;i, &scirc;i nomis: Dio-kiu-min-vidis; &ccirc;ar &scirc;i diris: &Ccirc;i tie
    mi vidis Tiun, kiu min vidas; kaj &ccirc;u mi poste vivas?</l>
  <l n='14'>Tial oni
    nomis tiun puton puto de la Vivanto-Vidanto; &gcirc;i estas inter Kade&scirc;
    kaj Bered.</l>
  <l n='15'>Kaj Hagar naskis al Abram filon; kaj Abram donis al
    sia filo, kiun naskis Hagar, la nomon I&scirc;mael.</l>
  <l n='16'>Kaj Abram havis
    la a&gcirc;on de okdek ses jaroj, kiam Hagar naskis I&scirc;maelon al Abram.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='17'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kiam Abram havis la a&gcirc;on de na&ubreve;dek na&ubreve; jaroj, aperis la
    Eternulo al Abram, kaj diris al li: Mi estas Dio la Plejpotenca;
    iradu anta&ubreve; Mi kaj estu senpeka.</l>
  <l n='2'>Kaj Mi faros Mian interligon
    inter Mi kaj vi, kaj Mi multigos vin tre forte.</l>
  <l n='3'>Kaj Abram &jcirc;etis
    sin viza&gcirc;altere, kaj Dio parolis al li, dirante:</l>
  <l n='4'>Jen estas Mia
    interligo kun vi: vi estos patro de multe da popoloj.</l>
  <l n='5'>Kaj via
    nomo ne estos plu Abram, sed via nomo estos Abraham, &ccirc;ar Mi faris
    vin patro de multe da popoloj.</l>
  <l n='6'>Kaj Mi fruktigos vin tre multe,
    kaj Mi devenigos de vi popolojn, kaj re&gcirc;oj devenos de vi.</l>
  <l n='7'>Kaj
    Mi starigos Mian interligon inter Mi kaj vi kaj via idaro post vi
    en iliaj generacioj, eternan interligon, ke Mi estos Dio por vi
    kaj por via idaro post vi.</l>
  <l n='8'>Kaj Mi donos al vi kaj al via idaro
    post vi la landon, en kiu vi lo&gcirc;as kiel fremdulo, la tutan landon
    Kanaanan, por eterna poseda&jcirc;o, kaj Mi estos Dio por ili.</l>
  <l n='9'>Kaj
    Dio diris al Abraham: Kaj vi gardu Mian interligon, vi kaj via
    idaro post vi en iliaj generacioj.</l>
  <l n='10'>Jen estas Mia interligo,
    kiun vi devas gardi inter Mi kaj vi kaj via idaro post vi: &ccirc;iu
    virseksulo &ccirc;e vi estu cirkumcidata.</l>
  <l n='11'>Kaj cirkumcidu la karnon
    de via prepucio, kaj tio estu signo de interligo inter Mi kaj vi.</l>
  <l n='12'>Kaj en la a&gcirc;o de ok tagoj estu cirkumcidata &ccirc;e vi en viaj
    generacioj &ccirc;iu virseksulo naskita en la domo a&ubreve; a&ccirc;etita per mono
    &ccirc;e iu aligentulo, kiu ne estas el via idaro.</l>
  <l n='13'>Cirkumcidata estu
    &ccirc;iu naskita en via domo a&ubreve; a&ccirc;etita per via mono, kaj Mia
    interligo estu sur via karno kiel interligo eterna.</l>
  <l n='14'>Kaj se
    estos prepucihava virseksulo, kiu ne cirkumcidos la karnon de sia
    prepucio, tiu animo ekstermi&gcirc;os el sia popolo: Mian interligon &gcirc;i
    rompis.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='15'>Kaj Dio diris al Abraham: Vian edzinon Saraj ne nomu Saraj,
    sed &scirc;ia nomo estu Sara.</l>
  <l n='16'>Kaj Mi benos &scirc;in, kaj Mi donos de &scirc;i
    al vi filon; kaj Mi benos &scirc;in, kaj de &scirc;i devenos popoloj, re&gcirc;oj
    de popoloj devenos de &scirc;i.</l>
  <l n='17'>Kaj Abraham &jcirc;etis sin viza&gcirc;altere,
    kaj ekridis, kaj diris en sia koro: &Ccirc;u de homo centjara fari&gcirc;os
    nasko, kaj &ccirc;u Sara la na&ubreve;dekjara naskos?</l>
  <l n='18'>Kaj Abraham diris al
    Dio: Ho, ke I&scirc;mael vivu anta&ubreve; Vi!</l>
  <l n='19'>Kaj Dio diris: Efektive
    Sara, via edzino, naskos al vi filon, kaj vi donos al li la nomon
    Isaak; kaj Mi starigos Mian interligon kun li kiel interligon
    eternan por lia idaro post li.</l>
  <l n='20'>Anka&ubreve; pri I&scirc;mael Mi a&ubreve;dis vin:
    jen Mi benis lin, kaj Mi fruktigos lin kaj Mi multigos lin tre
    forte; dek du princoj naski&gcirc;os de li, kaj Mi devenigos de li
    grandan popolon.</l>
  <l n='21'>Sed Mian interligon Mi starigos kun Isaak,
    kiun naskos al vi Sara en &ccirc;i tiu tempo en la venonta jaro.</l>
  <l n='22'>Kaj
    Li &ccirc;esis paroli kun li, kaj Dio levi&gcirc;is for de Abraham.</l>
  <l n='23'>Kaj
    Abraham prenis sian filon I&scirc;mael kaj &ccirc;iujn naskitajn en lia domo
    kaj &ccirc;iujn a&ccirc;etitajn per lia mono, &ccirc;iun virseksulon el la homoj de
    la domo de Abraham, kaj li cirkumcidis la karnon de ilia prepucio
    en tiu sama tago, kiel diris al li Dio.</l>
  <l n='24'>Kaj Abraham havis la
    a&gcirc;on de na&ubreve;dek na&ubreve; jaroj, kiam li cirkumcidis la karnon de sia
    prepucio.</l>
  <l n='25'>Kaj lia filo I&scirc;mael havis la a&gcirc;on de dek tri jaroj,
    kiam la karno de lia prepucio estis cirkumcidita.</l>
  <l n='26'>En tiu sama
    tago estis cirkumciditaj Abraham kaj lia filo I&scirc;mael;</l>
  <l n='27'>kaj &ccirc;iuj
    liaj domanoj, kiuj naski&gcirc;is en la domo a&ubreve; estis a&ccirc;etitaj per mono
    &ccirc;e aligentulo, estis cirkumciditaj kune kun li.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='18'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj aperis al li la Eternulo en la arbareto Mamre, kiam li
    sidis &ccirc;e la pordo de la tendo dum la varmego de la tago.</l>
  <l n='2'>Kiam
    li levis siajn okulojn, li vidis, ke jen tri viroj staras anta&ubreve;
    li. Ekvidinte, li kuris al ili renkonte de la pordo de la tendo
    kaj klini&gcirc;is anta&ubreve; ili &gcirc;is la tero.</l>
  <l n='3'>Kaj li diris: Mia sinjoro!
    se mi trovis pla&ccirc;on en viaj okuloj, ne pasu preter vian sklavon.</l>
  <l n='4'>Oni alportos iom da akvo, kaj vi lavu viajn piedojn kaj ripozu
    sub la arbo.</l>
  <l n='5'>Kaj mi alportos pecon da pano, por ke vi fortigu
    viajn korojn; poste vi foriros; &ccirc;ar por tio vi pasis preter via
    sklavo. Kaj ili diris: Faru tiel, kiel vi diris.</l>
  <l n='6'>Kaj Abraham
    rapidis en la tendon al Sara, kaj diris: Rapide prenu tri
    mezurojn da plej bona faruno, knedu, kaj faru kukojn.</l>
  <l n='7'>Kaj anka&ubreve;
    al la bovoj Abraham kuris, kaj li prenis bovidon delikatan kaj
    bonan kaj donis al la junulo, kaj tiu rapide pretigis &gcirc;in.</l>
  <l n='8'>Kaj
    li prenis buteron kaj lakton kaj la pretigitan bovidon kaj metis
    anta&ubreve; ilin, kaj li staris apud ili sub la arbo, kaj ili man&gcirc;is.</l>
  <l n='9'>Kaj ili diris al li: Kie estas Sara, via edzino? Kaj li
    respondis: Jen &scirc;i estas en la tendo.</l>
  <l n='10'>Kaj Li diris: Mi revenos
    al vi en la sama jartempo, kaj tiam estos filo &ccirc;e Sara, via
    edzino. Kaj Sara a&ubreve;skultis &ccirc;e la pordo de la tendo, kiu estis
    malanta&ubreve; Li.</l>
  <l n='11'>Kaj Abraham kaj Sara estis maljunuloj de profunda
    a&gcirc;o; &ccirc;e Sara &ccirc;esi&gcirc;is la virinaj ordinara&jcirc;oj.</l>
  <l n='12'>Kaj Sara ekridis
    interne, dirante: &Ccirc;u kiam mi kaduki&gcirc;is, mi havus ankora&ubreve;
    volupton? kaj mia sinjoro estas ja maljuna!</l>
  <l n='13'>Kaj la Eternulo
    diris al Abraham: Kial do Sara ridas, dirante: &Ccirc;u efektive mi
    naskos, kiam mi maljuni&gcirc;is?</l>
  <l n='14'>&Ccirc;u por la Eternulo io estas
    malfacila? en la difinita tempo Mi revenos al vi en la venonta
    jaro, kaj Sara havos filon.</l>
  <l n='15'>Sed Sara malkonfesis, dirante: Mi
    ne ridis; &ccirc;ar &scirc;i timis. Sed Li diris: Ne, vi ridis.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='16'>Kaj levi&gcirc;is de tie la viroj kaj direkti&gcirc;is al Sodom: kaj
    Abraham iris kun ili, por akompani ilin.</l>
  <l n='17'>Kaj la Eternulo
    diris: &Ccirc;u mi ka&scirc;os anta&ubreve; Abraham, kion Mi faras?</l>
  <l n='18'>Abraham
    fari&gcirc;os ja popolo granda kaj potenca, kaj per li beni&gcirc;os &ccirc;iuj
    popoloj de la tero.</l>
  <l n='19'>&Ccirc;ar Mi lin elektis, por ke li ordonu al
    siaj filoj kaj al sia domo post si, ke ili observu la vojon de la
    Eternulo, agante virte kaj juste; por ke la Eternulo plenumu pri
    Abraham, kion Li diris pri li.</l>
  <l n='20'>Kaj la Eternulo diris: &Ccirc;ar la
    kriado de Sodom kaj Gomora estas granda kaj ilia pekado estas tre
    peza,</l>
  <l n='21'>tial Mi malsupreniros, kaj rigardos, &ccirc;u ili plene agas
    tiel, kiel estas la kriado, kiu venis al Mi, a&ubreve; ne; Mi scii&gcirc;os.</l>
  <l n='22'>Kaj la viroj turni&gcirc;is de tie kaj iris al Sodom; kaj Abraham
    staris ankora&ubreve; anta&ubreve; la Eternulo.</l>
  <l n='23'>Kaj Abraham alproksimi&gcirc;is,
    kaj diris: &Ccirc;u Vi anka&ubreve; pereigos virtulon kune kun malvirtulo?</l>
  <l n='24'>Eble ekzistas kvindek virtuloj en la urbo: &ccirc;u Vi tiam pereigos
    kaj ne indulgos la lokon pro la kvindek virtuloj, kiuj estas en
    &gcirc;i?</l>
  <l n='25'>Ne decas por Vi agi tiamaniere, ke Vi mortigu virtulon
    kune kun malvirtulo, ke virtulo estu kiel malvirtulo; ne decas
    por Vi, ke la Ju&gcirc;anto de la tuta tero agu maljuste.</l>
  <l n='26'>Kaj la
    Eternulo diris: Se Mi trovos en Sodom kvindek virtulojn en la
    urbo, Mi indulgos la tutan lokon pro ili.</l>
  <l n='27'>Kaj Abraham
    respondis, dirante: Jen mi ekkura&gcirc;is paroli al mia Sinjoro,
    kvankam mi estas polvo kaj cindro;</l>
  <l n='28'>eble al la kvindeko da
    virtuloj mankos kvin: &ccirc;u Vi pereigos pro la kvin la tutan urbon?
    Kaj Li diris: Mi ne pereigos, se Mi trovos tie kvardek kvin.</l>
  <l n='29'>Kaj li plue parolis al Li kaj diris: Eble trovi&gcirc;os tie kvardek?
    Kaj Li diris: Mi ne faros tion pro la kvardek.</l>
  <l n='30'>Kaj li diris:
    Ne koleru, mia Sinjoro, ke mi parolos plue: eble trovi&gcirc;os tie
    tridek? Kaj Li diris: Mi ne faros, se Mi trovos tie tridek.</l>
  <l n='31'>Kaj li diris: Jen mi ekkura&gcirc;is paroli al mia Sinjoro: eble
    trovi&gcirc;os dudek? Kaj Li diris: Mi ne pereigos pro la dudek.</l>
  <l n='32'>Kaj
    li diris: Ne koleru, mia Sinjoro, ke mi parolos ankora&ubreve; nur unu
    fojon: eble trovi&gcirc;os tie dek? Kaj Li diris: Mi ne pereigos pro la
    dek.</l>
  <l n='33'>Kaj la Eternulo foriris, kiam Li &ccirc;esis paroli kun
    Abraham; kaj Abraham reiris al sia loko.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='19'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj la du an&gcirc;eloj venis Sodomon vespere, kaj Lot tiam sidis &ccirc;e
    la pordego de Sodom. Kiam Lot ilin ekvidis, li levi&gcirc;is renkonte
    al ili kaj klini&gcirc;is viza&gcirc;altere.</l>
  <l n='2'>Kaj li diris: Mi petas vin,
    sinjoroj, envenu en la domon de via sklavo kaj pasigu la nokton
    kaj lavu viajn piedojn, kaj vi levi&gcirc;os matene kaj iros vian
    vojon. Kaj ili diris: Ne, ni pasigos la nokton sur la strato.</l>
  <l n='3'>Kaj li tre petegis ilin, kaj ili direktis sin al li kaj envenis
    en lian domon; kaj li faris al ili festenon, kaj li bakis macojn,
    kaj ili man&gcirc;is.</l>
  <l n='4'>Anta&ubreve; ol ili ku&scirc;i&gcirc;is, la homoj de la urbo, la
    homoj de Sodom, &ccirc;irka&ubreve;is la domon, de la junuloj &gcirc;is la
    maljunuloj, la tuta popolo, de &ccirc;iuj finoj.</l>
  <l n='5'>Kaj ili vokis Loton,
    kaj diris al li: Kie estas la viroj, kiuj venis al vi dum la
    nokto? elirigu ilin al ni, por ke ni ilin ekkonu.</l>
  <l n='6'>Kaj Lot
    eliris al ili anta&ubreve; la sojlon, kaj la pordon li &scirc;losis post si.</l>
  <l n='7'>Kaj li diris: Ho, miaj fratoj, ne agu malbone!</l>
  <l n='8'>Jen mi havas du
    filinojn, kiuj ankora&ubreve; ne ekkonis viron; mi elirigos ilin al vi,
    kaj faru kun ili, kion vi deziras; nur al tiuj viroj nenion faru,
    &ccirc;ar por tio ili venis sub la ombron de mia tegmento.</l>
  <l n='9'>Sed ili
    diris: Iru for! Kaj ili diris plue: Vi venis &ccirc;i tien kiel
    fremdulo, kaj vi volas ju&gcirc;i! nun ni pli malbone agos kun vi, ol
    kun ili. Kaj ili tre insiste postulis de la viro, de Lot, kaj ili
    aliris, por elrompi la pordon.</l>
  <l n='10'>Tiam tiuj viroj etendis siajn
    manojn kaj envenigis Loton al si en la domon, kaj la pordon ili
    &scirc;losis;</l>
  <l n='11'>kaj la homojn, kiuj estis anta&ubreve; la sojlo de la domo,
    ili frapis per blindeco, de la malgrandaj &gcirc;is la grandaj, tiel ke
    tiuj laci&gcirc;is, ser&ccirc;ante la pordon.</l>
  <l n='12'>Kaj la viroj diris al Lot:
    Kiun vi havas &ccirc;i tie? bofilon, a&ubreve; viajn filojn a&ubreve; viajn filinojn,
    a&ubreve; &ccirc;iun ajn, kiun vi havas en la urbo, elirigu ilin el &ccirc;i tiu
    loko;</l>
  <l n='13'>&ccirc;ar ni ekstermos &ccirc;i tiun lokon, &ccirc;ar granda fari&gcirc;is ilia
    kriado anta&ubreve; la Eternulo, kaj la Eternulo sendis nin, por &gcirc;in
    pereigi.</l>
  <l n='14'>Kaj Lot eliris, kaj parolis kun siaj bofiloj,
    prenontaj liajn filinojn, kaj diris: Levi&gcirc;u, eliru el &ccirc;i tiu
    loko, &ccirc;ar la Eternulo pereigos la urbon. Sed liaj bofiloj
    rigardis lin kiel &scirc;ercanton.</l>
  <l n='15'>Kiam levi&gcirc;is la matenru&gcirc;o, la
    an&gcirc;eloj rapidigis Loton, dirante: Levi&gcirc;u, prenu vian edzinon kaj
    amba&ubreve; viajn filinojn, kiuj &ccirc;i tie trovi&gcirc;as, por ke vi ne pereu
    pro la krimeco de la urbo.</l>
  <l n='16'>Sed &ccirc;ar li malrapidis, tial la
    viroj kaptis lian manon kaj la manon de lia edzino kaj la manojn
    de liaj du filinoj, pro kompato de la Eternulo al li, kaj ili
    elirigis lin kaj metis lin ekster la urbon.</l>
  <l n='17'>Kaj kiam ili
    elkondukis lin eksteren, ili diris al li: Savu vin pro via animo;
    ne rigardu malanta&ubreve;en kaj haltu nenie en la tuta &ccirc;irka&ubreve;a&jcirc;o; sur
    la monton savu vin, por ke vi ne pereu.</l>
  <l n='18'>Kaj Lot diris al ili:
    Ho, ne, mia Sinjoro!</l>
  <l n='19'>Jen Via sklavo pla&ccirc;is al Vi, kaj granda
    estas la favorkoreco, kiun Vi montris al mi, konservante la vivon
    al mia animo; sed mi ne povas savi min sur la monton, &ccirc;ar povus
    trafi min malfeli&ccirc;o kaj mi mortus.</l>
  <l n='20'>Jen &ccirc;i tiu urbo estas
    sufi&ccirc;e proksima, por kuri tien, kaj &gcirc;i estas malgranda; mi savos
    min tien; &gcirc;i estas ja malgranda; kaj mia animo restos viva.</l>
  <l n='21'>Kaj Li diris al li: Jen Mi komplezos al vi anka&ubreve; en &ccirc;i tiu afero,
    kaj Mi ne renversos la urbon, pri kiu vi parolis.</l>
  <l n='22'>Rapide savu
    vin tien, &ccirc;ar Mi nenion povas fari, &gcirc;is vi venos tien. Tial tiu
    urbo ricevis la nomon Coar.</l>
  <l n='23'>La suno levi&gcirc;is super la teron,
    kiam Lot venis Coaron.</l>
  <l n='24'>Kaj la Eternulo pluvigis sur Sodomon
    kaj Gomoran sulfuron kaj fajron de la Eternulo el la &ccirc;ielo.</l>
  <l n='25'>Kaj Li ruinigis tiujn urbojn kaj la tutan &ccirc;irka&ubreve;a&jcirc;on kaj &ccirc;iujn
    lo&gcirc;antojn de la urboj kaj la kreska&jcirc;ojn de la tero.</l>
  <l n='26'>Kaj lia
    edzino ekrigardis malanta&ubreve;en, kaj &scirc;i fari&gcirc;is kolono el salo.</l>
  <l n='27'>Kaj matene Abraham levi&gcirc;is kaj iris al la loko, kie li estis
    starinta anta&ubreve; la Eternulo;</l>
  <l n='28'>kaj li ekrigardis en la direkto al
    Sodom kaj Gomora kaj al la tuta lando de la &ccirc;irka&ubreve;a&jcirc;o, kaj li
    vidis, ke jen fumo levi&gcirc;as de la tero kiel fumo el forno.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='29'>Kaj kiam Dio estis pereiganta la urbojn de la &ccirc;irka&ubreve;a&jcirc;o, Li
    rememoris pri Abraham, kaj Li elirigis Loton el la mezo de la
    ruinigado, kiam Li estis ruiniganta la urbojn, en kiuj lo&gcirc;is Lot.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='30'>Kaj Lot eliris el Coar kaj eklo&gcirc;is sur la monto, kaj liaj du
    filinoj kun li; &ccirc;ar li timis lo&gcirc;i en Coar. Kaj li lo&gcirc;is en
    kaverno, li kaj liaj du filinoj.</l>
  <l n='31'>Kaj la pli maljuna diris al
    la pli juna: Nia patro estas maljuna, kaj en la lando ne ekzistas
    viro, kiu envenus al ni la&ubreve; la moro de la tuta tero;</l>
  <l n='32'>tial ni
    ebriigu nian patron per vino, kaj ni ku&scirc;u kun li, por ke ni
    aperigu de nia patro idaron.</l>
  <l n='33'>Kaj ili ebriigis sian patron per
    vino en tiu nokto; kaj venis la pli maljuna kaj ku&scirc;is kun sia
    patro; kaj li ne sciis, kiam &scirc;i ku&scirc;i&gcirc;is kaj kiam &scirc;i levi&gcirc;is.</l>
  <l n='34'>La morga&ubreve;an tagon la pli maljuna diris al la pli juna: Jen mi
    ku&scirc;is hiera&ubreve; kun mia patro; ni ebriigu lin per vino anka&ubreve; en &ccirc;i
    tiu nokto, kaj vi venu, ku&scirc;u kun li, por ke ni aperigu de nia
    patro idaron.</l>
  <l n='35'>Kaj ili anka&ubreve; en &ccirc;i tiu nokto ebriigis sian
    patron per vino; kaj la pli juna iris kaj ku&scirc;is kun li; kaj li ne
    sciis, kiam &scirc;i ku&scirc;i&gcirc;is kaj kiam &scirc;i levi&gcirc;is.</l>
  <l n='36'>Kaj amba&ubreve; filinoj
    de Lot gravedi&gcirc;is de sia patro.</l>
  <l n='37'>Kaj la pli maljuna naskis
    filon, kaj &scirc;i donis al li la nomon Moab; li estas la prapatro de
    la Moabidoj &gcirc;is nun.</l>
  <l n='38'>Kaj la pli juna anka&ubreve; naskis filon, kaj
    &scirc;i donis al li la nomon Ben-Ami; li estas la prapatro de la
    Amonidoj &gcirc;is nun.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='20'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj Abraham ekmigris de tie al la lando suda, kaj li eklo&gcirc;is
    inter Kade&scirc; kaj &Scirc;ur; kaj li lo&gcirc;is kiel fremdulo en Gerar.</l>
  <l n='2'>Kaj
    Abraham diris pri sia edzino Sara: &Scirc;i estas mia fratino. Kaj
    Abimele&hcirc;, re&gcirc;o de Gerar, sendis kaj prenis Saran.</l>
  <l n='3'>Kaj Dio venis
    al Abimele&hcirc; nokte en la son&gcirc;o, kaj diris al li: Vi mortos pro la
    virino, kiun vi prenis, &ccirc;ar &scirc;i estas edzino de edzo.</l>
  <l n='4'>Sed
    Abimele&hcirc; ne alproksimi&gcirc;is al &scirc;i, kaj li diris: Mia Sinjoro! &ccirc;u vi
    mortigos anka&ubreve; senkulpan popolon?</l>
  <l n='5'>Li diris ja al mi: &Scirc;i estas
    mia fratino; kaj &scirc;i anka&ubreve; diris al mi: Li estas mia frato. En
    senkulpeco de mia koro kaj en pureco de miaj manoj mi faris tion.</l>
  <l n='6'>Kaj Dio diris al li en la son&gcirc;o: Mi anka&ubreve; scias, ke en
    senkulpeco de via koro vi tion faris, kaj tial Mi detenis vin, ke
    vi ne peku kontra&ubreve; Mi, tial Mi ne lasis, ke vi kuntu&scirc;i&gcirc;u kun &scirc;i.</l>
  <l n='7'>Kaj nun redonu la edzinon al la edzo, &ccirc;ar li estas profeto, kaj
    li pre&gcirc;os pri vi, kaj vi restos viva; sed se vi ne redonos, tiam
    sciu, ke vi mortos, vi kaj &ccirc;iuj viaj.</l>
  <l n='8'>Kaj Abimele&hcirc; levi&gcirc;is frue
    matene, kaj li vokis &ccirc;iujn siajn sklavojn kaj rakontis &ccirc;ion &ccirc;i
    tion al iliaj oreloj; kaj la homoj tre ektimis.</l>
  <l n='9'>Kaj Abimele&hcirc;
    vokis Abrahamon, kaj diris al li: Kion vi faris al ni? kaj per
    kio mi pekis anta&ubreve; vi, ke vi venigis sur min kaj sur mian regnon
    grandan pekon? aferojn, kiuj ne estas farataj, vi faris kontra&ubreve;
    mi.</l>
  <l n='10'>Kaj Abimele&hcirc; diris al Abraham: Kion vi vidis, kiam vi
    faris tiun aferon?</l>
  <l n='11'>Kaj Abraham diris: Mi pensis, ke ne
    ekzistas timo anta&ubreve; Dio en &ccirc;i tiu loko, kaj ke oni mortigos min
    pro mia edzino.</l>
  <l n='12'>Kaj efektive &scirc;i estas mia fratino, filino de
    mia patro, nur ne filino de mia patrino; kaj &scirc;i fari&gcirc;is mia
    edzino.</l>
  <l n='13'>Kaj kiam Dio elmigrigis min el la domo de mia patro,
    mi diris al &scirc;i: Faru al mi &ccirc;i tiun komplezon, en kian ajn lokon
    ni venos, diru pri mi: Li estas mia frato.</l>
  <l n='14'>Kaj Abimele&hcirc; prenis
    &scirc;afojn kaj bovojn kaj sklavojn kaj sklavinojn kaj donis al
    Abraham, kaj li redonis al li lian edzinon Sara.</l>
  <l n='15'>Kaj Abimele&hcirc;
    diris: Jen mia lando estas anta&ubreve; vi; kie pla&ccirc;as al vi, tie
    lo&gcirc;i&gcirc;u.</l>
  <l n='16'>Kaj al Sara li diris: Jen mi donis mil ar&gcirc;entajn
    monerojn al via frato; tio estu al vi kovro por la okuloj anta&ubreve;
    &ccirc;iuj, kiuj estas kun vi, kaj anta&ubreve; &ccirc;iuj vi estas pravigita.</l>
  <l n='17'>Kaj Abraham ekpre&gcirc;is al Dio; kaj Dio sanigis Abimele&hcirc;on kaj lian
    edzinon kaj liajn sklavinojn, kaj ili komencis naski.</l>
  <l n='18'>&Ccirc;ar la
    Eternulo estis &scirc;losinta &ccirc;iujn uterojn en la domo de Abimele&hcirc; pro
    Sara, la edzino de Abraham.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='21'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj la Eternulo rememoris Saran, kiel Li diris, kaj la Eternulo
    faris al Sara, kiel Li parolis.</l>
  <l n='2'>Kaj Sara gravedi&gcirc;is kaj naskis
    al Abraham filon en lia maljuneco, en la difinita tempo, pri kiu
    Dio al li diris.</l>
  <l n='3'>Kaj Abraham donis al sia filo, kiu naski&gcirc;is al
    li, kiun naskis al li Sara, la nomon Isaak.</l>
  <l n='4'>Kaj Abraham
    cirkumcidis sian filon Isaak, kiam tiu havis la a&gcirc;on de ok tagoj,
    kiel ordonis al li Dio.</l>
  <l n='5'>Kaj Abraham havis la a&gcirc;on de cent
    jaroj, kiam naski&gcirc;is al li lia filo Isaak.</l>
  <l n='6'>Kaj Sara diris:
    Ridinda&jcirc;on faris al mi Dio; &ccirc;iu, kiu a&ubreve;dos, ridos pri mi.</l>
  <l n='7'>Kaj
    &scirc;i diris: Kiu dirus al Abraham, ke Sara mamnutros infanojn? &ccirc;ar
    mi naskis filon en lia maljuneco.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='8'>Kaj la infano kreskis, kaj &gcirc;i estis demamigita, kaj Abraham
    faris grandan festenon en la tago, en kiu Isaak estis demamigita.</l>
  <l n='9'>Kaj Sara vidis, ke la filo de Hagar la Egiptino, kiun &ccirc;i tiu
    naskis al Abraham, mokas.</l>
  <l n='10'>Kaj &scirc;i diris al Abraham: Forpelu &ccirc;i
    tiun sklavinon kaj &scirc;ian filon; &ccirc;ar la filo de &ccirc;i tiu sklavino ne
    heredos kun mia filo, kun Isaak.</l>
  <l n='11'>Kaj la afero forte malpla&ccirc;is
    al Abraham pro lia filo.</l>
  <l n='12'>Kaj Dio diris al Abraham: &Gcirc;i ne
    malpla&ccirc;u al vi pro la knabo kaj pro via sklavino; pri &ccirc;io, kion
    diros al vi Sara, obeu &scirc;ian vo&ccirc;on; &ccirc;ar per Isaak oni nomos vian
    idaron.</l>
  <l n='13'>Sed anka&ubreve; el la filo de la sklavino Mi kreskigos
    popolon, &ccirc;ar li estas via semo.</l>
  <l n='14'>Kaj Abraham levi&gcirc;is frue
    matene, kaj prenis panon kaj felsakon kun akvo kaj donis al
    Hagar, metante &gcirc;in sur &scirc;ian &scirc;ultron, anka&ubreve; la infanon, kaj
    foririgis &scirc;in; kaj &scirc;i iris, kaj &scirc;i erarvagis en la dezerto Beer-
    &Scirc;eba.</l>
  <l n='15'>Kaj konsumi&gcirc;is la akvo de la felsako, kaj &scirc;i &jcirc;etis la
    infanon sub unu el la arbeta&jcirc;oj.</l>
  <l n='16'>Kaj &scirc;i iris kaj sidi&gcirc;is
    kontra&ubreve;e, en la malproksimeco de pafo el pafarko; &ccirc;ar &scirc;i diris:
    Mi ne povas rigardi la morton de la infano. Kaj &scirc;i sidi&gcirc;is
    kontra&ubreve;e, kaj &scirc;i komencis la&ubreve;te plori.</l>
  <l n='17'>Kaj Dio a&ubreve;dis la vo&ccirc;on
    de la knabo; kaj an&gcirc;elo de Dio vokis Hagaron el la &ccirc;ielo, kaj
    diris al &scirc;i: Kio estas al vi, Hagar? ne timu, &ccirc;ar Dio a&ubreve;dis la
    vo&ccirc;on de la knabo el la loko, kie li estas.</l>
  <l n='18'>Levi&gcirc;u, prenu la
    knabon kaj tenu lin per via mano, &ccirc;ar grandan popolon Mi faros el
    li.</l>
  <l n='19'>Kaj Dio malfermis &scirc;iajn okulojn, kaj &scirc;i ekvidis puton kun
    akvo, kaj &scirc;i iris kaj plenigis la felsakon per akvo kaj trinkigis
    la knabon.</l>
  <l n='20'>Kaj Dio estis kun la knabo, kaj li grandi&gcirc;is kaj
    lo&gcirc;is en la dezerto kaj fari&gcirc;is arkpafisto.</l>
  <l n='21'>Kaj li lo&gcirc;is en la
    dezerto Paran; kaj lia patrino prenis al li edzinon el la lando
    Egipta.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='22'>Kaj en tiu tempo Abimele&hcirc; kaj lia militestro Pi&hcirc;ol diris al
    Abraham jene: Dio estas kun vi en &ccirc;io, kion vi faras;</l>
  <l n='23'>nun &jcirc;uru
    do al mi per Dio, ke vi ne agos malfidele kun mi, nek kun mia
    filo, nek kun mia nepo; ke tiel same favorkore, kiel mi agis kun
    vi, vi agos kun mi, kaj kun la lando, en kiu vi lo&gcirc;as kiel
    fremdulo.</l>
  <l n='24'>Kaj Abraham diris: Mi &jcirc;uras.</l>
  <l n='25'>Kaj Abraham ripro&ccirc;is
    Abimele&hcirc;on pro la akva puto, kiun perforte forprenis la sklavoj
    de Abimele&hcirc;.</l>
  <l n='26'>Kaj Abimele&hcirc; diris: Mi ne scias, kiu faris tion,
    kaj anka&ubreve; vi ne diris al mi; mi e&ccirc; ne a&ubreve;dis pri tio &gcirc;is hodia&ubreve;.</l>
  <l n='27'>Kaj Abraham prenis &scirc;afojn kaj bovojn kaj donis al Abimele&hcirc;,
    kaj ili amba&ubreve; starigis inter si interligon.</l>
  <l n='28'>Kaj Abraham
    starigis sep &scirc;afidojn aparte.</l>
  <l n='29'>Kaj Abimele&hcirc; diris al Abraham:
    Por kio estas tiuj sep &scirc;afidoj, kiujn vi starigis aparte?</l>
  <l n='30'>Kaj
    tiu diris: Sep &scirc;afidojn prenu el mia mano, por ke ili estu por mi
    atesto, ke mi elfosis tiun puton.</l>
  <l n='31'>Tial tiu loko havas la nomon
    Beer-&Scirc;eba, &ccirc;ar tie ili amba&ubreve; &jcirc;uris.</l>
  <l n='32'>Kaj ili starigis
    interligon en Beer-&Scirc;eba. Kaj Abimele&hcirc; kaj lia militestro Pi&hcirc;ol
    levi&gcirc;is kaj reiris en la landon de la Fili&scirc;toj.</l>
  <l n='33'>Kaj Abraham
    plantis tamariskon en Beer-&Scirc;eba, kaj pre&gcirc;is tie al la Eternulo,
    la Dio eterna.</l>
  <l n='34'>Kaj Abraham lo&gcirc;is en la lando de la Fili&scirc;toj
    longan tempon.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='22'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Post tiuj okazinta&jcirc;oj Dio provis Abrahamon, kaj diris al li:
    Abraham! Kaj tiu respondis: Jen mi estas.</l>
  <l n='2'>Kaj Li diris: Prenu
    vian filon, vian solan, kiun vi amas, Isaakon, kaj iru en la
    landon Morija, kaj oferu lin tie kiel bruloferon sur unu el la
    montoj, kiun Mi montros al vi.</l>
  <l n='3'>Kaj Abraham levi&gcirc;is frue matene
    kaj selis sian azenon kaj prenis siajn du junulojn kun si kaj
    sian filon Isaak; kaj li fendis lignon por brulofero, kaj levi&gcirc;is
    kaj iris al tiu loko, pri kiu diris al li Dio.</l>
  <l n='4'>En la tria tago
    Abraham levis siajn okulojn kaj ekvidis la lokon de malproksime.</l>
  <l n='5'>Kaj Abraham diris al siaj junuloj: Restu &ccirc;i tie kun la azeno,
    kaj mi kun la knabo iros tien, kaj ni adorklini&gcirc;os kaj revenos al
    vi.</l>
  <l n='6'>Kaj Abraham prenis la lignon por la brulofero kaj metis &gcirc;in
    sur sian filon Isaak, kaj li prenis en sian manon la fajron kaj
    la tran&ccirc;ilon; kaj ili iris amba&ubreve; kune.</l>
  <l n='7'>Kaj Isaak diris al sia
    patro Abraham: Mia patro! Kaj tiu respondis: Jen mi estas, mia
    filo. Kaj li diris: Jen estas la fajro kaj la ligno, sed kie
    estas la &scirc;afo por la brulofero?</l>
  <l n='8'>Kaj Abraham diris: Dio
    anta&ubreve;vidos al Si la &scirc;afon por la brulofero, mia filo. Kaj ili
    iris amba&ubreve; kune.</l>
  <l n='9'>Kaj ili venis al la loko, pri kiu diris al li
    Dio; kaj Abraham konstruis tie la altaron kaj surmetis la lignon,
    kaj ligis sian filon Isaak kaj metis lin sur la altaron super la
    ligno.</l>
  <l n='10'>Kaj Abraham etendis sian manon kaj prenis la tran&ccirc;ilon,
    por bu&ccirc;i sian filon.</l>
  <l n='11'>Kaj ekvokis al li an&gcirc;elo de la Eternulo
    el la &ccirc;ielo, kaj diris: Abraham, Abraham! Kaj li respondis: Jen
    mi estas.</l>
  <l n='12'>Kaj Tiu diris: Ne etendu vian manon sur la knabon,
    kaj faru al li nenion; &ccirc;ar nun Mi scias, ke vi timas Dion kaj vi
    ne indulgis pro Mi vian filon, la solan.</l>
  <l n='13'>Kaj Abraham levis
    siajn okulojn, kaj vidis, ke jen vir&scirc;afo malanta&ubreve;e impliki&gcirc;is per
    la kornoj en la arbeta&jcirc;oj. Kaj Abraham iris kaj prenis la
    vir&scirc;afon, kaj oferis &gcirc;in kiel bruloferon anstata&ubreve; sia filo.</l>
  <l n='14'>Kaj Abraham donis al tiu loko la nomon: La Eternulo Vidas; tial
    oni ankora&ubreve; nun diras: Sur la monto, kie la Eternulo aperas.</l>
  <l n='15'>Kaj denove an&gcirc;elo de la Eternulo vokis al Abraham el la &ccirc;ielo,</l>
  <l n='16'>kaj diris: Mi &jcirc;uras per Mi, diras la Eternulo, ke &ccirc;ar vi faris
    tiun aferon kaj ne indulgis vian filon, la solan;</l>
  <l n='17'>tial Mi
    benos vin kaj Mi multigos vian idaron simile al la steloj de la
    &ccirc;ielo kaj al la sablo sur la bordo de la maro; kaj via idaro
    posedos la pordegojn de siaj malamikoj.</l>
  <l n='18'>Kaj beni&gcirc;os per via
    idaro &ccirc;iuj popoloj de la tero, pro tio, ke vi obeis Mian vo&ccirc;on.</l>
  <l n='19'>Kaj Abraham revenis al siaj junuloj, kaj ili levi&gcirc;is kaj iris
    kune al Beer-&Scirc;eba; kaj Abraham lo&gcirc;is en Beer-&Scirc;eba.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='20'>Post tiuj okazinta&jcirc;oj oni sciigis al Abraham, dirante: Jen
    anka&ubreve; Milka naskis infanojn al via frato Na&hcirc;or:</l>
  <l n='21'>la
    unuenaskiton Uc, kaj lian fraton Buz, kaj Kemuelon, la patron de
    Aram;</l>
  <l n='22'>kaj Kesedon kaj &Hcirc;azon kaj Pilda&scirc;on kaj Jidlafon kaj
    Betuelon.</l>
  <l n='23'>Kaj de Betuel naski&gcirc;is Rebeka. &Ccirc;i tiujn ok naskis
    Milka al Na&hcirc;or, la frato de Abraham.</l>
  <l n='24'>Kaj lia kromvirino, nome
    Reuma, anka&ubreve; naskis: Teba&hcirc;on kaj Ga&hcirc;amon kaj Ta&hcirc;a&scirc;on kaj Maa&hcirc;an.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='23'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj la vivo de Sara estis cent dudek sep jaroj; tiom estis la
    jaroj de la vivo de Sara.</l>
  <l n='2'>Kaj Sara mortis en Kirjat-Arba, kiu
    estas &Hcirc;ebron, en la lando Kanaana. Kaj Abraham venis, por funebri
    pri Sara kaj plori pri &scirc;i.</l>
  <l n='3'>Kaj Abraham levi&gcirc;is for de sia
    mortintino, kaj diris al la filoj de &Hcirc;et jene:</l>
  <l n='4'>Fremdulo kaj
    paslo&gcirc;anto mi estas &ccirc;e vi; donu al mi posedotan lokon por tombo
    inter vi, por ke mi enterigu mian mortintinon, kiu estas anta&ubreve;
    mi.</l>
  <l n='5'>Kaj la filoj de &Hcirc;et respondis al Abraham, dirante al li:</l>
  <l n='6'>A&ubreve;skultu nin, nia sinjoro! vi estas princo de Dio inter ni; en la
    plej elektitaj niaj tomboj enterigu vian mortintinon; neniu el ni
    rifuzos al vi sian tomblokon, por enterigi vian mortintinon.</l>
  <l n='7'>Kaj Abraham levi&gcirc;is, kaj profunde klini&gcirc;is anta&ubreve; la popolo de la
    lando, anta&ubreve; la filoj de &Hcirc;et.</l>
  <l n='8'>Kaj li diris al ili jene: Se
    pla&ccirc;as al vi, ke mi enterigu mian mortintinon, kiu estas anta&ubreve;
    mi, tiam a&ubreve;skultu min kaj petu por mi Efronon, la filon de Co&hcirc;ar,</l>
  <l n='9'>ke li donu al mi la duoblan kavernon, kiun li havas en la fino
    de sia kampo; por plena sumo da mono li donu &gcirc;in al mi inter vi
    por tomba poseda&jcirc;o.</l>
  <l n='10'>Kaj Efron sidis inter la filoj de &Hcirc;et, kaj
    respondis Efron la &Hcirc;etido al Abraham a&ubreve;deble por la filoj de &Hcirc;et,
    anta&ubreve; &ccirc;iuj, kiuj venis en la pordegon de lia urbo, dirante:</l>
  <l n='11'>Ne, mia sinjoro, a&ubreve;skultu min! la kampon mi donas al vi, kaj la
    kavernon, kiu estas sur &gcirc;i, al vi mi donas, anta&ubreve; la okuloj de la
    filoj de mia popolo mi donas &gcirc;in al vi; enterigu vian
    mortintinon.</l>
  <l n='12'>Kaj Abraham profunde klini&gcirc;is anta&ubreve; la popolo de
    la lando.</l>
  <l n='13'>Kaj li diris al Efron a&ubreve;deble por la popolo de la
    lando jene: Mi petas, a&ubreve;skultu min: mi donas monon por la kampo;
    prenu de mi, kaj mi enterigos tie mian mortintinon.</l>
  <l n='14'>Kaj Efron
    respondis al Abraham, dirante al li:</l>
  <l n='15'>Mia sinjoro, a&ubreve;skultu
    min: la tero valoras kvarcent siklojn; sed kio &gcirc;i estas inter mi
    kaj vi? enterigu vian mortintinon.</l>
  <l n='16'>Kaj Abraham a&ubreve;skultis
    Efronon, kaj Abraham pesis al Efron la monon, pri kiu li parolis
    a&ubreve;deble por la filoj de &Hcirc;et, kvarcent siklojn da ar&gcirc;ento, uzata
    en la komerco.</l>
  <l n='17'>Kaj la kampo de Efron kun la duobla kaverno,
    kiu estis anta&ubreve; Mamre, la kampo kaj la kaverno sur &gcirc;i kaj &ccirc;iuj
    arboj sur la kampo, inter &ccirc;iuj &gcirc;iaj limoj &ccirc;irka&ubreve;e, fari&gcirc;is</l>
  <l n='18'>poseda&jcirc;o de Abraham anta&ubreve; la okuloj de la filoj de &Hcirc;et, de &ccirc;iuj,
    kiuj venis en la pordegon de lia urbo.</l>
  <l n='19'>Kaj post tio Abraham
    enterigis sian edzinon Sara en la duobla kaverno de la kampo,
    anta&ubreve; Mamre, kiu estas &Hcirc;ebron, en la lando Kanaana.</l>
  <l n='20'>Kaj la
    kampo kaj la kaverno sur &gcirc;i fari&gcirc;is tomba poseda&jcirc;o de Abraham,
    kiun li akiris de la filoj de &Hcirc;et.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='24'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj Abraham estis maljuna kaj en profunda a&gcirc;o. Kaj la Eternulo
    benis Abrahamon en &ccirc;io.</l>
  <l n='2'>Kaj Abraham diris al sia sklavo, la
    administranto de lia domo, kiu regis &ccirc;ion, kio apartenis al li:
    Metu vian manon sub mian femuron;</l>
  <l n='3'>kaj mi &jcirc;urigas vin per la
    Eternulo, la Dio de la &ccirc;ielo kaj la Dio de la tero, ke vi ne
    prenos edzinon por mia filo el la filinoj de la Kanaanidoj, inter
    kiuj mi lo&gcirc;as;</l>
  <l n='4'>sed en mian landon kaj en mian patrujon vi iros
    kaj vi prenos edzinon por mia filo Isaak.</l>
  <l n='5'>Kaj la sklavo diris
    al li: Eble la virino ne volos iri kun mi en &ccirc;i tiun landon; &ccirc;u
    mi tiam devas revenigi vian filon en la landon, el kiu vi eliris?</l>
  <l n='6'>Kaj Abraham diris al li: Gardu vin, ne revenigu mian filon
    tien.</l>
  <l n='7'>La Eternulo, la Dio de la &ccirc;ielo, kiu prenis min el la
    domo de mia patro kaj el mia patrujo, kaj diris al mi kaj &jcirc;uris
    al mi, dirante: Al via idaro Mi donos &ccirc;i tiun landon &dash; Li sendos
    Sian an&gcirc;elon anta&ubreve; vi, kaj vi prenos edzinon por mia filo el tie.</l>
  <l n='8'>Kaj se la virino ne volos iri kun vi, tiam vi fari&gcirc;os libera de
    &ccirc;i tiu mia &jcirc;uro; nur mian filon ne revenigu tien.</l>
  <l n='9'>Kaj la sklavo
    metis sian manon sub la femuron de sia sinjoro Abraham kaj &jcirc;uris
    al li pri tiu afero.</l>
  <l n='10'>Kaj la sklavo prenis dek kamelojn el la
    kameloj de sia sinjoro, kaj li iris; kaj &ccirc;iaj bona&jcirc;oj de lia
    sinjoro estis en liaj manoj. Kaj li levi&gcirc;is kaj iris
    Mezopotamion, al la urbo Na&hcirc;or.</l>
  <l n='11'>Kaj li genuigis la kamelojn
    ekstere de la urbo, &ccirc;e puto kun akvo, en vespera tempo, en la
    tempo, kiam eliras la virinoj, por &ccirc;erpi akvon.</l>
  <l n='12'>Kaj li diris:
    Ho Eternulo, Dio de mia sinjoro Abraham, sukcesigu min hodia&ubreve; kaj
    faru favorkora&jcirc;on al mia sinjoro Abraham.</l>
  <l n='13'>Jen mi staras apud
    la fonto da akvo, kaj la filinoj de la urbanoj eliras, por &ccirc;erpi
    akvon;</l>
  <l n='14'>kaj la junulinon, al kiu mi diros: Volu klini vian
    kru&ccirc;on, ke mi trinku, kaj &scirc;i diros: Trinku, kaj mi trinkigos
    anka&ubreve; viajn kamelojn &dash; &scirc;in Vi destinis por Via sklavo Isaak; kaj
    per tio mi scii&gcirc;os, ke Vi faris favorkora&jcirc;on al mia sinjoro.</l>
  <l n='15'>Kaj anta&ubreve; ol li finis paroli, jen eliras Rebeka, kiu estis
    naskita al Betuel, la filo de Milka, edzino de Na&hcirc;or, frato de
    Abraham; kaj &scirc;ia kru&ccirc;o estis sur &scirc;ia &scirc;ultro.</l>
  <l n='16'>Kaj la junulino
    estis tre belaspekta, virgulino, kiun ankora&ubreve; ne ekkonis viro.
    Kaj &scirc;i malsupreniris al la fonto kaj plenigis sian kru&ccirc;on kaj
    iris supren.</l>
  <l n='17'>Kaj la sklavo kuris al &scirc;i renkonte, kaj diris:
    Volu lasi min trinki iom da akvo el via kru&ccirc;o.</l>
  <l n='18'>Kaj &scirc;i diris:
    Trinku, mia sinjoro; kaj &scirc;i rapide mallevis la kru&ccirc;on sur sian
    manon, kaj &scirc;i donis al li trinki.</l>
  <l n='19'>Kaj kiam &scirc;i sufi&ccirc;e lin
    trinkigis, &scirc;i diris: Anka&ubreve; por viaj kameloj mi &ccirc;erpos, &gcirc;is ili
    finos trinki.</l>
  <l n='20'>Kaj rapide &scirc;i elver&scirc;is el sia kru&ccirc;o en la
    trinkujon, kaj kuris denove al la puto, por &ccirc;erpi por &ccirc;iuj liaj
    kameloj.</l>
  <l n='21'>Kaj la viro admiris &scirc;in silente, por konvinki&gcirc;i, &ccirc;u
    la Eternulo prosperigis lian vojon a&ubreve; ne.</l>
  <l n='22'>Kaj kiam la kameloj
    &ccirc;esis trinki, tiam la viro prenis oran ringon, havantan la pezon
    de duono de siklo, kaj du braceletojn por &scirc;iaj manoj, havantajn
    la pezon de dek sikloj da oro.</l>
  <l n='23'>Kaj li diris: Kies filino vi
    estas? volu diri al mi; &ccirc;u en la domo de via patro estas loko por
    ni, por tradormi la nokton?</l>
  <l n='24'>Kaj &scirc;i diris al li: Mi estas
    filino de Betuel, filo de Milka, kiun &scirc;i naskis al Na&hcirc;or.</l>
  <l n='25'>Kaj
    &scirc;i diris al li: Anka&ubreve; da pajlo kaj da fura&gcirc;o ni havas multe, kaj
    anka&ubreve; lokon, por ke vi tradormu la nokton.</l>
  <l n='26'>Kaj la viro
    klini&gcirc;is kaj faris adoron al la Eternulo.</l>
  <l n='27'>Kaj li diris:
    Glorata estu la Eternulo, la Dio de mia sinjoro Abraham, kiu ne
    lasis sen Sia favorkoreco kaj vereco mian sinjoron. Per la vojo,
    kiun mi iris, la Eternulo alkondukis min al la domo de la frato
    de mia sinjoro.</l>
  <l n='28'>Kaj la junulino kuris, kaj rakontis tiujn
    aferojn en la domo de sia patrino.</l>
  <l n='29'>Kaj Rebeka havis fraton,
    kiu estis nomata Laban. Kaj Laban kuris al la viro eksteren, al
    la fonto.</l>
  <l n='30'>Kaj kiam li vidis la ringon kaj la braceletojn sur
    la manoj de sia fratino, kaj kiam li a&ubreve;dis la vortojn de sia
    fratino Rebeka, kiu diris: Tiel parolis kun mi tiu viro &dash; tiam li
    iris al la viro, kaj jen tiu staras &ccirc;e la kameloj apud la fonto.</l>
  <l n='31'>Kaj li diris: Venu, benita de la Eternulo; kial vi staras
    ekstere? mi pretigis la domon kaj anka&ubreve; lokon por la kameloj.</l>
  <l n='32'>Kaj li venigis la viron en la domon, kaj malligis la kamelojn,
    kaj donis pajlon kaj fura&gcirc;on al la kameloj, kaj akvon por lavi
    liajn piedojn, kaj la piedojn de la homoj, kiuj estis kun li.</l>
  <l n='33'>Kaj estis metita anta&ubreve; li man&gcirc;o; sed li diris: Mi ne man&gcirc;os,
    anta&ubreve; ol mi diros mian aferon. Kaj tiu diris: Parolu.</l>
  <l n='34'>Kaj li
    diris: Sklavo de Abraham mi estas.</l>
  <l n='35'>Kaj la Eternulo forte benis
    mian sinjoron, kaj li fari&gcirc;is granda; kaj Li donis al li &scirc;afojn
    kaj bovojn kaj ar&gcirc;enton kaj oron kaj sklavojn kaj sklavinojn kaj
    kamelojn kaj azenojn.</l>
  <l n='36'>Kaj Sara, la edzino de mia sinjoro,
    naskis filon al mia sinjoro, kiam &scirc;i maljuni&gcirc;is; kaj li donis al
    li &ccirc;ion, kion li havis.</l>
  <l n='37'>Kaj mia sinjoro &jcirc;urigis min, dirante:
    Ne prenu edzinon por mia filo el la filinoj de la Kanaanidoj, en
    kies lando mi lo&gcirc;as.</l>
  <l n='38'>Nur al la domo de mia patro iru kaj al
    mia familio, kaj prenu edzinon por mia filo.</l>
  <l n='39'>Kaj mi diris al
    mia sinjoro: Eble la virino ne volos iri kun mi?</l>
  <l n='40'>Kaj li diris
    al mi: La Eternulo, anta&ubreve; kiu mi iradis, sendos Sian an&gcirc;elon kun
    vi kaj sukcesigos vian vojon; kaj vi prenos edzinon por mia filo
    el mia familio kaj el la domo de mia patro.</l>
  <l n='41'>Tiam vi estos
    libera de mia &jcirc;uro, kiam vi venos al mia familio; kaj se ili ne
    donos al vi, vi estos libera de mia &jcirc;uro.</l>
  <l n='42'>Kaj mi venis hodia&ubreve;
    al la fonto, kaj mi diris: Eternulo, Dio de mia sinjoro Abraham!
    ho, se Vi volus sukcesigi mian vojon, kiun mi nun iras!</l>
  <l n='43'>Jen mi
    staras apud la fonto da akvo; la virgulino, kiu eliros, por
    &ccirc;erpi, kaj al kiu mi diros: Lasu min trinki iom da akvo el via
    kru&ccirc;o,</l>
  <l n='44'>kaj kiu diros al mi: Trinku vi, kaj anka&ubreve; por viaj
    kameloj mi &ccirc;erpos &dash; tio estas la virino, kiun la Eternulo destinis
    por la filo de mia sinjoro.</l>
  <l n='45'>Anta&ubreve; ol mi finis paroli en mia
    koro, jen Rebeka eliras, kaj &scirc;ia kru&ccirc;o estas sur &scirc;ia &scirc;ultro; kaj
    &scirc;i malsupreniris al la fonto kaj &ccirc;erpis. Kaj mi diris al &scirc;i: Volu
    trinkigi min.</l>
  <l n='46'>Kaj rapide &scirc;i deprenis sian kru&ccirc;on de la &scirc;ultro,
    kaj diris: Trinku, kaj anka&ubreve; viajn kamelojn mi trinkigos. Kaj mi
    trinkis, kaj anka&ubreve; la kamelojn &scirc;i trinkigis.</l>
  <l n='47'>Kaj mi demandis
    &scirc;in, kaj mi diris: Kies filino vi estas? Kaj &scirc;i diris: Filino de
    Betuel, filo de Na&hcirc;or, kiun naskis al li Milka. Kaj mi metis la
    ringon sur &scirc;ian nazon kaj la braceletojn sur &scirc;iajn manojn.</l>
  <l n='48'>Kaj
    mi klini&gcirc;is kaj faris adoron al la Eternulo, kaj mi gloris la
    Eternulon, la Dion de mia sinjoro Abraham, kiu kondukis min per
    &gcirc;usta vojo, por ke mi prenu la filinon de la frato de mia sinjoro
    por lia filo.</l>
  <l n='49'>Kaj nun se vi volas fari favorkora&jcirc;on kaj
    &gcirc;usta&jcirc;on al mia sinjoro, diru al mi; kaj se ne, vi anka&ubreve; diru al
    mi, kaj mi turnos min dekstren a&ubreve; maldekstren.</l>
  <l n='50'>Tiam respondis
    Laban kaj Betuel, kaj diris: De la Eternulo venis &ccirc;i tiu afero;
    ni ne povas diri al vi ion malbonan a&ubreve; bonan.</l>
  <l n='51'>Jen Rebeka estas
    anta&ubreve; vi; prenu &scirc;in kaj iru, kaj &scirc;i estu edzino al la filo de via
    sinjoro, kiel diris la Eternulo.</l>
  <l n='52'>Kaj kiam la sklavo de Abraham
    a&ubreve;dis iliajn vortojn, li klini&gcirc;is &gcirc;is la tero al la Eternulo.</l>
  <l n='53'>Kaj la sklavo elprenis ar&gcirc;enta&jcirc;ojn kaj ora&jcirc;ojn kaj vestojn kaj
    donis al Rebeka; kaj donacojn li donis al &scirc;ia frato kaj al &scirc;ia
    patrino.</l>
  <l n='54'>Kaj man&gcirc;is kaj trinkis li kaj la homoj, kiuj estis
    kun li, kaj ili tradormis tie la nokton. Kaj kiam ili levi&gcirc;is
    matene, li diris: Lasu min for al mia sinjoro.</l>
  <l n='55'>Tiam &scirc;ia frato
    kaj &scirc;ia patrino diris: La junulino restu kun ni almena&ubreve; dek
    tagojn, poste vi iros.</l>
  <l n='56'>Kaj li diris al ili: Ne retenu min, &ccirc;ar
    la Eternulo sukcesigis mian vojon. Lasu min for, kaj mi iros al
    mia sinjoro.</l>
  <l n='57'>Kaj ili diris: Ni vokos la junulinon, kaj ni
    demandos, kion &scirc;i diros.</l>
  <l n='58'>Kaj ili alvokis Rebekan, kaj diris al
    &scirc;i: &Ccirc;u vi iros kun &ccirc;i tiu viro? Kaj &scirc;i diris: Mi iros.</l>
  <l n='59'>Kaj ili
    forsendis sian fratinon Rebeka kaj &scirc;ian nutrintinon kaj la
    sklavon de Abraham kaj liajn homojn.</l>
  <l n='60'>Kaj ili benis Rebekan,
    kaj diris al &scirc;i: Nia fratino! miloj da miloj elkresku el vi, kaj
    via idaro posedu la pordegojn de siaj malamikoj.</l>
  <l n='61'>Kaj levi&gcirc;is
    Rebeka kaj &scirc;iaj servistinoj kaj sidi&gcirc;is sur la kameloj, kaj ili
    iris post tiu viro; kaj la sklavo prenis Rebekan kaj foriris.</l>
  <l n='62'>Kaj Isaak venis de la vojo, kiu kondukas al la puto de la
    Vivanto-Vidanto; li lo&gcirc;is en la suda lando.</l>
  <l n='63'>Kaj Isaak eliris,
    por mediti sur la kampo, kiam komenci&gcirc;is vespero; kaj li levis
    siajn okulojn kaj vidis, ke jen venas kameloj.</l>
  <l n='64'>Kaj Rebeka
    levis siajn okulojn, kaj &scirc;i ekvidis Isaakon kaj desaltis de la
    kamelo.</l>
  <l n='65'>Kaj &scirc;i diris al la sklavo: Kiu estas tiu viro, kiu
    iras sur la kampo renkonte al ni? Kaj la sklavo diris: Tio estas
    mia sinjoro. Kaj &scirc;i prenis la kovrotukon kaj kovris sin.</l>
  <l n='66'>Kaj
    la sklavo rakontis al Isaak &ccirc;ion, kion li faris.</l>
  <l n='67'>Kaj Isaak
    enkondukis &scirc;in en la tendon de sia patrino Sara; kaj li prenis
    Rebekan, kaj &scirc;i fari&gcirc;is lia edzino, kaj li ekamis &scirc;in. Kaj Isaak
    konsoli&gcirc;is pri sia patrino.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='25'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj Abraham prenis alian edzinon, kiu estis nomata Ketura.</l>
  <l n='2'>Kaj &scirc;i naskis al li Zimranon kaj Jok&scirc;anon kaj Medanon kaj
    Midjanon kaj Ji&scirc;bakon kaj &Scirc;ua&hcirc;on.</l>
  <l n='3'>Kaj de Jok&scirc;an naski&gcirc;is &Scirc;eba
    kaj Dedan. Kaj la filoj de Dedan estis la A&scirc;uridoj, Letu&scirc;idoj,
    kaj Leumidoj.</l>
  <l n='4'>Kaj la filoj de Midjan estis Efa kaj Efer kaj
    &Hcirc;ano&hcirc; kaj Abida kaj Eldaa. &Ccirc;iuj &ccirc;i tiuj estis la filoj de Ketura.</l>
  <l n='5'>Kaj Abraham fordonis &ccirc;ion, kion li havis, al Isaak.</l>
  <l n='6'>Kaj al la
    filoj de siaj kromvirinoj Abraham donis donacojn, kaj foririgis
    ilin de sia filo Isaak, ankora&ubreve; dum sia vivo, orienten, en landon
    orientan.</l>
  <l n='7'>Kaj la nombro de la jaroj de vivo de Abraham, kiujn
    li travivis, estis cent sepdek kvin jaroj.</l>
  <l n='8'>Kaj Abraham
    konsumi&gcirc;is kaj mortis en bona maljuneco, profunda&gcirc;a kaj sata de
    vivo, kaj li alkolekti&gcirc;is al sia popolo.</l>
  <l n='9'>Kaj enterigis lin liaj
    filoj Isaak kaj I&scirc;mael en la duobla kaverno, kiu trovi&gcirc;as anta&ubreve;
    Mamre, sur la kampo de Efron, filo de Co&hcirc;ar, la &Hcirc;etido.</l>
  <l n='10'>Sur la
    kampo, kiun a&ccirc;etis Abraham de la filoj de &Hcirc;et, tie estas
    enterigitaj Abraham kaj lia edzino Sara.</l>
  <l n='11'>Kaj post la morto de
    Abraham Dio benis lian filon Isaak. Kaj Isaak lo&gcirc;is &ccirc;e la puto de
    la Vivanto-Vidanto.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='12'>Kaj jen estas la generaciaro de I&scirc;mael, filo de Abraham, kiun
    Hagar, la Egiptino, sklavino de Sara, naskis al Abraham;</l>
  <l n='13'>kaj
    jen estas la nomoj de la filoj de I&scirc;mael, la&ubreve; iliaj nomoj kaj
    generacioj: Nebajot, la unuenaskita de I&scirc;mael, kaj Kedar kaj
    Adbeel kaj Mibsam</l>
  <l n='14'>kaj Mi&scirc;ma kaj Duma kaj Masa,</l>
  <l n='15'>&Hcirc;adad kaj
    Tema, Jetur, Nafi&scirc;, kaj Kedma.</l>
  <l n='16'>Tio estas la filoj de I&scirc;mael,
    kaj tio estas iliaj nomoj en iliaj vila&gcirc;oj kaj tendaroj, dek du
    princoj super siaj gentoj.</l>
  <l n='17'>Kaj la da&ubreve;ro de la vivo de I&scirc;mael
    estis cent tridek sep jaroj; kaj li konsumi&gcirc;is kaj mortis kaj
    alkolekti&gcirc;is al sia popolo.</l>
  <l n='18'>Kaj ili lo&gcirc;is de &Hcirc;avila &gcirc;is &Scirc;ur,
    kiu estas anta&ubreve; Egiptujo, sur la vojo al Asirio. Anta&ubreve; &ccirc;iuj siaj
    fratoj li lo&gcirc;is.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='19'>Kaj jen estas la generaciaro de Isaak, filo de Abraham: de
    Abraham naski&gcirc;is Isaak.</l>
  <l n='20'>Kaj Isaak havis la a&gcirc;on de kvardek
    jaroj, kiam li prenis kiel edzinon Rebekan, filinon de Betuel la
    Siriano, el Mezopotamio, fratinon de Laban la Siriano.</l>
  <l n='21'>Kaj
    Isaak pre&gcirc;is al la Eternulo pri sia edzino, &ccirc;ar &scirc;i estis
    senfrukta; kaj la Eternulo cedis al lia pre&gcirc;o, kaj lia edzino
    Rebeka gravedi&gcirc;is.</l>
  <l n='22'>Kaj la infanoj interpu&scirc;i&gcirc;is en &scirc;ia interno,
    kaj &scirc;i diris: Se estas tiel, por kio do mi gravedi&gcirc;is? Kaj &scirc;i
    iris, por demandi la Eternulon.</l>
  <l n='23'>Kaj la Eternulo diris al &scirc;i:</l>
  </lg>

  <lg rend='indent' type='para'>
  <l rend='cont' n='23'>Du popoloj estas en via ventro,<lb/>
         Kaj du gentoj disaparti&gcirc;os el via interno;<lb/>
         Kaj unu popolo estos pli forta ol la dua,<lb/>
         Kaj la pli granda servos la malpli grandan.<lb/></l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='24'>Kaj kiam venis la tempo, ke &scirc;i nasku, tiam montri&gcirc;is, ke
    &gcirc;emeloj estas en &scirc;ia ventro.</l>
  <l n='25'>Kaj la unua eliris ru&gcirc;a, li estis
    tuta kiel harkovrita felo; kaj oni donis al li la nomon Esav.</l>
  <l n='26'>Kaj poste eliris lia frato, tenante per la mano la kalkanon de
    Esav; kaj oni donis al li la nomon Jakob. Kaj Isaak havis la a&gcirc;on
    de sesdek jaroj, kiam ili naski&gcirc;is.</l>
  <l n='27'>Kaj la knaboj grandi&gcirc;is;
    kaj Esav fari&gcirc;is lerta &ccirc;asisto, kampisto, kaj Jakob fari&gcirc;is homo
    kvieta, sidanta en la tendo.</l>
  <l n='28'>Kaj Isaak amis Esavon, &ccirc;ar li
    man&gcirc;adis lian &ccirc;asa&jcirc;on; sed Rebeka amis Jakobon.</l>
  <l n='29'>Kaj Jakob
    kuiris kuira&jcirc;on; kaj Esav venis de la kampo kaj estis laca.</l>
  <l n='30'>Kaj Esav diris al Jakob: Donu al mi man&gcirc;i de &ccirc;i tiu ru&gcirc;a kuira&jcirc;o,
    &ccirc;ar mi estas laca. Tial oni donis al li la nomon Edom.</l>
  <l n='31'>Kaj
    Jakob diris: Vendu al mi hodia&ubreve; vian unuenaskitecon.</l>
  <l n='32'>Kaj Esav
    diris: Jen mi tuj mortos; por kio do mi bezonas la
    unuenaskitecon?</l>
  <l n='33'>Kaj Jakob diris: &Jcirc;uru al mi hodia&ubreve;; kaj tiu
    &jcirc;uris al li kaj vendis sian unuenaskitecon al Jakob.</l>
  <l n='34'>Kaj Jakob
    donis al Esav panon kaj kuira&jcirc;on el lentoj, kaj li man&gcirc;is kaj
    trinkis, kaj levi&gcirc;is kaj foriris. Kaj Esav mal&scirc;atis la
    unuenaskitecon.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='26'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Estis malsato en la lando, krom la anta&ubreve;a malsato, kiu estis en
    la tempo de Abraham. Kaj Isaak iris al Abimele&hcirc;, la re&gcirc;o de la
    Fili&scirc;toj, en Gerar.</l>
  <l n='2'>Kaj la Eternulo aperis al li, kaj diris: Ne
    iru Egiptujon, lo&gcirc;u en la lando, pri kiu Mi diros al vi.</l>
  <l n='3'>Vivu
    kiel fremdulo en &ccirc;i tiu lando, kaj Mi estos kun vi, kaj Mi benos
    vin; &ccirc;ar al vi kaj al via idaro Mi donos &ccirc;iujn &ccirc;i tiujn landojn,
    kaj Mi plenumos la &jcirc;uron, kiun Mi &jcirc;uris al via patro Abraham.</l>
  <l n='4'>Kaj Mi multigos vian idaron simile al la steloj de la &ccirc;ielo, kaj
    Mi donos al via idaro &ccirc;iujn &ccirc;i tiujn landojn, kaj beni&gcirc;os per via
    idaro &ccirc;iuj popoloj de la tero;</l>
  <l n='5'>pro tio, ke Abraham obeis Mian
    vo&ccirc;on, kaj plenumadis Miajn aran&gcirc;ojn, Miajn le&gcirc;ojn, kaj Miajn
    instruojn.</l>
  <l n='6'>Kaj Isaak eklo&gcirc;is en Gerar.</l>
  <l n='7'>Kaj kiam la homoj de
    tiu loko demandis pri lia edzino, li diris: &Scirc;i estas mia fratino;
    &ccirc;ar li timis diri: Mia edzino; por ke la homoj de la loko ne
    mortigu lin pro Rebeka, &ccirc;ar &scirc;i estis belaspekta.</l>
  <l n='8'>Unu fojon,
    kiam li estis tie jam de longa tempo, Abimele&hcirc;, la re&gcirc;o de la
    Fili&scirc;toj, rigardis tra la fenestro, kaj vidis, ke Isaak amuzi&gcirc;as
    kun sia edzino Rebeka.</l>
  <l n='9'>Tiam Abimele&hcirc; vokis Isaakon, kaj diris:
    Jen, &scirc;i estas ja via edzino; kial do vi diris: &Scirc;i estas mia
    fratino? Kaj Isaak diris al li: &Ccirc;ar mi pensis, ke eble mi mortos
    pro &scirc;i.</l>
  <l n='10'>Kaj Abimele&hcirc; diris: Kion do vi faris al ni! preska&ubreve;
    jam ku&scirc;i&gcirc;is unu el la popolo kun via edzino, kaj vi venigus sur
    nin krimon.</l>
  <l n='11'>Kaj Abimele&hcirc; faris ordonon al la tuta popolo jene:
    Kiu tu&scirc;os &ccirc;i tiun viron a&ubreve; lian edzinon, tiu mortos.</l>
  <l n='12'>Kaj Isaak
    semis en tiu lando, kaj havis en tiu jaro centoble-mezuran
    rikolton; kaj la Eternulo lin benis.</l>
  <l n='13'>Kaj tiu homo grandi&gcirc;is
    kaj &ccirc;iam pli kaj pli grandi&gcirc;adis, &gcirc;is li fari&gcirc;is tre granda.</l>
  <l n='14'>Kaj li havis tre multe da brutoj malgrandaj kaj brutoj grandaj
    kaj grandan servistaron; kaj la Fili&scirc;toj enviis lin.</l>
  <l n='15'>Kaj &ccirc;iujn
    putojn, kiujn elfosis la sklavoj de lia patro en la tempo de lia
    patro Abraham, la Fili&scirc;toj &scirc;topis kaj plenigis ilin per tero.</l>
  <l n='16'>Tiam Abimele&hcirc; diris al Isaak: Foriru de ni, &ccirc;ar vi fari&gcirc;is multe
    pli forta ol ni.</l>
  <l n='17'>Kaj Isaak foriris de tie kaj aran&gcirc;is siajn
    tendojn en la valo de Gerar, kaj tie li eklo&gcirc;is.</l>
  <l n='18'>Kaj Isaak
    denove elfosis la akvoputojn, kiujn oni elfosis en la tempo de
    lia patro Abraham kaj la Fili&scirc;toj &scirc;topis post la morto de
    Abraham; kaj li donis al ili tiujn samajn nomojn, kiujn donis al
    ili lia patro.</l>
  <l n='19'>Kaj la sklavoj de Isaak fosis en la valo kaj
    trovis tie puton kun fre&scirc;a akvo.</l>
  <l n='20'>Kaj disputis la pa&scirc;tistoj de
    Gerar kun la pa&scirc;tistoj de Isaak, dirante: Al ni apartenas la
    akvo. Kaj oni donis al la puto la nomon Esek, &ccirc;ar oni disputis
    pri &gcirc;i.</l>
  <l n='21'>Kaj ili elfosis alian puton, kaj anka&ubreve; pri &gcirc;i ili
    disputis; kaj oni donis al &gcirc;i la nomon Sitna.</l>
  <l n='22'>Kaj ili fori&gcirc;is
    de tie kaj elfosis alian puton, kaj pri &gcirc;i oni ne disputis. Kaj
    li donis al &gcirc;i la nomon Re&hcirc;obot, dirante: Nun la Eternulo donis
    al ni vastan lokon, kaj ni multi&gcirc;os sur la tero.</l>
  <l n='23'>Kaj de tie li
    formigris al Beer-&Scirc;eba.</l>
  <l n='24'>Kaj aperis al li la Eternulo en tiu
    nokto, kaj diris: Mi estas la Dio de via patro Abraham; ne timu,
    &ccirc;ar Mi estas kun vi, kaj Mi benos vin kaj Mi multigos vian idaron
    pro Abraham, Mia servanto.</l>
  <l n='25'>Kaj li konstruis tie altaron kaj
    pre&gcirc;is al la Eternulo. Kaj li aran&gcirc;is tie sian tendon, kaj la
    sklavoj de Isaak elfosis tie puton.</l>
  <l n='26'>Kaj Abimele&hcirc; iris al li el
    Gerar, kaj anka&ubreve; lia amiko A&hcirc;uzat kaj lia militestro Pi&hcirc;ol.</l>
  <l n='27'>Kaj Isaak diris al ili: Por kio vi venis al mi? vi min ja malamas
    kaj forpelis min de vi.</l>
  <l n='28'>Kaj ili diris: Ni vidis, ke la
    Eternulo estas kun vi; tial ni diris: Estu &jcirc;uro inter ni, inter
    ni kaj vi, kaj ni faru interligon kun vi,</l>
  <l n='29'>ke vi ne faru al ni
    malbonon, kiel ni vin ne tu&scirc;is kaj kiel ni faris al vi nur bonon
    kaj lasis vin foriri en paco; vi estas nun benito de la Eternulo.</l>
  <l n='30'>Kaj li faris por ili festenon, kaj ili man&gcirc;is kaj trinkis.</l>
  <l n='31'>Kaj ili levi&gcirc;is frue matene kaj &jcirc;uris al si reciproke. Kaj Isaak
    lasis ilin foriri, kaj ili foriris de li en paco.</l>
  <l n='32'>Kaj en tiu
    tago venis la sklavoj de Isaak, kaj raportis al li pri la puto,
    kiun ili elfosis, kaj diris al li: Ni trovis akvon.</l>
  <l n='33'>Kaj li
    donis al &gcirc;i la nomon &Scirc;iba; pro tio la nomo de la urbo estas Beer-
    &Scirc;eba &gcirc;is hodia&ubreve;.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='34'>Kiam Esav havis la a&gcirc;on de kvardek jaroj, li prenis kiel
    edzinojn Jehuditon, filinon de Beeri la &Hcirc;etido, kaj Basmaton,
    filinon de Elon la &Hcirc;etido.</l>
  <l n='35'>Kaj ili multe &ccirc;agrenis Isaakon kaj
    Rebekan.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='27'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kiam Isaak maljuni&gcirc;is kaj la vidado de liaj okuloj malakri&gcirc;is,
    li vokis Esavon, sian pli maljunan filon, kaj diris al li: Mia
    filo! Kaj tiu diris al li: Jen mi estas.</l>
  <l n='2'>Kaj li diris: Jen mi
    maljuni&gcirc;is; mi ne scias, kiam mi mortos;</l>
  <l n='3'>prenu do nun viajn
    armilojn, vian sagujon kaj vian pafarkon, kaj iru sur la kampon
    kaj &ccirc;asu por mi &ccirc;asa&jcirc;on;</l>
  <l n='4'>kaj faru por mi bongustan man&gcirc;a&jcirc;on,
    kian mi amas, kaj alportu al mi, kaj mi &gcirc;in man&gcirc;os, por ke mia
    animo vin benu, anta&ubreve; ol mi mortos.</l>
  <l n='5'>Sed Rebeka a&ubreve;dis, kiam
    Isaak parolis al sia filo Esav. Kaj Esav iris sur la kampon, por
    &ccirc;asi &ccirc;asa&jcirc;on kaj alporti.</l>
  <l n='6'>Kaj Rebeka diris al sia filo Jakob
    jene: Mi a&ubreve;dis, ke via patro diris al via frato Esav jene:</l>
  <l n='7'>Alportu al mi &ccirc;asa&jcirc;on kaj faru por mi bongustan man&gcirc;a&jcirc;on, kaj mi
    man&gcirc;os, kaj mi benos vin anta&ubreve; la Eternulo anta&ubreve; mia morto.</l>
  <l n='8'>Kaj
    nun, mia filo, a&ubreve;skultu mian vo&ccirc;on, kion mi ordonas al vi:</l>
  <l n='9'>iru
    al la brutaro kaj alportu al mi de tie du bonajn kapridojn, kaj
    mi faros el ili bongustan man&gcirc;a&jcirc;on por via patro, kian li amas;</l>
  <l n='10'>kaj vi alportos al via patro, kaj li man&gcirc;os, por ke li benu
    vin anta&ubreve; sia morto.</l>
  <l n='11'>Kaj Jakob diris al sia patrino Rebeka:
    Mia frato Esav estas ja homo harkovrita, kaj mi estas homo glata;</l>
  <l n='12'>eble mia patro min palpos, tiam mi estos en liaj okuloj kiel
    trompanto, kaj mi venigos sur min malbenon, sed ne benon.</l>
  <l n='13'>Kaj
    lia patrino diris al li: Sur mi estu tiu malbeno, mia filo; nur
    a&ubreve;skultu mian vo&ccirc;on kaj iru, alportu al mi.</l>
  <l n='14'>Kaj li iris kaj
    prenis kaj alportis al sia patrino, kaj lia patrino faris
    bongustan man&gcirc;a&jcirc;on, kian amis lia patro.</l>
  <l n='15'>Kaj Rebeka prenis la
    luksajn vestojn de sia pli maljuna filo Esav, kiujn &scirc;i havis &ccirc;e
    si en la domo, kaj &scirc;i vestis sian pli junan filon Jakob;</l>
  <l n='16'>kaj
    per la feloj de la kapridoj &scirc;i vestis liajn manojn kaj la
    glata&jcirc;on de lia kolo.</l>
  <l n='17'>Kaj &scirc;i donis la bongustan man&gcirc;a&jcirc;on kaj
    la panon, kiujn &scirc;i pretigis, en la manon de sia filo Jakob.</l>
  <l n='18'>Kaj li venis al sia patro, kaj diris: Mia patro! Kaj tiu diris:
    Jen mi estas; kiu vi estas, mia filo?</l>
  <l n='19'>Kaj Jakob diris al sia
    patro: Mi estas Esav, via unuenaskito; mi faris, kiel vi diris al
    mi; volu levi&gcirc;i, sidi&gcirc;u, kaj man&gcirc;u mian &ccirc;asa&jcirc;on, por ke via animo
    min benu.</l>
  <l n='20'>Kaj Isaak diris al sia filo: Kiamaniere vi tiel
    rapide trovis, mia filo? Kaj tiu diris: &Ccirc;ar la Eternulo, via Dio,
    sendis al mi renkonte.</l>
  <l n='21'>Kaj Isaak diris al Jakob: Alproksimi&gcirc;u,
    kaj mi vin palpos, mia filo, &ccirc;u tio estas vi, mia filo Esav, a&ubreve;
    ne.</l>
  <l n='22'>Kaj Jakob alproksimi&gcirc;is al sia patro Isaak, kaj tiu lin
    palpis, kaj diris: La vo&ccirc;o estas vo&ccirc;o de Jakob, sed la manoj
    estas manoj de Esav.</l>
  <l n='23'>Kaj li ne rekonis lin, &ccirc;ar liaj manoj
    estis kiel la manoj de lia frato Esav, harkovritaj; kaj li benis
    lin.</l>
  <l n='24'>Kaj li diris: &Ccirc;u tio estas vi, mia filo Esav? Kaj tiu
    diris: Mi.</l>
  <l n='25'>Kaj li diris: Al&scirc;ovu al mi, kaj mi man&gcirc;os la
    &ccirc;asa&jcirc;on de mia filo, por ke mia animo vin benu. Kaj li al&scirc;ovis al
    li, kaj tiu man&gcirc;is; kaj li alportis al li vinon, kaj tiu trinkis.</l>
  <l n='26'>Kaj lia patro Isaak diris al li: Alproksimi&gcirc;u kaj kisu min,
    mia filo.</l>
  <l n='27'>Kaj li alproksimi&gcirc;is kaj kisis lin, kaj tiu flaris
    la odoron de liaj vestoj, kaj li benis lin, kaj diris:</l>
  </lg>

  <lg rend='indent' type='para'>
  <l rend='cont' n='27'>Vidu, la odoro de mia filo<lb/>
         Estas kiel la odoro de kampo, kiun la Eternulo benis;<lb/></l>
  <l n='28'>Dio donu al vi roson &ccirc;ielan<lb/>
         Kaj grason de la tero<lb/>
         Kaj multe da greno kaj mosto.<lb/></l>
  <l n='29'>Popoloj vin servu,<lb/>
         Kaj gentoj klini&gcirc;u anta&ubreve; vi;<lb/>
         Estu sinjoro super viaj fratoj,<lb/>
         Kaj klini&gcirc;u anta&ubreve; vi la filoj de via patrino;<lb/>
         Viaj malbenantoj estu malbenataj,<lb/>
         Kaj viaj benantoj estu benataj.<lb/></l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='30'>Kaj kiam Isaak finis beni Jakobon kaj apena&ubreve; Jakob eliris de
    anta&ubreve; sia patro Isaak, lia frato Esav venis de sia &ccirc;asado.</l>
  <l n='31'>Kaj
    anka&ubreve; li faris bongustan man&gcirc;a&jcirc;on kaj alportis al sia patro, kaj
    diris al sia patro: Levi&gcirc;u, mia patro, kaj man&gcirc;u la &ccirc;asa&jcirc;on de
    via filo, por ke via animo min benu.</l>
  <l n='32'>Kaj lia patro Isaak diris
    al li: Kiu vi estas? Kaj li diris: Mi estas via unuenaskita filo
    Esav.</l>
  <l n='33'>Tiam Isaak ektremis per tre granda tremo, kaj diris: Kiu
    do estas tiu, kiu &ccirc;asis &ccirc;asa&jcirc;on kaj alportis al mi, kaj mi man&gcirc;is
    de &ccirc;io, anta&ubreve; ol vi venis, kaj mi benis lin? kaj li restos ja
    benita!</l>
  <l n='34'>Kiam Esav a&ubreve;dis la vortojn de sia patro, li ekkriis
    per tre granda kaj maldol&ccirc;a krio, kaj diris al sia patro: Benu
    anka&ubreve; min, ho mia patro!</l>
  <l n='35'>Kaj tiu diris: Via frato venis kun
    ruzo kaj prenis vian benon.</l>
  <l n='36'>Kaj li diris: &Gcirc;uste do lia nomo
    estas Jakob, &ccirc;ar li submetis al mi la piedon jam du fojojn; mian
    unuenaskitecon li prenis, kaj jen li nun prenis mian benon! Kaj
    li diris: &Ccirc;u vi ne rezervis por mi benon?</l>
  <l n='37'>Kaj Isaak respondis
    kaj diris al Esav: Jen mi faris lin sinjoro super vi, kaj &ccirc;iujn
    liajn fratojn mi donis al li kiel servantojn, kaj grenon kaj
    moston mi havigis al li; kion do mi faros por vi, mia filo?</l>
  <l n='38'>Kaj Esav diris al sia patro: &Ccirc;u &gcirc;i estas la sola beno, kiun vi
    havas? benu anka&ubreve; min, ho mia patro! Kaj Esav ekploris per la&ubreve;ta
    vo&ccirc;o.</l>
  <l n='39'>Kaj lia patro Isaak respondis kaj diris al li:</l>
  </lg>

  <lg rend='indent' type='para'>
  <l rend='cont' n='39'>Jen la graso de la tero estu en via loko de lo&gcirc;ado<lb/>
         Kaj la &ccirc;iela roso de supre;<lb/></l>
  <l n='40'>Kaj per via glavo vi vivos, kaj vian fraton vi servos;<lb/>
         Sed kiam vi kontra&ubreve;batalos,<lb/>
         Vi de&jcirc;etos lian jugon de via kolo.<lb/></l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='41'>Kaj Esav ekmalamis Jakobon pro la beno, per kiu benis lin lia
    patro; kaj Esav diris en sia koro: Balda&ubreve; venos la tagoj de
    funebro pro mia patro, tiam mi mortigos mian fraton Jakob.</l>
  <l n='42'>Kaj
    oni raportis al Rebeka la vortojn de &scirc;ia pli maljuna filo Esav;
    tiam &scirc;i sendis kaj vokis sian pli junan filon Jakob, kaj diris al
    li: Jen via frato Esav minacas mortigi vin;</l>
  <l n='43'>tial nun, mia
    filo, a&ubreve;skultu mian vo&ccirc;on; kaj levi&gcirc;u, forkuru al mia frato Laban
    en &Hcirc;aran;</l>
  <l n='44'>kaj lo&gcirc;u &ccirc;e li kelkan tempon, &gcirc;is kvieti&gcirc;os la
    furiozo de via frato;</l>
  <l n='45'>&gcirc;is la kolero de via frato deturni&gcirc;os de
    vi, kaj li forgesos, kion vi faris al li. Tiam mi sendos kaj
    prenos vin de tie. Kial mi perdu vin amba&ubreve; en unu tago?</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='46'>Kaj Rebeka diris al Isaak: Tedis al mi la vivo pro la
    &Hcirc;etidinoj; se Jakob prenos edzinon el &ccirc;i tiuj &Hcirc;etidinoj, el la
    filinoj de la lando, tiam por kio mi vivu?</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='28'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Tiam Isaak alvokis Jakobon kaj benis lin, kaj ordonis al li,
    dirante: Ne prenu edzinon el la filinoj Kanaanaj.</l>
  <l n='2'>Levi&gcirc;u, iru
    Mezopotamion, al la domo de Betuel, la patro de via patrino, kaj
    prenu al vi el tie edzinon el la filinoj de Laban, la frato de
    via patrino.</l>
  <l n='3'>Kaj Dio la Plejpotenca benu vin kaj fruktigu vin
    kaj multigu vin, kaj kreskigu el vi amason da popoloj.</l>
  <l n='4'>Kaj Li
    donu al vi la benon de Abraham, al vi kaj al via idaro kune kun
    vi, por ke vi heredu la landon de via fremdelo&gcirc;ado, kiun Dio
    donis al Abraham.</l>
  <l n='5'>Kaj Isaak forsendis Jakobon, kaj tiu iris
    Mezopotamion, al Laban, la filo de Betuel la Siriano, frato de
    Rebeka, patrino de Jakob kaj Esav.</l>
  <l n='6'>Kiam Esav vidis, ke Isaak
    benis Jakobon kaj sendis lin en Mezopotamion, por ke li prenu al
    si el tie edzinon, kaj ke, benante lin, li ordonis al li,
    dirante: Ne prenu edzinon el la filinoj Kanaanaj;</l>
  <l n='7'>kaj ke Jakob
    obeis sian patron kaj sian patrinon kaj iris Mezopotamion:</l>
  <l n='8'>tiam
    Esav vidis, ke ne pla&ccirc;as la filinoj Kanaanaj al lia patro Isaak.</l>
  <l n='9'>Kaj Esav iris al I&scirc;mael kaj prenis al si Ma&hcirc;alaton, filinon de
    I&scirc;mael, filo de Abraham, fratinon de Nebajot, kiel edzinon krom
    siaj aliaj edzinoj.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='10'>Kaj Jakob eliris el Beer-&Scirc;eba kaj iris en la direkto al &Hcirc;aran.</l>
  <l n='11'>Li venis al iu loko kaj restis tie, por pasigi la nokton, &ccirc;ar
    la suno subiris. Kaj li prenis unu el la &scirc;tonoj de tiu loko kaj
    metis &gcirc;in sub sian kapon kaj ku&scirc;i&gcirc;is en tiu loko.</l>
  <l n='12'>Kaj li
    son&gcirc;is: jen &scirc;tuparo staras sur la tero, kaj &gcirc;ia supro atingas la
    &ccirc;ielon, kaj jen an&gcirc;eloj de Dio iras sur &gcirc;i supren kaj malsupren.</l>
  <l n='13'>Kaj jen la Eternulo staras sur &gcirc;i, kaj diras: Mi estas la
    Eternulo, la Dio de via patro Abraham kaj la Dio de Isaak; la
    teron, sur kiu vi ku&scirc;as, Mi donos al vi kaj al via idaro.</l>
  <l n='14'>Kaj
    via idaro estos kiel la polvo de la tero, kaj vi disvasti&gcirc;os
    okcidenten kaj orienten kaj norden kaj suden, kaj beni&gcirc;os per vi
    kaj per via idaro &ccirc;iuj gentoj de la tero.</l>
  <l n='15'>Kaj Mi estas kun vi,
    kaj Mi gardos vin &ccirc;ie, kien vi iros, kaj Mi revenigos vin sur &ccirc;i
    tiun teron; &ccirc;ar Mi ne forlasos vin, &gcirc;is Mi estos farinta tion,
    kion Mi diris al vi.</l>
  <l n='16'>Kaj Jakob veki&gcirc;is el sia dormo, kaj li
    diris: Vere, la Eternulo estas en &ccirc;i tiu loko, kaj mi ne sciis.</l>
  <l n='17'>Kaj li ektimis, kaj diris: Kiel timinda estas &ccirc;i tiu loko! &gcirc;i
    estas nenio alia ol domo de Dio, kaj &ccirc;i tie estas la pordego de
    la &ccirc;ielo.</l>
  <l n='18'>Kaj Jakob levi&gcirc;is frue matene, kaj prenis la &scirc;tonon,
    kiun li estis metinta sub sian kapon, kaj starigis &gcirc;in kiel
    monumenton, kaj ver&scirc;is oleon sur &gcirc;ian supron.</l>
  <l n='19'>Kaj li donis al
    tiu loko la nomon Bet-El; sed anta&ubreve;e la nomo de la urbo estis
    Luz.</l>
  <l n='20'>Kaj Jakob faris sanktan promeson, dirante: Se Dio estos
    kun mi, kaj gardos min sur &ccirc;i tiu vojo, kiun mi iras, kaj donos
    al mi panon por man&gcirc;i kaj veston por porti sur mi,</l>
  <l n='21'>kaj mi
    revenos en paco al la domo de mia patro, kaj la Eternulo estos
    por mi Dio:</l>
  <l n='22'>tiam &ccirc;i tiu &scirc;tono, kiun mi starigis kiel
    monumenton, estos domo de Dio, kaj de &ccirc;io, kion Vi donos al mi,
    mi oferos al Vi dekonon.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='29'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj Jakob levis siajn piedojn kaj iris al la lando de la
    orientanoj.</l>
  <l n='2'>Kaj li vidis: jen estas puto sur la kampo, kaj tri
    gregoj da &scirc;afoj ku&scirc;as apud &gcirc;i; &ccirc;ar el tiu puto oni trinkigadis la
    gregojn; kaj granda &scirc;tono estis sur la aperturo de la puto.</l>
  <l n='3'>Kaj
    kiam tie kunvenis &ccirc;iuj gregoj, tiam oni deruladis la &scirc;tonon de
    sur la aperturo kaj trinkigadis la &scirc;afojn kaj denove remetadis la
    &scirc;tonon sur &gcirc;ian lokon, sur la aperturon de la puto.</l>
  <l n='4'>Kaj Jakob
    diris al ili: Fratoj miaj, ke kie vi estas? Kaj ili diris: Ni
    estas el &Hcirc;aran.</l>
  <l n='5'>Kaj li diris al ili: &Ccirc;u vi konas Labanon, filon
    de Na&hcirc;or? Kaj ili diris: Ni konas.</l>
  <l n='6'>Kaj li diris al ili: &Ccirc;u li
    bone fartas? Kaj ili diris: Li fartas bone, kaj jen lia filino
    Ra&hcirc;el venas kun la &scirc;afoj.</l>
  <l n='7'>Kaj li diris: De la tago restas ja
    ankora&ubreve; multe, ankora&ubreve; ne estas la tempo, por kolekti la gregojn;
    trinkigu la &scirc;afojn kaj iru, pa&scirc;tu.</l>
  <l n='8'>Kaj ili diris: Ni ne povas,
    &gcirc;is kolekti&gcirc;os &ccirc;iuj gregoj kaj oni derulos la &scirc;tonon de sur la
    aperturo de la puto kaj ni trinkigos la &scirc;afojn.</l>
  <l n='9'>Dum li ankora&ubreve;
    parolis kun ili, venis Ra&hcirc;el kun la &scirc;afoj de sia patro, &ccirc;ar &scirc;i
    pa&scirc;tis ilin.</l>
  <l n='10'>Kaj kiam Jakob ekvidis Ra&hcirc;elon, la filinon de
    Laban, frato de lia patrino, kaj la &scirc;afojn de Laban, frato de lia
    patrino, tiam Jakob alproksimi&gcirc;is, derulis la &scirc;tonon de sur la
    aperturo de la puto, kaj trinkigis la &scirc;afojn de Laban, la frato
    de lia patrino.</l>
  <l n='11'>Kaj Jakob kisis Ra&hcirc;elon kaj la&ubreve;te ekploris.</l>
  <l n='12'>Kaj Jakob diris al Ra&hcirc;el, ke li estas parenco de &scirc;ia patro kaj
    filo de Rebeka. Kaj &scirc;i kuris kaj diris al sia patro.</l>
  <l n='13'>Kaj kiam
    Laban a&ubreve;dis la sciigon pri Jakob, filo de lia fratino, li kuris
    al li renkonte kaj &ccirc;irka&ubreve;prenis lin kaj kisis lin kaj venigis lin
    en sian domon. Kaj tiu rakontis al Laban &ccirc;ion.</l>
  <l n='14'>Kaj Laban diris
    al li: Vi estas ja mia osto kaj mia karno! Kaj li lo&gcirc;is &ccirc;e li
    tutan monaton.</l>
  <l n='15'>Kaj Laban diris al Jakob: &Ccirc;u pro tio, ke vi
    estas mia parenco, vi devas servi min senpage? diru al mi, kion
    mi devas pagi al vi?</l>
  <l n='16'>Sed Laban havis du filinojn; la nomo de
    la pli maljuna estis Lea, kaj la nomo de la pli juna estis Ra&hcirc;el.</l>
  <l n='17'>La okuloj de Lea estis malsanaj, sed Ra&hcirc;el estis belforma kaj
    belviza&gcirc;a.</l>
  <l n='18'>Kaj Jakob ekamis Ra&hcirc;elon, kaj diris: Mi servos vin
    sep jarojn pro Ra&hcirc;el, via pli juna filino.</l>
  <l n='19'>Tiam Laban diris:
    Pli bone estas, ke mi donu &scirc;in al vi, ol ke mi donu &scirc;in al alia
    viro; lo&gcirc;u &ccirc;e mi.</l>
  <l n='20'>Kaj Jakob servis pro Ra&hcirc;el sep jarojn, kaj
    ili estis en liaj okuloj kiel kelke da tagoj, &ccirc;ar li amis &scirc;in.</l>
  <l n='21'>Kaj Jakob diris al Laban: Donu mian edzinon, &ccirc;ar fini&gcirc;is mia
    tempo, kaj mi envenos al &scirc;i.</l>
  <l n='22'>Kaj Laban kunvenigis &ccirc;iujn homojn
    de tiu loko kaj faris festenon.</l>
  <l n='23'>Sed vespere li prenis sian
    filinon Lea kaj enirigis &scirc;in al li; kaj tiu envenis al &scirc;i.</l>
  <l n='24'>Kaj
    Laban donis sian sklavinon Zilpa al Lea kiel sklavinon.</l>
  <l n='25'>Sed
    matene montri&gcirc;is, ke tio estas Lea. Tiam li diris al Laban: Kion
    do vi faris al mi! &ccirc;u ne pro Ra&hcirc;el mi servis vin? kial do vi min
    trompis?</l>
  <l n='26'>Tiam Laban diris: En nia loko ne estas moro, ke oni
    donu la pli junan anta&ubreve; ol la pli maljunan.</l>
  <l n='27'>Pasigu semajnon
    kun &ccirc;i tiu, tiam mi donos al vi anka&ubreve; tiun, pro servo, kiun vi
    servos &ccirc;e mi ankora&ubreve; aliajn sep jarojn.</l>
  <l n='28'>Kaj Jakob faris tiel
    kaj pasigis semajnon kun &ccirc;i tiu. Kaj Laban donis al li sian
    filinon Ra&hcirc;el kiel edzinon.</l>
  <l n='29'>Kaj Laban donis al sia filino
    Ra&hcirc;el sian sklavinon Bilha kiel sklavinon.</l>
  <l n='30'>Kaj Jakob envenis
    anka&ubreve; al Ra&hcirc;el, kaj li amis Ra&hcirc;elon pli ol Lean, kaj li servis &ccirc;e
    li ankora&ubreve; aliajn sep jarojn.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='31'>Kiam la Eternulo vidis, ke Lea estas malamata, Li mal&scirc;losis
    &scirc;ian uteron; sed Ra&hcirc;el estis senfrukta.</l>
  <l n='32'>Kaj Lea gravedi&gcirc;is kaj
    naskis filon, kaj &scirc;i donis al li la nomon Ruben, &ccirc;ar &scirc;i diris: La
    Eternulo vidis mian mizeron, kaj nun mia edzo min amos.</l>
  <l n='33'>Kaj &scirc;i
    denove gravedi&gcirc;is kaj naskis filon. Kaj &scirc;i diris: La Eternulo
    a&ubreve;dis, ke mi estas malamata, tial Li donis al mi anka&ubreve; &ccirc;i tiun;
    kaj &scirc;i donis al li la nomon Simeon.</l>
  <l n='34'>Kaj &scirc;i denove gravedi&gcirc;is
    kaj naskis filon. Kaj &scirc;i diris: La nunan fojon mia edzo ali&gcirc;os al
    mi, &ccirc;ar mi naskis al li tri filojn; tial al li estis donita la
    nomo Levi.</l>
  <l n='35'>Kaj &scirc;i denove gravedi&gcirc;is kaj naskis filon. Kaj &scirc;i
    diris: Nun mi dankos la Eternulon; tial &scirc;i donis al li la nomon
    Jehuda. Kaj &scirc;i &ccirc;esis naski.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='30'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kiam Ra&hcirc;el vidis, ke &scirc;i ne naskas al Jakob, &scirc;i enviis sian
    fratinon, kaj &scirc;i diris al Jakob: Donu al mi infanojn, &ccirc;ar alie mi
    mortos.</l>
  <l n='2'>Kaj Jakob forte ekkoleris Ra&hcirc;elon, kaj li diris: &Ccirc;u mi
    anstata&ubreve;as Dion, kiu rifuzis al vi frukton de ventro?</l>
  <l n='3'>Kaj &scirc;i
    diris: Jen estas mia sklavino Bilha; envenu al &scirc;i, ke &scirc;i nasku
    sur miaj genuoj kaj ke mi anka&ubreve; ricevu filojn per &scirc;i.</l>
  <l n='4'>Kaj &scirc;i
    donis al li sian sklavinon Bilha kiel edzinon, kaj Jakob envenis
    al &scirc;i.</l>
  <l n='5'>Kaj Bilha gravedi&gcirc;is kaj naskis al Jakob filon.</l>
  <l n='6'>Kaj
    Ra&hcirc;el diris: Dio min ju&gcirc;is kaj a&ubreve;dis mian vo&ccirc;on kaj donis al mi
    filon; tial &scirc;i donis al li la nomon Dan.</l>
  <l n='7'>Kaj Bilha, la sklavino
    de Ra&hcirc;el, denove gravedi&gcirc;is kaj naskis duan filon al Jakob.</l>
  <l n='8'>Tiam Ra&hcirc;el diris: Per Dia lukto mi luktis kun mia fratino, kaj mi
    venkis; kaj &scirc;i donis al li la nomon Naftali.</l>
  <l n='9'>Kiam Lea vidis, ke
    &scirc;i &ccirc;esis naski, &scirc;i prenis sian sklavinon Zilpa kaj donis &scirc;in al
    Jakob kiel edzinon.</l>
  <l n='10'>Kaj Zilpa, la sklavino de Lea, naskis al
    Jakob filon.</l>
  <l n='11'>Kaj Lea diris: Venis feli&ccirc;o! kaj &scirc;i donis al li
    la nomon Gad.</l>
  <l n='12'>Kaj Zilpa, la sklavino de Lea, naskis duan filon
    al Jakob.</l>
  <l n='13'>Kaj Lea diris: Por mia bono; &ccirc;ar la virinoj diros,
    ke estas al mi bone. Kaj &scirc;i donis al li la nomon A&scirc;er.</l>
  <l n='14'>Ruben
    iris en la tempo de rikoltado de tritiko kaj trovis mandragorojn
    sur la kampo, kaj li alportis ilin al sia patrino Lea. Kaj Ra&hcirc;el
    diris al Lea: Donu al mi el la mandragoroj de via filo.</l>
  <l n='15'>Sed
    tiu diris al &scirc;i: &Ccirc;u ne sufi&ccirc;as al vi, ke vi prenis mian edzon,
    kaj vi volas preni anka&ubreve; la mandragorojn de mia filo? Tiam Ra&hcirc;el
    diris: Nu, li ku&scirc;u kun vi &ccirc;i tiun nokton por la mandragoroj de
    via filo.</l>
  <l n='16'>Kiam Jakob venis de la kampo vespere, Lea eliris al
    li renkonte, kaj diris: Al mi venu, &ccirc;ar mi a&ccirc;etis vin per la
    mandragoroj de mia filo. Kaj li ku&scirc;is kun &scirc;i en tiu nokto.</l>
  <l n='17'>Kaj
    Dio a&ubreve;dis Lean, kaj &scirc;i gravedi&gcirc;is kaj naskis al Jakob kvinan
    filon.</l>
  <l n='18'>Kaj Lea diris: Dio donis al mi rekompencon por tio, ke
    mi donis mian sklavinon al mia edzo; kaj &scirc;i donis al li la nomon
    Isa&hcirc;ar.</l>
  <l n='19'>Kaj Lea denove gravedi&gcirc;is kaj naskis sesan filon al
    Jakob.</l>
  <l n='20'>Kaj Lea diris: Havigis al mi Dio bonan havon; nun mia
    edzo lo&gcirc;os &ccirc;e mi, &ccirc;ar mi naskis al li ses filojn. Kaj &scirc;i donis al
    li la nomon Zebulun.</l>
  <l n='21'>Kaj poste &scirc;i naskis filinon, kaj &scirc;i donis
    al &scirc;i la nomon Dina.</l>
  <l n='22'>Kaj Dio rememoris Ra&hcirc;elon, kaj Dio
    ela&ubreve;dis &scirc;in kaj mal&scirc;losis &scirc;ian uteron.</l>
  <l n='23'>Kaj &scirc;i gravedi&gcirc;is kaj
    naskis filon. Kaj &scirc;i diris: Dio forprenis mian malhonoron.</l>
  <l n='24'>Kaj
    &scirc;i donis al li la nomon Jozef, dirante: La Eternulo aldonos al mi
    alian filon.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='25'>Kiam Ra&hcirc;el naskis Jozefon, Jakob diris al Laban: Forliberigu
    min, kaj mi iros al mia loko kaj al mia lando.</l>
  <l n='26'>Donu miajn
    edzinojn kaj miajn infanojn, pro kiuj mi servis vin, kaj mi iros;
    &ccirc;ar vi konas la servon, per kiu mi vin servis.</l>
  <l n='27'>Kaj Laban diris
    al li: Ho, se mi povus akiri vian favoron! mi spertis, ke la
    Eternulo benis min pro vi.</l>
  <l n='28'>Kaj li diris: Difinu, kian
    rekompencon mi &scirc;uldas al vi, kaj mi donos.</l>
  <l n='29'>Kaj tiu diris al
    li: Vi scias, kiel mi servis vin kaj kia fari&gcirc;is via brutaro &ccirc;e
    mi;</l>
  <l n='30'>&ccirc;ar malmulte vi havis anta&ubreve; mi, sed nun &gcirc;i multe vasti&gcirc;is;
    kaj la Eternulo benis vin post mia veno; kaj nun kiam mi laboros
    anka&ubreve; por mia domo?</l>
  <l n='31'>Kaj Laban diris: Kion mi donu al vi? Kaj
    Jakob diris: Donu al mi nenion; sed se vi faros al mi jenon, tiam
    mi denove pa&scirc;tos kaj gardos viajn &scirc;afojn:</l>
  <l n='32'>mi pasos hodia&ubreve; tra
    via tuta &scirc;afaro; apartigu el &gcirc;i &ccirc;iun &scirc;afon mikskoloran kaj
    makulitan kaj &ccirc;iun bruton nigran inter la &scirc;afoj, kaj makulitan
    kaj mikskoloran inter la kaproj; kaj ili estu mia rekompenco.</l>
  <l n='33'>Kaj respondos por mi mia justeco en la morga&ubreve;a tago, kiam vi
    venos vidi mian rekompencon; &ccirc;iu el la kaproj, kiu ne estos
    mikskolora a&ubreve; makulita, kaj &ccirc;iu el la &scirc;afoj, kiu ne estos nigra,
    estu rigardata kiel &scirc;telita de mi.</l>
  <l n='34'>Kaj Laban diris: &Gcirc;i estu,
    kiel vi diris.</l>
  <l n='35'>Kaj li apartigis en tiu tago la virkaprojn
    striitajn kaj makulitajn kaj &ccirc;iujn kaprinojn mikskolorajn kaj
    makulitajn, &ccirc;iujn, kiuj havis sur si iom da blanka&jcirc;o, kaj &ccirc;iujn
    nigrajn &scirc;afojn; kaj li transdonis ilin en la manojn de siaj
    filoj.</l>
  <l n='36'>Kaj li faris interspacon de tritaga irado inter si kaj
    Jakob. Kaj Jakob pa&scirc;tis la restintajn &scirc;afojn de Laban.</l>
  <l n='37'>Kaj
    Jakob prenis al si bastonojn el verdaj poploj, migdalarboj, kaj
    platanarboj, kaj sen&scirc;eligis sur ili blankajn striojn tiamaniere,
    ke la blanka&jcirc;o sur la bastonoj elmontri&gcirc;is.</l>
  <l n='38'>Kaj li metis la
    skrapitajn bastonojn anta&ubreve; la &scirc;afoj en la akvotrinkigajn
    kanalojn, al kiuj la &scirc;afoj venadis por trinki, kaj ili
    gravedi&gcirc;adis, kiam ili venadis trinki.</l>
  <l n='39'>Kaj la &scirc;afoj gravedi&gcirc;is
    super la bastonoj, kaj ili naskis &scirc;afidojn striitajn,
    mikskolorajn, kaj makulitajn.</l>
  <l n='40'>Kaj la &scirc;afidojn Jakob apartigis,
    kaj li turnis la viza&gcirc;ojn de la brutoj kontra&ubreve; la striitajn kaj
    kontra&ubreve; la nigrajn brutojn de Laban; sed siajn brutarojn li
    apartigis kaj ne almiksis ilin al la brutoj de Laban.</l>
  <l n='41'>&Ccirc;iufoje,
    kiam pasii&gcirc;is brutoj fortaj, Jakob metis la bastonojn en la
    kanalojn anta&ubreve; la okuloj de la brutoj, por ke ili pasii&gcirc;u anta&ubreve;
    la bastonoj;</l>
  <l n='42'>sed kiam la brutoj estis malfortaj, li ne metis.
    Tiamaniere la malfortaj fari&gcirc;is apartena&jcirc;o de Laban, kaj la
    fortaj fari&gcirc;is apartena&jcirc;o de Jakob.</l>
  <l n='43'>Kaj tiu homo fari&gcirc;is
    eksterordinare ri&ccirc;a, kaj li havis multe da brutoj kaj sklavinojn
    kaj sklavojn kaj kamelojn kaj azenojn.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='31'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Li a&ubreve;dis, ke la filoj de Laban parolis jene: Jakob forprenis la
    tutan havon de nia patro, kaj el la havo de nia patro li akiris
    la tutan ri&ccirc;econ.</l>
  <l n='2'>Kaj Jakob vidis la&ubreve; la viza&gcirc;o de Laban, ke li
    ne estas rilate al li tia, kia li estis hiera&ubreve; kaj anta&ubreve;hiera&ubreve;.</l>
  <l n='3'>Kaj la Eternulo diris al Jakob: Reiru en la landon de viaj patroj
    kaj en vian naski&gcirc;landon, kaj Mi estos kun vi.</l>
  <l n='4'>Tiam Jakob
    sendis kaj vokis Ra&hcirc;elon kaj Lean sur la kampon al sia brutaro;</l>
  <l n='5'>kaj li diris al ili: Mi vidas la&ubreve; la viza&gcirc;o de via patro, ke li
    ne estas rilate al mi tia, kia li estis hiera&ubreve; kaj anta&ubreve;hiera&ubreve;;
    sed la Dio de mia patro estis kun mi.</l>
  <l n='6'>Vi scias, ke per &ccirc;iuj
    miaj fortoj mi servis vian patron.</l>
  <l n='7'>Sed via patro trompis min
    kaj dekfoje &scirc;an&gcirc;is mian laborpagon; tamen Dio ne lasis lin fari
    al mi malbonon.</l>
  <l n='8'>Kiam li diris: Mikskoloraj estu via rekompenco &dash; &ccirc;iuj brutoj naskis idojn mikskolorajn; kaj kiam li diris:
    Striitaj estu via rekompenco &dash; &ccirc;iuj brutoj naskis striitajn.</l>
  <l n='9'>Tiamaniere Dio forprenis la brutojn de via patro kaj donis al mi.</l>
  <l n='10'>En la tempo, kiam la brutoj pasii&gcirc;is, mi levis miajn okulojn
    kaj vidis en son&gcirc;o, ke la virbestoj, kiuj levi&gcirc;is sur la brutojn,
    estas striitaj, mikskoloraj, kaj makulitaj.</l>
  <l n='11'>Kaj an&gcirc;elo de Dio
    diris al mi en la son&gcirc;o: Jakob! kaj mi diris: Jen mi estas.</l>
  <l n='12'>Kaj li diris: Levu viajn okulojn kaj vidu: &ccirc;iuj virbestoj, kiuj
    levi&gcirc;is sur la brutojn, estas striitaj, mikskoloraj, kaj
    makulitaj, &ccirc;ar Mi vidis &ccirc;ion, kion Laban faras al vi.</l>
  <l n='13'>Mi estas
    la Dio el Bet-El, kie vi ver&scirc;is oleon sur la monumenton kaj kie
    vi faris sanktan promeson al Mi. Nun levi&gcirc;u, eliru el &ccirc;i tiu
    lando kaj reiru en la landon de via naski&gcirc;o.</l>
  <l n='14'>Kaj Ra&hcirc;el kaj Lea
    respondis kaj diris al li: &Ccirc;u ni havas ankora&ubreve; parton kaj heredon
    en la domo de nia patro?</l>
  <l n='15'>Li rigardas ja nin kiel fremdulinojn;
    &ccirc;ar li vendis nin kaj e&ccirc; forman&gcirc;is nian monon.</l>
  <l n='16'>&Ccirc;ar la tuta
    ri&ccirc;o, kiun Dio forprenis de nia patro, apartenas al ni kaj al
    niaj infanoj. Kaj nun &ccirc;ion, kion Dio al vi diris, faru.</l>
  <l n='17'>Jakob
    levi&gcirc;is, kaj metis siajn infanojn kaj siajn edzinojn sur la
    kamelojn.</l>
  <l n='18'>Kaj li forkondukis sian tutan brutaron kaj sian
    tutan havon, kiun li akiris, sian propra&jcirc;on, kiun li akiris en
    Mezopotamio, por iri al sia patro Isaak en la landon Kanaanan.</l>
  <l n='19'>Laban estis foririnta, por tondi siajn &scirc;afojn; tiam Ra&hcirc;el &scirc;telis
    la domajn diojn de sia patro.</l>
  <l n='20'>Jakob trompis la atenton de
    Laban la Siriano, ne dirante al li, ke li forkuras.</l>
  <l n='21'>Kaj li
    rapide foriris kune kun &ccirc;io, kion li havis. Kaj li transpasis la
    Riveron kaj direkti&gcirc;is al la monto Gilead.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='22'>Oni diris al Laban en la tria tago, ke Jakob forkuris.</l>
  <l n='23'>Tiam
    li prenis kun si siajn fratojn, kaj kuris post li distancon de
    sep tagoj kaj kuratingis lin sur la monto Gilead.</l>
  <l n='24'>Tiam Dio
    aperis al Laban la Siriano nokte en la son&gcirc;o, kaj diris al li:
    Gardu vin, ke vi ne parolu kun Jakob bone nek malbone.</l>
  <l n='25'>Laban
    kuratingis Jakobon. Jakob starigis sian tendon sur la monto, kaj
    Laban aran&gcirc;is siajn fratojn anka&ubreve; sur la monto Gilead.</l>
  <l n='26'>Kaj
    Laban diris al Jakob: Kion vi faris? vi trompis min kaj
    forkondukis miajn filinojn kvaza&ubreve; militkaptitojn!</l>
  <l n='27'>Kial vi
    forkuris sekrete kaj ka&scirc;e de mi, kaj ne diris al mi? Mi foririgus
    vin en gajeco kaj kun kantoj, kun tamburino kaj harpo.</l>
  <l n='28'>Vi e&ccirc;
    ne lasis min kisi miajn infanojn kaj filinojn! malsa&gcirc;e vi agis.</l>
  <l n='29'>Mi havas forton en mia mano, por fari al vi malbonon; sed la
    Dio de via patro hiera&ubreve; diris al mi jene: Gardu vin, ke vi ne
    parolu kun Jakob bone a&ubreve; malbone.</l>
  <l n='30'>Kaj se vi nun foriris, &ccirc;ar
    vi forte deziris esti en la domo de via patro, kial do vi &scirc;telis
    miajn diojn?</l>
  <l n='31'>Tiam Jakob respondis kaj diris al Laban: Mi
    timis; mi pensis, ke eble vi forrabos de mi viajn filinojn.</l>
  <l n='32'>Sed tiu, &ccirc;e kiu vi trovos viajn diojn, mortu. En la &ccirc;eesto de
    niaj parencoj ser&ccirc;u &ccirc;e mi tion, kio estas via, kaj prenu al vi.
    Jakob ne sciis, ke Ra&hcirc;el ilin &scirc;telis.</l>
  <l n='33'>Tiam Laban eniris en la
    tendon de Jakob kaj en la tendon de Lea kaj en la tendon de la du
    sklavinoj, kaj li ne trovis. Kaj li eliris el la tendo de Lea kaj
    eniris en la tendon de Ra&hcirc;el.</l>
  <l n='34'>Sed Ra&hcirc;el prenis la domajn diojn
    kaj metis ilin sub la selon de la kamelo kaj sidi&gcirc;is sur ili. Kaj
    Laban palpe esploris la tutan tendon kaj ne trovis.</l>
  <l n='35'>Kaj &scirc;i
    diris al sia patro: Mia sinjoro ne koleru, ke mi ne povas stari&gcirc;i
    anta&ubreve; vi, &ccirc;ar mi havas la virinan ordinara&jcirc;on. Kaj li ser&ccirc;is kaj
    ne trovis la domajn diojn.</l>
  <l n='36'>Kaj Jakob ekkoleris kaj disputis
    kun Laban. Kaj Jakob diris al Laban: Kia estas mia kulpo, kia
    estas mia peko, ke vi persekutas min?</l>
  <l n='37'>Vi trapalpis &ccirc;iujn miajn
    apartena&jcirc;ojn; kion vi trovis el la apartena&jcirc;oj de via domo?
    elmetu &ccirc;i tie anta&ubreve; miaj parencoj kaj viaj, kaj ili ju&gcirc;u inter ni
    amba&ubreve;.</l>
  <l n='38'>Jam dudek jarojn mi estas &ccirc;e vi; viaj &scirc;afoj kaj kaproj
    ne estis seninfanaj; la vir&scirc;afojn el via brutaro mi ne man&gcirc;is;</l>
  <l n='39'>kion sova&gcirc;aj bestoj dis&scirc;iris, tion mi ne alportis al vi: &gcirc;i estis
    mia malprofito; de mi vi postulis &ccirc;ion, kio estis &scirc;telita en tago
    a&ubreve; &scirc;telita en nokto;</l>
  <l n='40'>dum la tago min konsumis la varmego, kaj
    dum la nokto la malvarmo; kaj dormo kuris for de miaj okuloj.</l>
  <l n='41'>Tiaj estis la dudek jaroj, dum kiuj mi servis vin en via domo,
    dek kvar jarojn pro viaj du filinoj kaj ses jarojn pro viaj
    brutoj; kaj vi &scirc;an&gcirc;is mian laborpagon dekfoje.</l>
  <l n='42'>Se ne estus kun
    mi la Dio de mia patro, la Dio de Abraham kaj Timo de Isaak, vi
    nun foririgus min kun nenio. Mian mizeron kaj la laboron de miaj
    manoj vidis Dio kaj &gcirc;ustigis vin hiera&ubreve;.</l>
  <l n='43'>Tiam Laban respondis
    kaj diris al Jakob: La filinoj estas miaj filinoj, kaj la infanoj
    estas miaj infanoj, kaj la brutoj estas miaj brutoj, kaj &ccirc;io,
    kion vi vidas, estas mia; sed kion mi povas fari hodia&ubreve; al miaj
    filinoj, kaj al iliaj infanoj, kiujn ili naskis?</l>
  <l n='44'>Nun ni faru
    interligon, mi kaj vi, kaj &gcirc;i estu atesto inter mi kaj vi.</l>
  <l n='45'>Tiam Jakob prenis &scirc;tonon kaj starigis &gcirc;in kiel memorsignon.</l>
  <l n='46'>Kaj Jakob diris al siaj parencoj: Kolektu &scirc;tonojn. Kaj ili prenis
    &scirc;tonojn kaj faris monteton; kaj ili man&gcirc;is tie sur la monteto.</l>
  <l n='47'>Kaj Laban donis al &gcirc;i la nomon Jegar-Sahaduta, sed Jakob donis al
    &gcirc;i la nomon Galeed.</l>
  <l n='48'>Laban diris: &Ccirc;i tiu monteto estu nun
    atesto inter mi kaj vi; tial &gcirc;i ricevis la nomon Galeed;</l>
  <l n='49'>anka&ubreve;
    la nomon Micpa; &ccirc;ar li diris: Dio observu inter mi kaj vi, kiam
    ni malaperos unu de la alia.</l>
  <l n='50'>Se vi agos malbone kontra&ubreve; miaj
    filinoj kaj se vi prenos aliajn edzinojn krom miaj filinoj, tiam,
    se neniu estos &ccirc;e ni, vidu, ke Dio estas atestanto inter mi kaj
    vi.</l>
  <l n='51'>Kaj Laban diris al Jakob: Jen estas &ccirc;i tiu monteto, kaj
    jen estas la memorsigno, kiun mi starigis inter mi kaj vi;</l>
  <l n='52'>atesto estu &ccirc;i tiu monteto, kaj atesto estu la memorsigno, ke mi
    ne transiros al vi trans &ccirc;i tiun monteton kaj vi ne transiros al
    mi trans &ccirc;i tiun monteton kaj trans la memorsignon por malbono.</l>
  <l n='53'>La Dio de Abraham kaj la Dio de Na&hcirc;or ju&gcirc;u inter ni, la Dio de
    ilia patro. Kaj Jakob &jcirc;uris al li per la Timo de sia patro Isaak.</l>
  <l n='54'>Kaj Jakob oferbu&ccirc;is oferon sur la monto, kaj li invitis siajn
    parencojn man&gcirc;i panon; kaj ili man&gcirc;is panon kaj tradormis la
    nokton sur la monto.</l>
  <l n='55'>Laban levi&gcirc;is frue matene kaj kisis siajn
    infanojn kaj siajn filinojn kaj benis ilin, kaj foriris; kaj
    Laban reiris al sia loko.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='32'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj Jakob iris sian vojon. Kaj renkonti&gcirc;is kun li an&gcirc;eloj de
    Dio.</l>
  <l n='2'>Kaj Jakob diris, kiam li ilin vidis: Tio estas militistaro
    de Dio; kaj li donis al tiu loko la nomon Ma&hcirc;anaim.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='3'>Jakob sendis anta&ubreve; si senditojn al sia frato Esav, en la landon
    Seir, en la regionon de Edom.</l>
  <l n='4'>Kaj li ordonis al ili jene: Tiele
    diru al mia sinjoro Esav: Jen kion diris via sklavo Jakob: Mi
    lo&gcirc;is &ccirc;e Laban kaj restis tie &gcirc;is nun.</l>
  <l n='5'>Mi havas bovojn kaj
    azenojn, &scirc;afojn kaj sklavojn kaj sklavinojn; kaj mi sendas, por
    sciigi mian sinjoron, por ke mi akiru vian favoron.</l>
  <l n='6'>Kaj la
    senditoj revenis al Jakob, kaj diris: Ni venis al via frato Esav;
    li iras renkonte al vi, kaj kvarcent homoj iras kune kun li.</l>
  <l n='7'>Tiam Jakob tre ektimis kaj aflikti&gcirc;is. Kaj li dividis la homojn,
    kiuj estis kun li, kaj la &scirc;afojn kaj la bovojn kaj la kamelojn,
    en du ta&ccirc;mentojn;</l>
  <l n='8'>kaj li diris: Se Esav venos al unu ta&ccirc;mento
    kaj venkobatos &gcirc;in, tiam la restinta ta&ccirc;mento sin savos.</l>
  <l n='9'>Kaj
    Jakob diris: Dio de mia patro Abraham kaj Dio de mia patro Isaak,
    Eternulo, kiu diris al mi: Reiru en vian landon kaj en vian
    naski&gcirc;lokon, kaj Mi faros al vi bonon;</l>
  <l n='10'>mi estas tro malgranda
    por &ccirc;iuj favorkora&jcirc;oj kaj por la tuta bona&jcirc;o, kiun Vi faris al
    Via sklavo; &ccirc;ar kun mia bastono mi transiris &ccirc;i tiun Jordanon,
    kaj nun mi havas du ta&ccirc;mentojn.</l>
  <l n='11'>Savu min de la mano de mia
    frato, de la mano de Esav; &ccirc;ar mi timas lin, ke li eble venos kaj
    mortigos &ccirc;e mi patrinon kun la infanoj.</l>
  <l n='12'>Vi diris ja: Mi faros
    al vi bonon, kaj Mi faros vian idaron tia, kia estas la apudmara
    sablo, kiun oni ne povas kalkuli pro multegeco.</l>
  <l n='13'>Kaj li pasigis
    tie la nokton. Kaj li prenis el tio, kion li havis sub la mano,
    donacon por sia frato Esav:</l>
  <l n='14'>ducent kaprinojn kaj dudek
    virkaprojn, ducent &scirc;afinojn kaj dudek vir&scirc;afojn,</l>
  <l n='15'>tridek
    mamnutrantajn kamelojn kun iliaj idoj, kvardek bovinojn kaj dek
    virbovojn, dudek azeninojn kaj dek azenidojn.</l>
  <l n='16'>Kaj li
    transdonis en la manojn de siaj sklavoj &ccirc;iun gregon aparte, kaj
    li diris al siaj sklavoj: Iru anta&ubreve; mi kaj lasu liberan
    interspacon inter unu grego kaj alia.</l>
  <l n='17'>Kaj al la unua li
    ordonis jene: Se vin renkontos mia frato Esav, kaj demandos vin:
    Kies vi estas? kaj kien vi iras? kaj al kiu apartenas tio, kio
    estas anta&ubreve; vi?</l>
  <l n='18'>tiam diru: Al via sklavo Jakob; &gcirc;i estas
    donaco, sendata al mia sinjoro Esav, kaj jen li anka&ubreve; mem estas
    post ni.</l>
  <l n='19'>Kaj li ordonis anka&ubreve; al la dua, anka&ubreve; al la tria,
    anka&ubreve; al &ccirc;iuj, kiuj iris post la gregoj, dirante: Tiamaniere
    parolu al Esav, kiam vi lin renkontos.</l>
  <l n='20'>Kaj diru: Jen anka&ubreve; via
    sklavo Jakob iras post ni. &Ccirc;ar li pensis: Mi pardonemigos lin per
    la donaco, kiu iras anta&ubreve; mi, kaj poste mi vidos lian viza&gcirc;on;
    eble li akceptos min favore.</l>
  <l n='21'>Kaj la donaco pasis anta&ubreve; li; sed
    li pasigis tiun nokton en la tendaro.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='22'>Kaj li levi&gcirc;is en tiu nokto, kaj prenis siajn du edzinojn kaj
    siajn du sklavinojn kaj siajn dek unu infanojn, kaj transpasis la
    vadejon de Jabok.</l>
  <l n='23'>Kaj li prenis ilin kaj transirigis ilin
    trans la riveron, kaj transigis tion, kion li havis.</l>
  <l n='24'>Kaj Jakob
    restis sola. Kaj iu luktis kun li &gcirc;is la apero de la matenru&gcirc;o.</l>
  <l n='25'>Vidinte, ke li ne povas lin venki, tiu tu&scirc;is la artikon de lia
    femuro; kaj la femuro de Jakob elartiki&gcirc;is, dum li luktis kun
    tiu.</l>
  <l n='26'>Kaj tiu diris: Forliberigu min, &ccirc;ar levi&gcirc;is la matenru&gcirc;o.
    Sed li diris: Mi ne forliberigos vin, anta&ubreve; ol vi min benos.</l>
  <l n='27'>Kaj tiu diris al li: Kia estas via nomo? Kaj li respondis: Jakob.</l>
  <l n='28'>Tiam tiu diris: Ne Jakob estu de nun via nomo, sed Izrael; &ccirc;ar
    vi luktis kun Dio kaj kun homoj, kaj vi venkis.</l>
  <l n='29'>Kaj Jakob
    demandis, dirante: Diru vian nomon. Sed tiu diris: Por kio vi
    demandas mian nomon? Kaj li benis lin tie.</l>
  <l n='30'>Kaj Jakob donis al
    tiu loko la nomon Penuel, dirante: &Ccirc;ar mi vidis Dion viza&gcirc;on
    kontra&ubreve; viza&gcirc;o, kaj mia animo savi&gcirc;is.</l>
  <l n='31'>La suno levi&gcirc;is anta&ubreve;
    li, kiam li trapasis Penuelon; kaj li lamis per sia femuro.</l>
  <l n='32'>Tial la Izraelidoj ne man&gcirc;as &gcirc;is la nuna tempo la tendenon, kiu
    estas sur la artiko de la femuro, &ccirc;ar tiu tu&scirc;is la femuran
    artikon de Jakob &ccirc;e la tendeno.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='33'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Jakob levis siajn okulojn, kaj vidis, ke jen venas Esav kaj kun
    li kvarcent homoj. Tiam li dividis la infanojn de Lea kaj de
    Ra&hcirc;el kaj de la du sklavinoj.</l>
  <l n='2'>Kaj li starigis la sklavinojn kaj
    iliajn infanojn anta&ubreve;e, Lean kun &scirc;iaj infanoj poste, kaj Ra&hcirc;elon
    kun Jozef en la fino.</l>
  <l n='3'>Kaj li mem pasis preter ilin, kaj
    klini&gcirc;is &gcirc;is la tero sep fojojn, anta&ubreve; ol li atingis sian fraton.</l>
  <l n='4'>Sed Esav kuris al li renkonte kaj &ccirc;irka&ubreve;prenis lin, kaj &jcirc;etis
    sin sur lian kolon kaj kisis lin; kaj ili ploris.</l>
  <l n='5'>Esav levis
    siajn okulojn kaj ekvidis la virinojn kaj la infanojn, kaj diris:
    Kiuj estas &ccirc;e vi &ccirc;i tiuj? Jakob respondis: La infanoj, kiujn Dio
    favore donis al via sklavo.</l>
  <l n='6'>Tiam alproksimi&gcirc;is la sklavinoj,
    ili kaj iliaj infanoj, kaj profunde klini&gcirc;is.</l>
  <l n='7'>Poste
    alproksimi&gcirc;is anka&ubreve; Lea kaj &scirc;iaj infanoj kaj klini&gcirc;is; fine
    alproksimi&gcirc;is Jozef kaj Ra&hcirc;el kaj klini&gcirc;is.</l>
  <l n='8'>Tiam Esav diris:
    Kio estas tiu tuta ta&ccirc;mento, kiun mi renkontis? Kaj Jakob
    respondis: Por akiri la favoron de mia sinjoro.</l>
  <l n='9'>Sed Esav diris:
    Mi havas multe, mia frato; kio apartenas al vi, tio restu &ccirc;e vi.</l>
  <l n='10'>Kaj Jakob diris: Ho ne! se mi akiris vian favoron, prenu mian
    donacon el mia mano; &ccirc;ar mi vidis vian viza&gcirc;on, kvaza&ubreve; mi vidus
    la viza&gcirc;on de Dio, kaj vi montri&gcirc;is favora al mi.</l>
  <l n='11'>Prenu mian
    benon, kiu estas alportita al vi; &ccirc;ar Dio favore donis al mi kaj
    mi havas &ccirc;ion. Kaj li insistis, kaj tiu prenis.</l>
  <l n='12'>Kaj Esav
    diris: Ni levi&gcirc;u kaj iru, kaj mi iros apud vi.</l>
  <l n='13'>Sed Jakob diris
    al li: Mia sinjoro scias, ke la infanoj estas malfortaj, kaj la
    &scirc;afoj kaj bovoj &ccirc;e mi estas tro junaj; se oni pelos ilin dum unu
    tago, la brutaro mortos.</l>
  <l n='14'>Mia sinjoro iru anta&ubreve; sia sklavo, kaj
    mi kondukos malrapide, kiel iros la brutoj, kiuj estas anta&ubreve; mi,
    kaj kiel iros la infanoj, &gcirc;is mi venos al mia sinjoro en Seir.</l>
  <l n='15'>Tiam Esav diris: Mi restigos &ccirc;e vi iujn el la homoj, kiuj estas
    kun mi. Sed Jakob diris: Por kio? lasu min nur posedi la favoron
    de mia sinjoro.</l>
  <l n='16'>Kaj en tiu tago Esav returne foriris sian
    vojon al Seir.</l>
  <l n='17'>Kaj Jakob ekiris al Sukot kaj konstruis al si
    domon, kaj por siaj brutoj li faris kabanojn; tial la loko
    ricevis la nomon Sukot.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='18'>Veninte el Mezopotamio, Jakob alvenis bonstate en la urbo de
    &Scirc;e&hcirc;em, kiu estas en la lando Kanaana; kaj li starigis sian
    tendaron anta&ubreve; la urbo.</l>
  <l n='19'>Kaj la kampoparton, sur kiu li
    starigis sian tendon, li a&ccirc;etis el la manoj de la filoj de &Hcirc;amor,
    la patro de &Scirc;e&hcirc;em, por cent kesitoj.</l>
  <l n='20'>Kaj li starigis tie
    altaron, kaj li nomis &gcirc;in El, la Dio de Izrael.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='34'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Dina, la filino de Lea, kiun &scirc;i naskis al Jakob, eliris, por
    vidi la filinojn de la lando.</l>
  <l n='2'>Kaj vidis &scirc;in &Scirc;e&hcirc;em, filo de
    &Hcirc;amor la &Hcirc;ivido, princo de la lando, kaj li prenis &scirc;in kaj ku&scirc;is
    kun &scirc;i kaj faris al &scirc;i perforta&jcirc;on.</l>
  <l n='3'>Kaj alglui&gcirc;is lia animo al
    Dina, la filino de Jakob, kaj li ekamis la junulinon kaj parolis
    al la koro de la junulino.</l>
  <l n='4'>Kaj &Scirc;e&hcirc;em diris al sia patro &Hcirc;amor
    jene: Prenu por mi &ccirc;i tiun knabinon kiel edzinon.</l>
  <l n='5'>Jakob a&ubreve;dis,
    ke li senhonorigis lian filinon Dina; sed liaj filoj estis kun
    liaj brutoj sur la kampo, tial Jakob silentis &gcirc;is ilia veno.</l>
  <l n='6'>Kaj &Hcirc;amor, la patro de &Scirc;e&hcirc;em, eliris al Jakob, por paroli kun li.</l>
  <l n='7'>Sed la filoj de Jakob venis de la kampo. Kiam ili a&ubreve;dis, la
    viroj &ccirc;agreni&gcirc;is kaj forte koleri&gcirc;is, ke li faris malnobla&jcirc;on en
    Izrael, ku&scirc;inte kun la filino de Jakob, kio ne devis esti farata.</l>
  <l n='8'>&Hcirc;amor ekparolis al ili, dirante: &Scirc;e&hcirc;em, mia filo, deziregas per
    sia animo vian filinon; donu &scirc;in al li kiel edzinon.</l>
  <l n='9'>Kaj
    boparenci&gcirc;u kun ni: viajn filinojn donu al ni, kaj niajn filinojn
    prenu al vi.</l>
  <l n='10'>Kaj lo&gcirc;u kun ni, kaj la lando estos anta&ubreve; vi;
    lo&gcirc;u kaj faru negocojn kaj akiru poseda&jcirc;ojn en &gcirc;i.</l>
  <l n='11'>Kaj &Scirc;e&hcirc;em
    diris al &scirc;ia patro kaj al &scirc;iaj fratoj: Estu favoraj al mi; kaj
    kion vi diros al mi, mi donos.</l>
  <l n='12'>Postulu de mi tre grandan doton
    kaj donacojn, kaj mi donos, kion vi diros al mi; nur donu al mi
    la junulinon kiel edzinon.</l>
  <l n='13'>Kaj la filoj de Jakob respondis al
    &Scirc;e&hcirc;em kaj al lia patro &Hcirc;amor ruze, kaj parolis tiel pro tio, ke
    li senhonorigis ilian fratinon Dina;</l>
  <l n='14'>kaj ili diris al ili: Ni
    ne povas fari tion kaj doni nian fratinon al viro, kiu ne estas
    cirkumcidita; &ccirc;ar tio estus por ni hontinda&jcirc;o.</l>
  <l n='15'>Nur tiam ni
    donos al vi nian konsenton, se vi estos kiel ni kaj cirkumcidos
    &ccirc;e vi &ccirc;iun virseksulon.</l>
  <l n='16'>Tiam ni donos niajn filinojn al vi kaj
    viajn filinojn ni prenos al ni, kaj ni lo&gcirc;os kun vi, kaj ni estos
    unu popolo.</l>
  <l n='17'>Sed se vi ne konsentos lasi cirkumcidi vin, tiam
    ni prenos nian filinon kaj foriros.</l>
  <l n='18'>Ilia parolo pla&ccirc;is al
    &Hcirc;amor, kaj al &Scirc;e&hcirc;em, la filo de &Hcirc;amor.</l>
  <l n='19'>Kaj la junulo ne
    prokrastis fari la aferon, &ccirc;ar li deziris la filinon de Jakob;
    kaj li estis la plej honorata inter &ccirc;iuj domanoj de sia patro.</l>
  <l n='20'>Kaj &Hcirc;amor kaj lia filo &Scirc;e&hcirc;em venis al la pordego de sia urbo, kaj
    ekparolis al la lo&gcirc;antoj de sia urbo, dirante:</l>
  <l n='21'>Tiuj homoj
    estas pacaj kun ni; tial ili lo&gcirc;u en la lando kaj faru en &gcirc;i
    negocojn; la lando estas ja grandspaca por ili. Iliajn filinojn
    ni prenu al ni kiel edzinojn, kaj niajn filinojn ni donu al ili.</l>
  <l n='22'>Sed nur en tia okazo tiuj homoj konsentas lo&gcirc;i kun ni kaj esti
    unu popolo, se ni cirkumcidos &ccirc;e ni &ccirc;iun virseksulon, kiel ili
    estas cirkumciditaj.</l>
  <l n='23'>Ilia akirita&jcirc;o kaj hava&jcirc;o kaj &ccirc;iuj iliaj
    brutoj fari&gcirc;os ja niaj, se ni nur donos al ili nian konsenton kaj
    ili lo&gcirc;os kun ni.</l>
  <l n='24'>Kaj obeis al &Hcirc;amor kaj al lia filo &Scirc;e&hcirc;em
    &ccirc;iuj elirantaj el la pordego de lia urbo; kaj cirkumcidi&gcirc;is &ccirc;iuj
    virseksuloj, &ccirc;iuj elirantaj el la pordego de lia urbo.</l>
  <l n='25'>En la
    tria tago, kiam ili estis malsanaj, du filoj de Jakob, Simeon kaj
    Levi, fratoj de Dina, prenis &ccirc;iu sian glavon kaj venis sentime en
    la urbon kaj mortigis &ccirc;iujn virseksulojn.</l>
  <l n='26'>Kaj &Hcirc;amoron kaj lian
    filon &Scirc;e&hcirc;em ili mortigis per glavo, kaj prenis Dinan el la domo
    de &Scirc;e&hcirc;em kaj eliris.</l>
  <l n='27'>La filoj de Jakob venis al la mortigitoj,
    kaj prirabis la urbon pro tio, ke ili senhonorigis ilian
    fratinon.</l>
  <l n='28'>Iliajn &scirc;afojn kaj iliajn bovojn kaj iliajn azenojn,
    kaj &ccirc;ion, kio estis en la urbo, kaj tion, kio estis sur la kampo,
    ili prenis.</l>
  <l n='29'>Kaj ilian tutan ri&ccirc;on kaj &ccirc;iujn iliajn infanojn
    kaj iliajn edzinojn ili malliberigis, kaj rabis &ccirc;ion, kio estis
    en la domoj.</l>
  <l n='30'>Tiam Jakob diris al Simeon kaj al Levi: Vi
    afliktis min kaj faris min malaminda por la lo&gcirc;antoj de la lando,
    por la Kanaanidoj kaj Perizidoj. Mi havas ja malmulte da homoj;
    kiam ili kolekti&gcirc;os kontra&ubreve; mi kaj venkobatos min, tiam estos
    ekstermita mi kaj mia domo.</l>
  <l n='31'>Sed ili diris: &Ccirc;u estas permesite
    agi kun nia fratino kiel kun publikulino?</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='35'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj Dio diris al Jakob: Levi&gcirc;u, iru al Bet-El kaj lo&gcirc;u tie; kaj
    faru tie altaron al Dio, kiu aperis al vi, kiam vi kuris de via
    frato Esav.</l>
  <l n='2'>Tiam Jakob diris al sia domanaro, kaj al &ccirc;iuj, kiuj
    estis kun li: Forigu la fremdajn diojn, kiuj estas inter vi, kaj
    puri&gcirc;u kaj &scirc;an&gcirc;u viajn vestojn.</l>
  <l n='3'>Kaj ni levi&gcirc;u, kaj ni iru al
    Bet-El; kaj mi faros tie altaron al Dio, kiu atentis min en la
    tago de mia mizero, kaj estis kun mi sur la vojo, kiun mi iris.</l>
  <l n='4'>Kaj ili donis al Jakob &ccirc;iujn fremdajn diojn, kiuj estis en iliaj
    manoj, kaj la ringojn, kiuj estis en iliaj oreloj; kaj Jakob
    enfosis ilin sub la kverko, kiu estis apud &Scirc;e&hcirc;em.</l>
  <l n='5'>Kaj ili
    ekiris. Kaj timo de Dio venis sur la urbojn, kiuj estis &ccirc;irka&ubreve;
    ili, kaj ili ne persekutis la filojn de Jakob.</l>
  <l n='6'>Jakob venis al
    la urbo Luz, kiu estas en la lando Kanaana kaj havas anka&ubreve; la
    nomon Bet-El, li kaj &ccirc;iuj homoj, kiuj estis kun li.</l>
  <l n='7'>Kaj li
    konstruis tie altaron, kaj donis al la loko la nomon El-Bet-El;
    &ccirc;ar tie aperis al li Dio, kiam li kuris de sia frato.</l>
  <l n='8'>Tiam
    mortis Debora, la mamnutrintino de Rebeka, kaj oni &scirc;in enterigis
    apud Bet-El, sub la kverko. Kaj tiu loko ricevis la nomon Alon-Ba&hcirc;ut.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='9'>Kaj denove Dio aperis al Jakob, kiam li revenis el Mezopotamio,
    kaj benis lin.</l>
  <l n='10'>Kaj Dio diris al li: Via nomo estas Jakob;
    tamen ne plue estu nomata Jakob, sed Izrael estu via nomo. Kaj Li
    donis al li la nomon Izrael.</l>
  <l n='11'>Kaj Dio diris al li: Mi estas Dio
    la Plejpotenca; fruktu kaj multi&gcirc;u; popolo kaj popolaro fari&gcirc;os
    el vi, kaj re&gcirc;oj eliros el via lumbo.</l>
  <l n='12'>Kaj la landon, kiun Mi
    donis al Abraham kaj al Isaak, Mi donos al vi, kaj al via idaro
    post vi Mi donos la landon.</l>
  <l n='13'>Kaj Dio forlevi&gcirc;is de li sur la
    loko, kie Li parolis kun li.</l>
  <l n='14'>Jakob starigis monumenton sur la
    loko, kie Li parolis kun li, monumenton &scirc;tonan; kaj li ver&scirc;is sur
    &gcirc;in ver&scirc;oferon kaj ver&scirc;is sur &gcirc;in oleon.</l>
  <l n='15'>Kaj al la loko, kie
    Dio parolis kun li, Jakob donis la nomon Bet-El.</l>
  <l n='16'>Kaj ili
    forlasis Bet-Elon. Kiam restis ankora&ubreve; negranda interspaco, por
    veni al Efrata, Ra&hcirc;el naskis, kaj &scirc;ia aku&scirc;i&gcirc;o estis malfacila.</l>
  <l n='17'>Dum &scirc;ia aku&scirc;i&gcirc;a suferado la aku&scirc;istino diris al &scirc;i: Ne timu, &ccirc;ar
    anka&ubreve; &ccirc;i tiu &ccirc;e vi estas filo.</l>
  <l n='18'>Dum la elirado de &scirc;ia animo,
    &ccirc;ar &scirc;i estis mortanta, &scirc;i donis al li la nomon Ben-Oni; sed lia
    patro donis al li la nomon Benjamen.</l>
  <l n='19'>Kaj Ra&hcirc;el mortis, kaj oni
    enterigis &scirc;in sur la vojo al Efrata, kiu estas Bet-Le&hcirc;em.</l>
  <l n='20'>Kaj
    Jakob starigis monumenton super &scirc;ia tombo. Tio estas la tomba
    monumento de Ra&hcirc;el &gcirc;is la nuna tago.</l>
  <l n='21'>Kaj Izrael formigris, kaj
    starigis sian tendon transe de la turo Eder.</l>
  <l n='22'>En la tempo, kiam
    Izrael lo&gcirc;is en tiu lando, Ruben iris kaj ku&scirc;is kun Bilha, la
    kromvirino de lia patro. Kaj pri tio a&ubreve;dis Izrael.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l rend='cont' n='22'>La filoj de Jakob estis dek du:</l>
  <l n='23'>la filoj de Lea: Ruben, la
    unuenaskito de Jakob, kaj Simeon kaj Levi kaj Jehuda kaj Isa&hcirc;ar
    kaj Zebulun;</l>
  <l n='24'>la filoj de Ra&hcirc;el: Jozef kaj Benjamen;</l>
  <l n='25'>kaj la
    filoj de Bilha, sklavino de Ra&hcirc;el: Dan kaj Naftali;</l>
  <l n='26'>kaj la
    filoj de Zilpa, sklavino de Lea: Gad kaj A&scirc;er. Tio estas la filoj
    de Jakob, kiuj naski&gcirc;is al li en Mezopotamio.</l>
  <l n='27'>Kaj Jakob venis
    al sia patro Isaak en Mamre, al Kirjat-Arba (tio estas &Hcirc;ebron),
    kie vivis fremdule Abraham kaj Isaak.</l>
  <l n='28'>Isaak havis la a&gcirc;on de
    cent okdek jaroj.</l>
  <l n='29'>Kaj Isaak konsumi&gcirc;is kaj mortis kaj
    alkolekti&gcirc;is al sia popolo, estante maljuna kaj sata de vivo. Kaj
    lin enterigis liaj filoj Esav kaj Jakob.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='36'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Jen estas la generaciaro de Esav, kiu anka&ubreve; estas Edom.</l>
  <l n='2'>Esav
    prenis siajn edzinojn el la Kanaanidinoj: Adan, filinon de Elon
    la &Hcirc;etido, kaj Oholibaman, filinon de Ana, filino de Cibeon la
    &Hcirc;ivido,</l>
  <l n='3'>kaj Basmaton, filinon de I&scirc;mael, fratinon de Nebajot.</l>
  <l n='4'>Kaj Ada naskis al Esav Elifazon, kaj Basmat naskis Reuelon.</l>
  <l n='5'>Kaj
    Oholibama naskis Jeu&scirc;on kaj Jalamon kaj Kora&hcirc;on. Tio estas la
    filoj de Esav, kiuj naski&gcirc;is al li en la lando Kanaana.</l>
  <l n='6'>Kaj
    Esav prenis siajn edzinojn kaj siajn filojn kaj siajn filinojn
    kaj &ccirc;iujn siajn domanojn kaj sian havon kaj &ccirc;iujn siajn brutojn
    kaj sian tutan akirita&jcirc;on, kiun li akiris en la lando Kanaana;
    kaj foriris en alian landon, for de sia frato Jakob.</l>
  <l n='7'>&Ccirc;ar ilia
    havo estis tiel granda, ke ili ne povis lo&gcirc;i kune; kaj la lando,
    en kiu ili vivis fremdule, ne povis teni ilin pro la grandeco de
    iliaj brutaroj.</l>
  <l n='8'>Kaj Esav eklo&gcirc;is sur la monto Seir; Esav estas
    anka&ubreve; Edom.</l>
  <l n='9'>Kaj jen estas la generaciaro de Esav, la patro de
    la Edomidoj, sur la monto Seir:</l>
  <l n='10'>jen estas la nomoj de la filoj
    de Esav: Elifaz, filo de Ada, edzino de Esav; Reuel, filo de
    Basmat, edzino de Esav.</l>
  <l n='11'>Kaj la filoj de Elifaz estis: Teman,
    Omar, Cefo kaj Gatam kaj Kenaz.</l>
  <l n='12'>Kaj Timna estis kromvirino de
    Elifaz, filo de Esav, kaj &scirc;i naskis al Elifaz Amalekon. Tio estas
    la filoj de Ada, edzino de Esav.</l>
  <l n='13'>Kaj jen estas la filoj de
    Reuel: Na&hcirc;at kaj Zera&hcirc;, &Scirc;ama kaj Miza. Tio estas la filoj de
    Basmat, edzino de Esav.</l>
  <l n='14'>Kaj jen estas la filoj de Oholibama,
    filino de Ana, filino de Cibeon, edzino de Esav: &scirc;i naskis al
    Esav Jeu&scirc;on kaj Jalamon kaj Kora&hcirc;on.</l>
  <l n='15'>Jen estas la &ccirc;efoj de la
    filoj de Esav: la filoj de Elifaz, unuenaskito de Esav: &ccirc;efo
    Teman, &ccirc;efo Omar, &ccirc;efo Cefo, &ccirc;efo Kenaz,</l>
  <l n='16'>&ccirc;efo Kora&hcirc;, &ccirc;efo
    Gatam, &ccirc;efo Amalek. Tio estas la &ccirc;efoj de Elifaz en la lando de
    Edom. Tio estas la filoj de Ada.</l>
  <l n='17'>Kaj jen estas la filoj de
    Reuel, filo de Esav: &ccirc;efo Na&hcirc;at, &ccirc;efo Zera&hcirc;, &ccirc;efo &Scirc;ama, &ccirc;efo
    Miza. Tio estas la &ccirc;efoj de Reuel en la lando de Edom. Tio estas
    la filoj de Basmat, edzino de Esav.</l>
  <l n='18'>Kaj jen estas la filoj de
    Oholibama, edzino de Esav: &ccirc;efo Jeu&scirc;, &ccirc;efo Jalam, &ccirc;efo Kora&hcirc;. Tio
    estas la &ccirc;efoj de Oholibama, filino de Ana, edzino de Esav.</l>
  <l n='19'>Tio estas la filoj de Esav, kaj tio estas iliaj &ccirc;efoj. Tio estas
    Edom.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='20'>Jen estas la filoj de Seir la &Hcirc;orido, kiuj lo&gcirc;is en la lando:
    Lotan kaj &Scirc;obal kaj Cibeon kaj Ana</l>
  <l n='21'>kaj Di&scirc;on kaj Ecer kaj
    Di&scirc;an. Tio estas la &ccirc;efoj de la &Hcirc;oridoj, filoj de Seir, en la
    lando de Edom.</l>
  <l n='22'>La filoj de Lotan estis: &Hcirc;ori kaj Hemam; kaj la
    fratino de Lotan estis Timna.</l>
  <l n='23'>Kaj jen estas la filoj de &Scirc;obal:
    Alvan kaj Mana&hcirc;at kaj Ebal, &Scirc;efo kaj Onam.</l>
  <l n='24'>Kaj jen estas la
    infanoj de Cibeon: Aja kaj Ana. Tio estas tiu Ana, kiu trovis la
    varmajn akvojn en la dezerto, kiam li pa&scirc;tis la azenojn de sia
    patro Cibeon.</l>
  <l n='25'>Kaj jen estas la infanoj de Ana: Di&scirc;on, kaj
    Oholibama, filino de Ana.</l>
  <l n='26'>Kaj jen estas la filoj de Di&scirc;on:
    &Hcirc;emdan kaj E&scirc;ban kaj Jitran kaj Keran.</l>
  <l n='27'>Jen estas la filoj de
    Ecer: Bilhan kaj Zaavan kaj Akan.</l>
  <l n='28'>Jen estas la filoj de Di&scirc;an:
    Uc kaj Aran.</l>
  <l n='29'>Jen estas la &ccirc;efoj de la &Hcirc;oridoj: &ccirc;efo Lotan,
    &ccirc;efo &Scirc;obal, &ccirc;efo Cibeon, &ccirc;efo Ana,</l>
  <l n='30'>&ccirc;efo Di&scirc;on, &ccirc;efo Ecer, &ccirc;efo
    Di&scirc;an. Tio estas la &ccirc;efoj de la &Hcirc;oridoj, la&ubreve; la ordo de ilia
    &ccirc;efeco en la lando Seir.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='31'>Kaj jen estas la re&gcirc;oj, kiuj re&gcirc;is en la lando de Edom, anta&ubreve;
    ol aperis re&gcirc;oj &ccirc;e la Izraelidoj:</l>
  <l n='32'>En Edom re&gcirc;is Bela, filo de
    Beor, kaj la nomo de lia urbo estis Dinhaba.</l>
  <l n='33'>Kiam Bela mortis,
    ekre&gcirc;is anstata&ubreve; li Jobab, filo de Zera&hcirc; el Bocra.</l>
  <l n='34'>Kiam mortis
    Jobab, ekre&gcirc;is anstata&ubreve; li &Hcirc;u&scirc;am el la lando de la Temananoj.</l>
  <l n='35'>Kiam mortis &Hcirc;u&scirc;am, ekre&gcirc;is anstata&ubreve; li Hadad, filo de Bedad, kiu
    venkobatis la Midjanidojn sur la kampo de Moab; kaj la nomo de
    lia urbo estis Avit.</l>
  <l n='36'>Kiam mortis Hadad, ekre&gcirc;is anstata&ubreve; li
    Samla el Masreka.</l>
  <l n='37'>Kiam mortis Samla, ekre&gcirc;is anstata&ubreve; li &Scirc;aul
    el Re&hcirc;obot &ccirc;e la Rivero.</l>
  <l n='38'>Kiam mortis &Scirc;aul, ekre&gcirc;is anstata&ubreve; li
    Baal-&Hcirc;anan, filo de A&hcirc;bor.</l>
  <l n='39'>Kiam mortis Baal-&Hcirc;anan, filo de
    A&hcirc;bor, ekre&gcirc;is anstata&ubreve; li Hadar; la nomo de lia urbo estis Pau,
    kaj la nomo de lia edzino estis Mehetabel, filino de Matred,
    filino de Me-Zahab.</l>
  <l n='40'>Kaj jen estas la nomoj de la &ccirc;efoj de
    Esav, la&ubreve; iliaj gentoj, lokoj, kaj nomoj: &ccirc;efo Timna, &ccirc;efo Alva,
    &ccirc;efo Jetet,</l>
  <l n='41'>&ccirc;efo Oholibama, &ccirc;efo Ela, &ccirc;efo Pinon,</l>
  <l n='42'>&ccirc;efo
    Kenaz, &ccirc;efo Teman, &ccirc;efo Mibcar,</l>
  <l n='43'>&ccirc;efo Magdiel, &ccirc;efo Iram. Tio
    estas la &ccirc;efoj de Edom, kiel ili lo&gcirc;is en la lando, posedata de
    ili. Esav estis la patro de la Edomidoj.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='37'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Jakob lo&gcirc;is en la lando, en kiu lia patro lo&gcirc;is fremdule, en la
    lando Kanaana.</l>
  <l n='2'>Jen estas la generaciaro de Jakob. Jozef,
    havante la a&gcirc;on de dek sep jaroj, pa&scirc;tis kune kun siaj fratoj la
    brutaron; li estis knabo kune kun la filoj de Bilha kaj la filoj
    de Zilpa, la edzinoj de lia patro; kaj malbonajn famojn pri ili
    Jozef raportadis al ilia patro.</l>
  <l n='3'>Kaj Izrael amis Jozefon pli ol
    &ccirc;iujn siajn filojn, &ccirc;ar li estis por li filo naskita en
    maljuneco; kaj li faris al li mikskoloran veston.</l>
  <l n='4'>&Ccirc;ar la fratoj
    vidis, ke lin ilia patro amas pli ol &ccirc;iujn liajn fratojn, tial
    ili malamis lin kaj ne povis paroli kun li pace.</l>
  <l n='5'>Jozef havis
    son&gcirc;on, kaj li rakontis &gcirc;in al siaj fratoj; tiam ili ekmalamis
    lin ankora&ubreve; pli.</l>
  <l n='6'>Li diris al ili: A&ubreve;skultu la son&gcirc;on, kiun mi
    son&gcirc;is:</l>
  <l n='7'>ni ligis garbojn meze de la kampo; kaj jen mia garbo
    stari&gcirc;is kaj restis starante, kaj viaj garboj &gcirc;in &ccirc;irka&ubreve;is kaj
    profunde klini&gcirc;is anta&ubreve; mia garbo.</l>
  <l n='8'>Tiam liaj fratoj diris al
    li: &Ccirc;u vi estos re&gcirc;o super ni? a&ubreve; &ccirc;u vi regos super ni? Kaj ili
    ankora&ubreve; pli ekmalamis lin pro liaj son&gcirc;oj kaj pro liaj vortoj.</l>
  <l n='9'>Kaj li son&gcirc;is ankora&ubreve; alian son&gcirc;on kaj rakontis &gcirc;in al siaj
    fratoj, kaj diris: Mi son&gcirc;is ankora&ubreve; unu son&gcirc;on: jen la suno kaj
    la luno kaj dek unu steloj klini&gcirc;as anta&ubreve; mi.</l>
  <l n='10'>Kaj li rakontis
    al sia patro kaj al siaj fratoj; kaj lia patro faris al li
    ripro&ccirc;on, kaj diris al li: Kion vi volas kun tiu son&gcirc;o, kiun vi
    son&gcirc;is? &ccirc;u mi kaj via patrino kaj viaj fratoj venos, por klini&gcirc;i
    anta&ubreve; vi &gcirc;is la tero?</l>
  <l n='11'>Kaj liaj fratoj lin enviis, sed lia
    patro konservis en la memoro la aferon.</l>
  <l n='12'>Liaj fratoj iris pa&scirc;ti
    la &scirc;afojn de sia patro en &Scirc;e&hcirc;em.</l>
  <l n='13'>Kaj Izrael diris al Jozef:
    Viaj fratoj pa&scirc;tas ja en &Scirc;e&hcirc;em; venu do, mi sendos vin al ili.
    Kaj tiu respondis al li: Jen mi estas.</l>
  <l n='14'>Kaj Izrael diris al li:
    Iru, rigardu, kiel fartas viaj fratoj kaj kiel fartas la &scirc;afoj,
    kaj alportu al mi respondon. Kaj li forsendis lin el la valo de
    &Hcirc;ebron, kaj tiu venis &Scirc;e&hcirc;emon.</l>
  <l n='15'>Kaj iu viro trovis lin, kaj
    vidis, ke li erarvagas sur la kampo; kaj la viro demandis lin:
    Kion vi ser&ccirc;as?</l>
  <l n='16'>Kaj li diris: Miajn fratojn mi ser&ccirc;as; diru al
    mi, kie ili pa&scirc;tas.</l>
  <l n='17'>Kaj la viro diris: Ili foriris de &ccirc;i tie;
    &ccirc;ar mi a&ubreve;dis, ke ili diris: Ni iru al Dotan. Kaj Jozef iris ser&ccirc;i
    siajn fratojn, kaj trovis ilin en Dotan.</l>
  <l n='18'>Kaj ili ekvidis lin
    de malproksime; kaj anta&ubreve; ol li alproksimi&gcirc;is al ili, naski&gcirc;is en
    ili la malbona intenco mortigi lin.</l>
  <l n='19'>Kaj ili diris unu al alia:
    Jen tiu son&gcirc;isto venas;</l>
  <l n='20'>nun ni iru kaj mortigu lin, kaj ni
    &jcirc;etu lin en unu el la putoj, kaj ni diru, ke sova&gcirc;a besto lin
    forman&gcirc;is; kaj ni vidos, kio fari&gcirc;os el liaj son&gcirc;oj.</l>
  <l n='21'>Sed tion
    a&ubreve;dis Ruben kaj savis lin el iliaj manoj, kaj diris: Ni ne
    mortigu lin.</l>
  <l n='22'>Kaj Ruben diris al ili: Ne ver&scirc;u sangon; &jcirc;etu lin
    en &ccirc;i tiun puton, kiu estas en la dezerto, sed manon ne metu sur
    lin. &Ccirc;ar li intencis savi lin el iliaj manoj kaj revenigi lin al
    sia patro.</l>
  <l n='23'>Kaj kiam Jozef venis al siaj fratoj, ili deprenis
    de li lian veston, la mikskoloran veston, kiu estis sur li;</l>
  <l n='24'>kaj ili prenis lin kaj &jcirc;etis lin en la puton; sed la puto estis
    malplena, akvo ne estis en &gcirc;i.</l>
  <l n='25'>Kiam ili sidi&gcirc;is, por man&gcirc;i
    panon, ili levis siajn okulojn, kaj ekvidis, ke jen karavano da
    I&scirc;maelidoj venas el Gilead, kaj iliaj kameloj portas aroma&jcirc;ojn
    kaj balzamon kaj mirhon; ili iras, direktante sin al Egiptujo.</l>
  <l n='26'>Kaj Jehuda diris al siaj fratoj: Kian profiton ni havos, se ni
    mortigos nian fraton kaj ka&scirc;os lian sangon?</l>
  <l n='27'>Venu, ni vendos
    lin al la I&scirc;maelidoj, por ke nia mano ne meti&gcirc;u sur lin; &ccirc;ar li
    estas nia frato, nia karno. Kaj liaj fratoj akceptis lian
    proponon.</l>
  <l n='28'>Kaj kiam la Midjanidoj, la komercistoj, preteriris,
    ili eltiris kaj levis Jozefon el la puto kaj vendis Jozefon al la
    I&scirc;maelidoj por dudek ar&gcirc;entaj moneroj; kaj tiuj forkondukis
    Jozefon al Egiptujo.</l>
  <l n='29'>Kiam Ruben revenis al la puto, li vidis,
    ke Jozef ne estas en la puto. Kaj li dis&scirc;iris siajn vestojn.</l>
  <l n='30'>Kaj li reiris al siaj fratoj, kaj diris: La knabo forestas, kaj
    kien mi nun iros?</l>
  <l n='31'>Kaj ili prenis la veston de Jozef kaj bu&ccirc;is
    kapron kaj trempis la veston en la sango.</l>
  <l n='32'>Kaj ili sendis la
    mikskoloran veston kaj venigis &gcirc;in al sia patro, kaj dirigis: &Ccirc;i
    tion ni trovis; rigardu, &ccirc;u &gcirc;i estas la vesto de via filo a&ubreve; ne.</l>
  <l n='33'>Kaj li rekonis &gcirc;in, kaj diris: &Gcirc;i estas la vesto de mia filo!
    sova&gcirc;a besto lin forman&gcirc;is! dis&scirc;irita estas Jozef!</l>
  <l n='34'>Kaj Jakob
    dis&scirc;iris siajn vestojn kaj metis saka&jcirc;on &ccirc;irka&ubreve; sian lumbon kaj
    funebris pri sia filo multe da tagoj.</l>
  <l n='35'>Kaj &ccirc;iuj liaj filoj kaj
    filinoj penis konsoli lin, sed li ne volis konsoli&gcirc;i, kaj diris:
    En funebro mi iros en &Scirc;eolon al mia filo. Tiel ploris pri li lia
    patro.</l>
  <l n='36'>Sed la Midjanidoj vendis lin en Egiptujo al Potifar,
    kortegano de Faraono, estro de la korpogardistoj.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='38'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>En tiu tempo Jehuda aparti&gcirc;is for de siaj fratoj, kaj eklo&gcirc;is
    apud iu Adulamano, kiu estis nomata &Hcirc;ira.</l>
  <l n='2'>Kaj Jehuda vidis tie
    filinon de iu Kanaanido, nomata &Scirc;ua, kaj li prenis &scirc;in kaj
    envenis al &scirc;i.</l>
  <l n='3'>Kaj &scirc;i gravedi&gcirc;is kaj naskis filon; kaj li donis
    al li la nomon Er.</l>
  <l n='4'>Kaj &scirc;i denove gravedi&gcirc;is kaj naskis filon,
    kaj &scirc;i donis al li la nomon Onan.</l>
  <l n='5'>Kaj ankora&ubreve; plue &scirc;i naskis
    filon, kaj donis al li la nomon &Scirc;ela. Sed Jehuda estis en Kezib,
    kiam &scirc;i naskis tiun.</l>
  <l n='6'>Kaj Jehuda prenis edzinon por sia
    unuenaskito Er, kaj &scirc;ia nomo estis Tamar.</l>
  <l n='7'>Sed Er, la
    unuenaskito de Jehuda, estis malbona anta&ubreve; la okuloj de la
    Eternulo, kaj la Eternulo lin mortigis.</l>
  <l n='8'>Tiam Jehuda diris al
    Onan: Envenu al la edzino de via frato, kaj boedzi&gcirc;u kun &scirc;i kaj
    naskigu idaron al via frato.</l>
  <l n='9'>Sed Onan sciis, ke ne por li estos
    la idaro; tial, envenante al la edzino de sia frato, li
    elver&scirc;adis la semon sur la teron, por ne doni idaron al sia
    frato.</l>
  <l n='10'>Kaj malpla&ccirc;is al la Eternulo tio, kion li faris, kaj Li
    mortigis anka&ubreve; lin.</l>
  <l n='11'>Tiam Jehuda diris al sia bofilino Tamar:
    Restu kiel vidvino en la domo de via patro, &gcirc;is grandi&gcirc;os mia
    filo &Scirc;ela. &Ccirc;ar li timis, ke eble li anka&ubreve; mortos, kiel liaj
    fratoj. Kaj Tamar iris kaj eklo&gcirc;is en la domo de sia patro.</l>
  <l n='12'>Pasis multe da tempo, kaj mortis la filino de &Scirc;ua, la edzino de
    Jehuda. Kiam Jehuda konsoli&gcirc;is, li iris Timnan, al la tondantoj
    de liaj &scirc;afoj, li kaj lia amiko, &Hcirc;ira la Adulamano.</l>
  <l n='13'>Kaj oni
    sciigis al Tamar, dirante: Jen via bopatro iras Timnan, por tondi
    siajn &scirc;afojn.</l>
  <l n='14'>Tiam &scirc;i demetis de si siajn vestojn de vidvineco
    kaj kovris sin per kovrotuko kaj vualis sin, kaj sidi&gcirc;is apud la
    pordo de Enaim, kiu trovi&gcirc;as sur la vojo al Timna. &Ccirc;ar &scirc;i vidis,
    ke &Scirc;ela grandi&gcirc;is kaj &scirc;i ne estas donita al li kiel edzino.</l>
  <l n='15'>Kaj Jehuda &scirc;in vidis, kaj li pensis, ke &scirc;i estas publikulino, &ccirc;ar
    &scirc;i kovris sian viza&gcirc;on.</l>
  <l n='16'>Kaj li turnis sin al &scirc;i &ccirc;e la vojo,
    kaj diris: Lasu min enveni al vi. &Ccirc;ar li ne sciis, ke tio estas
    lia bofilino. Kaj &scirc;i diris: Kion vi donos al mi, se vi envenos al
    mi?</l>
  <l n='17'>Kaj li diris: Mi sendos al vi kapron el la brutaro. Sed &scirc;i
    diris: Donu al mi garantia&jcirc;on, &gcirc;is vi sendos.</l>
  <l n='18'>Kaj li diris:
    Kian garantia&jcirc;on mi donu al vi? &Scirc;i diris: Vian sigelilon kaj vian
    &scirc;nureton, kaj vian bastonon, kiu estas en via mano. Kaj li donis
    al &scirc;i kaj envenis al &scirc;i, kaj &scirc;i gravedi&gcirc;is de li.</l>
  <l n='19'>Kaj &scirc;i
    levi&gcirc;is kaj iris, kaj formetis de si sian kovrotukon kaj surmetis
    sur sin siajn vestojn de vidvineco.</l>
  <l n='20'>Kaj Jehuda sendis la
    kapron per sia amiko la Adulamano, por preni la garantia&jcirc;on el la
    manoj de la virino; sed li &scirc;in ne trovis.</l>
  <l n='21'>Kaj li demandis la
    homojn de &scirc;ia loko, dirante: Kie estas la publikulino, kiu sidis
    en Enaim &ccirc;e la vojo? Kaj ili diris: &Ccirc;i tie ne estis publikulino.</l>
  <l n='22'>Kaj li revenis al Jehuda, kaj diris: Mi &scirc;in ne trovis, kaj
    anka&ubreve; la homoj de la loko diris, ke tie ne estis publikulino.</l>
  <l n='23'>Tiam Jehuda diris: &Scirc;i prenu &gcirc;in al si, por ke ni ne estu mokataj;
    mi sendis ja &ccirc;i tiun kapron, sed vi &scirc;in ne trovis.</l>
  <l n='24'>Post la
    paso de tri monatoj oni sciigis al Jehuda, dirante: Tamar, via
    bofilino, mal&ccirc;asti&gcirc;is, kaj &scirc;i e&ccirc; gravedi&gcirc;is de mal&ccirc;asteco. Tiam
    Jehuda diris: Elkonduku &scirc;in, kaj oni &scirc;in brulmortigu.</l>
  <l n='25'>Kiam oni
    &scirc;in kondukis, &scirc;i sendis, ke oni diru al &scirc;ia bopatro: Mi
    gravedi&gcirc;is de la viro, al kiu apartenas &ccirc;i tio. Kaj &scirc;i diris:
    Rekonu, al kiu apartenas la sigelilo kaj la &scirc;nuretoj kaj &ccirc;i tiu
    bastono.</l>
  <l n='26'>Kaj Jehuda rekonis, kaj li diris: &Scirc;i estas pli prava
    ol mi, &ccirc;ar mi ne donis &scirc;in al mia filo &Scirc;ela. Kaj li &scirc;in ne plue
    konis.</l>
  <l n='27'>Kiam &scirc;i devis naski, montri&gcirc;is, ke &gcirc;emeloj estas en &scirc;ia
    ventro.</l>
  <l n='28'>Kaj kiam &scirc;i estis naskanta, el&scirc;ovi&gcirc;is la mano de unu
    infano; kaj la aku&scirc;istino prenis kaj alligis al la mano ru&gcirc;an
    fadenon, dirante: &Ccirc;i tiu eliris la unua.</l>
  <l n='29'>Sed kiam li retiris
    sian manon, eliris lia frato. Kaj &scirc;i diris: Kial vi faris por vi
    tra&scirc;iron? Kaj oni donis al li la nomon Perec.</l>
  <l n='30'>Poste eliris lia
    frato, kiu havis sur sia mano la ru&gcirc;an fadenon. Kaj oni donis al
    li la nomon Zera&hcirc;.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='39'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Jozef estis forkondukita en Egiptujon, kaj lin a&ccirc;etis Potifar,
    kortegano de Faraono, estro de la korpogardistoj, Egipto, el la
    manoj de la I&scirc;maelidoj, kiuj venigis lin tien.</l>
  <l n='2'>Kaj la Eternulo
    estis kun Jozef, kaj li estis sukcesulo; kaj li estis en la domo
    de sia sinjoro, la Egipto.</l>
  <l n='3'>Kaj lia sinjoro vidis, ke la
    Eternulo estas kun li, kaj ke &ccirc;ion, kion li faras, la Eternulo
    sukcesigas en lia mano.</l>
  <l n='4'>Kaj Jozef akiris lian favoron kaj
    servis lin; kaj li estrigis lin super sia domo, kaj transdonis en
    liajn manojn &ccirc;ion, kion li havis.</l>
  <l n='5'>Kaj de tiu tempo, kiam li
    estrigis lin super sia domo, kaj super &ccirc;io, kion li havis, la
    Eternulo benis la domon de la Egipto pro Jozef, kaj la beno de la
    Eternulo estis super &ccirc;io, kion li havis, en la domo kaj sur la
    kampo.</l>
  <l n='6'>Kaj li lasis &ccirc;ion, kion li havis, en la manoj de Jozef,
    kaj li sciis pri nenio, krom nur pri la pano, kiun li man&gcirc;is. Kaj
    Jozef estis gracia kaj bela.</l>
  <l n='7'>Post kelka tempo la edzino de lia
    sinjoro &jcirc;etis siajn rigardojn sur Jozefon, kaj diris: Ku&scirc;i&gcirc;u kun
    mi.</l>
  <l n='8'>Sed li rifuzis, kaj li diris al la edzino de sia sinjoro:
    Jen, mia sinjoro kontrolas &ccirc;e mi nenion en la domo, kaj &ccirc;ion,
    kion li havas, li transdonis en miajn manojn;</l>
  <l n='9'>neniu en &ccirc;i tiu
    domo estas pli granda ol mi, kaj li retenis de mi nenion, krom
    vi, &ccirc;ar vi estas lia edzino. Kiel do mi faros &ccirc;i tiun grandan
    malbonagon kaj pekos anta&ubreve; Dio?</l>
  <l n='10'>Dum &scirc;i paroladis al Jozef
    &ccirc;iutage kaj li ne volis obei &scirc;in kaj ku&scirc;i&gcirc;i kun &scirc;i kaj esti kun
    &scirc;i,</l>
  <l n='11'>okazis unu tagon, ke li venis en la domon, por fari sian
    laboron, kaj neniu el la domanoj estis en la domo;</l>
  <l n='12'>tiam &scirc;i
    kaptis lin je lia vesto, dirante: Ku&scirc;i&gcirc;u kun mi. Sed li lasis
    sian veston en &scirc;iaj manoj kaj forkuris for el la domo.</l>
  <l n='13'>Kaj
    kiam &scirc;i vidis, ke li lasis sian veston en &scirc;ia mano kaj forkuris
    el la domo,</l>
  <l n='14'>&scirc;i vokis siajn domanojn, kaj diris al ili:
    Rigardu, li venigis al ni Hebreon, por moki nin; &ccirc;i tiu venis al
    mi, por ku&scirc;i&gcirc;i kun mi; sed mi ekkriis per la&ubreve;ta vo&ccirc;o;</l>
  <l n='15'>kaj kiam
    li a&ubreve;dis, ke mi ekkriis per la&ubreve;ta vo&ccirc;o, li lasis sian veston &ccirc;e
    mi kaj forkuris for el la domo.</l>
  <l n='16'>Kaj &scirc;i ku&scirc;igis lian veston
    apud si, &gcirc;is lia sinjoro venis en sian domon.</l>
  <l n='17'>Kaj &scirc;i rakontis
    al li tion saman, dirante: La sklavo, la Hebreo, kiun vi venigis
    al ni, venis al mi, por petoli kun mi;</l>
  <l n='18'>sed kiam mi la&ubreve;te
    ekkriis, li lasis sian veston &ccirc;e mi kaj elkuris el la domo.</l>
  <l n='19'>Kiam lia sinjoro a&ubreve;dis la vortojn de sia edzino, kiujn &scirc;i diris
    al li, parolante: Tiel agis kun mi via sklavo &dash; tiam li forte
    ekkoleris.</l>
  <l n='20'>Kaj la sinjoro de Jozef prenis lin kaj fordonis lin
    en malliberejon, en la lokon, kie la malliberuloj de la re&gcirc;o
    estis tenataj; kaj li estis tie en la malliberejo.</l>
  <l n='21'>Kaj la
    Eternulo estis kun Jozef kaj estis favorkora al li kaj havigis al
    li la favoron de la estro de la malliberejo.</l>
  <l n='22'>Kaj la estro de
    la malliberejo transdonis en la manojn de Jozef &ccirc;iujn
    malliberulojn, kiuj estis en la malliberejo; kaj &ccirc;io, kion ili
    tie faris, estis farata sub lia kontrolo.</l>
  <l n='23'>La estro de la
    malliberejo rigardis nenion, kio estis sub lia disponado, &ccirc;ar la
    Eternulo estis kun li; kaj &ccirc;ion, kion li faris, la Eternulo
    sukcesigis.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='40'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Post tiuj okazinta&jcirc;oj la vinisto de la re&gcirc;o de Egiptujo kaj la
    bakisto kulpi&gcirc;is anta&ubreve; sia sinjoro, la re&gcirc;o de Egiptujo.</l>
  <l n='2'>Kaj
    Faraono koleri&gcirc;is kontra&ubreve; siaj du korteganoj, kontra&ubreve; la
    vinistestro kaj kontra&ubreve; la bakistestro.</l>
  <l n='3'>Kaj li metis ilin sub
    gardon en la domon de la estro de la korpogardistoj, en la
    malliberejon, en la lokon, kie Jozef estis malliberigita.</l>
  <l n='4'>Kaj
    la estro de la korpogardistoj destinis por ili Jozefon, kaj li
    servis ilin. Kaj ili restis kelkan tempon en la malliberejo.</l>
  <l n='5'>Kaj amba&ubreve; son&gcirc;is son&gcirc;on, &ccirc;iu sian apartan son&gcirc;on en la sama
    nokto, &ccirc;iu kun aparta signifo de la son&gcirc;o, la vinisto kaj la
    bakisto de la re&gcirc;o de Egiptujo, kiuj estis tenataj en la
    malliberejo.</l>
  <l n='6'>Kiam Jozef venis al ili matene, li vidis, ke ili
    estas &ccirc;agrenitaj.</l>
  <l n='7'>Kaj li demandis la korteganojn de Faraono,
    kiuj estis kun li en malliberejo en la domo de lia sinjoro,
    dirante: Kial viaj viza&gcirc;oj estas &ccirc;agrenitaj hodia&ubreve;?</l>
  <l n='8'>Kaj ili
    diris al li: Ni son&gcirc;is son&gcirc;on, sed estas &ccirc;i tie neniu, kiu &gcirc;in
    signifoklarigus. Kaj Jozef diris al ili: La signifoklarigoj
    apartenas ja al Dio; tamen rakontu al mi.</l>
  <l n='9'>Tiam la vinistestro
    rakontis sian son&gcirc;on al Jozef, kaj diris al li: En mia son&gcirc;o mi
    vidis anta&ubreve; mi vinbertrunkon;</l>
  <l n='10'>la trunko havis tri bran&ccirc;ojn;
    apena&ubreve; &gcirc;i ekfloris, tuj aperis sur &gcirc;i beraroj kun maturaj beroj;</l>
  <l n='11'>kaj la pokalo de Faraono estis en mia mano; kaj mi prenis la
    berojn, kaj mi elpremis ilin en la pokalon de Faraono, kaj mi
    donis la pokalon en la manon de Faraono.</l>
  <l n='12'>Kaj Jozef diris al
    li: Jen estas &gcirc;ia signifoklarigo: la tri bran&ccirc;oj estas tri tagoj;</l>
  <l n='13'>post tri tagoj Faraono levos vian kapon kaj redonos al vi vian
    oficon, kaj vi donos la pokalon de Faraono en lian manon la&ubreve; la
    maniero de anta&ubreve;e, kiam vi estis lia vinisto.</l>
  <l n='14'>Sed memoru min,
    kiam estos bone al vi, kaj faru al mi favorkora&jcirc;on kaj memorigu
    pri mi Faraonon kaj elirigu min el &ccirc;i tiu domo.</l>
  <l n='15'>&Ccirc;ar oni &scirc;telis
    min el la lando de la Hebreoj, kaj anka&ubreve; &ccirc;i tie mi faris nenion,
    pro kio oni metis min en la malliberejon.</l>
  <l n='16'>Kiam la bakistestro
    vidis, ke la signifoklarigo estas bona, li diris al Jozef: Mi
    anka&ubreve; havis son&gcirc;on; jen tri blankaj korboj estis sur mia kapo;</l>
  <l n='17'>kaj en la supra korbo estis &ccirc;iaspecaj man&gcirc;a&jcirc;oj de Faraono,
    bakita&jcirc;oj, kaj la birdoj man&gcirc;is ilin el la korbo sur mia kapo.</l>
  <l n='18'>Kaj Jozef respondis, dirante: Jen estas &gcirc;ia signifoklarigo: la
    tri korboj estas tri tagoj;</l>
  <l n='19'>post tri tagoj Faraono deprenos de
    vi vian kapon kaj pendigos vin sur arbo, kaj la birdoj forman&gcirc;os
    de vi vian karnon.</l>
  <l n='20'>En la tria tago, tago de naski&gcirc;o de
    Faraono, li faris festenon por &ccirc;iuj siaj servantoj; kaj li
    venigis la vinistestron kaj la bakistestron en la mezon de siaj
    servantoj.</l>
  <l n='21'>Kaj li redonis al la vinistestro lian oficon, kaj
    tiu donis la pokalon en la manon de Faraono;</l>
  <l n='22'>sed la
    bakistestron li pendigis, kiel son&gcirc;oklarigis al ili Jozef.</l>
  <l n='23'>Kaj
    la vinistestro ne rememoris Jozefon, sed forgesis lin.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='41'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Post du jaroj Faraono havis son&gcirc;on, ke jen li staras apud la
    Rivero.</l>
  <l n='2'>Kaj jen el la Rivero eliras sep bovinoj belaspektaj kaj
    grasaj, kaj ili pa&scirc;ti&gcirc;as en la kanejo.</l>
  <l n='3'>Kaj jen sep aliaj
    bovinoj eliras post ili el la Rivero, malbelaspektaj kaj
    malgrasaj, kaj ili stari&gcirc;as apud tiuj bovinoj sur la bordo de la
    Rivero.</l>
  <l n='4'>Kaj la bovinoj malbelaspektaj kaj malgrasaj forman&gcirc;is
    la sep bovinojn belaspektajn kaj grasajn. Kaj Faraono veki&gcirc;is.</l>
  <l n='5'>Kaj li endormi&gcirc;is kaj denove havis son&gcirc;on: jen sep spikoj levi&gcirc;as
    sur unu spiktrunko, dikaj kaj bonaj.</l>
  <l n='6'>Sed jen sep spikoj,
    maldikaj kaj bruligitaj de la orienta vento, elkreskas post ili.</l>
  <l n='7'>Kaj la maldikaj spikoj englutis la sep spikojn dikajn kaj
    plenajn. Kaj Faraono veki&gcirc;is, kaj vidis, ke tio estis son&gcirc;o.</l>
  <l n='8'>En
    la mateno lia spirito aflikti&gcirc;is; kaj li sendis kaj vokigis &ccirc;iujn
    sor&ccirc;istojn de Egiptujo kaj &ccirc;iujn &gcirc;iajn sa&gcirc;ulojn, kaj Faraono
    rakontis al ili sian son&gcirc;on; sed neniu povis signifoklarigi &gcirc;in
    al Faraono.</l>
  <l n='9'>Tiam la vinistestro ekparolis al Faraono, dirante:
    Miajn pekojn mi rememoras hodia&ubreve;.</l>
  <l n='10'>Faraono koleris siajn
    sklavojn, kaj metis min en malliberejon en la domon de la estro
    de la korpogardistoj, min kaj la bakistestron.</l>
  <l n='11'>Kaj ni son&gcirc;is
    son&gcirc;on en unu nokto, mi kaj li; &ccirc;iu havis son&gcirc;on kun aparta
    signifo.</l>
  <l n='12'>Kaj tie estis kun ni Hebrea junulo, sklavo de la
    estro de la korpogardistoj; kaj ni rakontis al li, kaj li
    signifoklarigis al ni niajn son&gcirc;ojn, al &ccirc;iu li klarigis la&ubreve; lia
    son&gcirc;o.</l>
  <l n='13'>Kaj kiel li klarigis al ni, tiel fari&gcirc;is: min oni
    revenigis al mia ofico, kaj lin oni pendigis.</l>
  <l n='14'>Tiam Faraono
    sendis alvoki Jozefon; kaj oni rapide eligis lin el la
    malliberejo, kaj li sin razis kaj &scirc;an&gcirc;is siajn vestojn kaj venis
    al Faraono.</l>
  <l n='15'>Kaj Faraono diris al Jozef: Mi son&gcirc;is son&gcirc;on, kaj
    neniu povas &gcirc;in klarigi; sed pri vi mi a&ubreve;dis, ke kiam vi a&ubreve;das
    son&gcirc;on, vi tuj &gcirc;in klarigas.</l>
  <l n='16'>Kaj Jozef respondis al Faraono,
    dirante: &Gcirc;i ne dependas de mi; Dio respondos bonon al Faraono.</l>
  <l n='17'>Kaj Faraono diris al Jozef: Mi son&gcirc;is, ke jen mi staras sur la
    bordo de la Rivero;</l>
  <l n='18'>kaj jen el la Rivero eliris sep bovinoj
    grasaj kaj belaspektaj kaj pa&scirc;ti&gcirc;is en la kanejo;</l>
  <l n='19'>sed jen sep
    aliaj bovinoj eliris post ili, maldikaj, tre malbonaspektaj kaj
    malgrasaj; tiajn malbelajn, kiel ili, mi ne vidis en la tuta
    Egipta lando;</l>
  <l n='20'>kaj la malgrasaj kaj malbelaj bovinoj forman&gcirc;is
    la sep anta&ubreve;ajn grasajn bovinojn;</l>
  <l n='21'>kaj tiuj eni&gcirc;is en ilian
    internon, sed oni ne povis rimarki, ke ili eni&gcirc;is en ilian
    internon, kaj ilia aspekto estis tiel maldika, kiel anta&ubreve;e. Kaj
    mi veki&gcirc;is.</l>
  <l n='22'>Kaj mi vidis en son&gcirc;o: jen sep spikoj elkreskis
    sur unu spiktrunko, plenaj kaj bonaj;</l>
  <l n='23'>sed jen sep spikoj,
    maldikaj, malgrasaj, kaj bruligitaj de la orienta vento,
    elkreskis post ili;</l>
  <l n='24'>kaj la malgrasaj spikoj englutis la sep
    bonajn spikojn. Kaj mi rakontis al la sor&ccirc;istoj, sed neniu
    klarigis al mi.</l>
  <l n='25'>Tiam Jozef diris al Faraono: La son&gcirc;o de
    Faraono estas unu; kion Dio estas faronta, Li diris al Faraono.</l>
  <l n='26'>La sep bonaj bovinoj estas sep jaroj, kaj la sep bonaj spikoj
    estas sep jaroj; &gcirc;i estas unu son&gcirc;o.</l>
  <l n='27'>Kaj la sep bovinoj
    malgrasaj kaj malbelaj, kiuj eliris post ili, estas sep jaroj;
    kaj la sep spikoj, malplenaj kaj bruligitaj de la orienta vento,
    estos sep jaroj de malsato.</l>
  <l n='28'>Tio estas, pri kio mi diris al
    Faraono, ke kion Dio estas faronta, Li montris al Faraono.</l>
  <l n='29'>Jen
    venos sep jaroj de granda abundeco en la tuta Egipta lando.</l>
  <l n='30'>Sed venos sep jaroj de malsato post ili; kaj forgesi&gcirc;os la tuta
    abundeco en la Egipta lando, kaj la malsato konsumos la teron.</l>
  <l n='31'>Kaj ne restos postesigno de la abundeco en la lando, pro tiu
    malsato, kiu venos poste, &ccirc;ar &gcirc;i estos tre malfacila.</l>
  <l n='32'>Kaj se
    la son&gcirc;o dufoje ripeti&gcirc;is al Faraono, tio montras, ke la afero
    estas firme decidita de Dio, kaj Dio rapidos plenumi tion.</l>
  <l n='33'>Kaj
    nun Faraono elser&ccirc;u homon kompetentan kaj sa&gcirc;an kaj estrigu lin
    super la Egipta lando;</l>
  <l n='34'>Faraono ordonu, ke li starigu
    observistojn en la lando kaj prenadu kvinonon de &ccirc;iuj produktoj
    de la Egipta tero dum la sep jaroj de abundeco.</l>
  <l n='35'>Kaj oni
    kolektu la tutan man&gcirc;a&jcirc;on de tiuj venontaj bonaj jaroj, kaj oni
    amasigu man&gcirc;eblan grenon en la urboj sub la disponon de Faraono,
    kaj oni &gcirc;in konservu.</l>
  <l n='36'>Kaj tiu man&gcirc;a&jcirc;o estos provizo por la
    lando por la sep jaroj de malsato, kiuj estos en la Egipta lando,
    por ke la lando ne pereu de malsato.</l>
  <l n='37'>Kaj tio pla&ccirc;is al Faraono
    kaj al &ccirc;iuj liaj servantoj.</l>
  <l n='38'>Kaj Faraono diris al siaj
    servantoj: &Ccirc;u ni povus trovi tian homon, kiel li, en kiu estas la
    spirito de Dio?</l>
  <l n='39'>Kaj Faraono diris al Jozef: &Ccirc;ar Dio sciigis al
    vi &ccirc;ion &ccirc;i tion, ne ekzistas kompetentulo kaj sa&gcirc;ulo tia, kiel
    vi.</l>
  <l n='40'>Vi estos super mia domo, kaj viajn vortojn obeos mia tuta
    popolo; nur per la trono mi estos pli alta ol vi.</l>
  <l n='41'>Kaj Faraono
    diris al Jozef: Vidu, mi estrigis vin super la tuta Egipta lando.</l>
  <l n='42'>Kaj Faraono deprenis sian ringon de sia mano kaj metis &gcirc;in sur
    la manon de Jozef; kaj li vestis lin per bisinaj vestoj kaj metis
    oran &ccirc;enon sur lian kolon.</l>
  <l n='43'>Kaj li veturigis lin sur sia dua
    &ccirc;aro; kaj oni kriis anta&ubreve; li: Genui&gcirc;u! Kaj li estrigis lin super
    la tuta Egipta lando.</l>
  <l n='44'>Kaj Faraono diris al Jozef: Mi estas
    Faraono; sed sen via ordono neniu levos sian manon a&ubreve; sian piedon
    en la tuta Egipta lando.</l>
  <l n='45'>Kaj Faraono donis al Jozef la nomon
    Cafnat-Panea&hcirc;, kaj li donis al li kiel edzinon Asnaton, filinon
    de Poti-Fera, pastro el On. Kaj Jozef komencis veturadon tra la
    Egipta lando.</l>
  <l n='46'>Jozef havis la a&gcirc;on de tridek jaroj, kiam li
    stari&gcirc;is anta&ubreve; Faraono, la re&gcirc;o de Egiptujo. Kaj Jozef foriris de
    Faraono kaj trapasis la tutan Egiptan landon.</l>
  <l n='47'>Kaj la tero
    alportis en la sep jaroj de abundeco grandegajn amasojn da greno.</l>
  <l n='48'>Kaj li kolektis la tutan grenon de la sep jaroj, kiuj estis en
    la Egipta lando, kaj li metis la grenon en la urbojn; la grenon
    de &ccirc;iuj kampoj, kiuj estis &ccirc;irka&ubreve; iu urbo, li metis en &gcirc;in.</l>
  <l n='49'>Kaj Jozef kolektis tre multe da greno, kiel la marborda sablo,
    &gcirc;is li &ccirc;esis kalkuli, &ccirc;ar oni ne plu povis kalkuli.</l>
  <l n='50'>Anta&ubreve; ol
    venis la jaroj de malsato, al Jozef naski&gcirc;is du filoj, kiujn
    naskis al li Asnat, filino de Poti-Fera, pastro el On.</l>
  <l n='51'>Kaj al
    la unuenaskito Jozef donis la nomon Manase, &ccirc;ar, li diris, Dio
    forgesigis al mi &ccirc;iujn miajn suferojn kaj la tutan domon de mia
    patro.</l>
  <l n='52'>Kaj al la dua li donis la nomon Efraim, &ccirc;ar, li diris,
    Dio faris min fruktoporta en la lando de mia suferado.</l>
  <l n='53'>Kaj
    fini&gcirc;is la sep jaroj de abundeco, kiuj estis en la Egipta lando.</l>
  <l n='54'>Kaj komenci&gcirc;is la sep jaroj de malsato, kiel diris Jozef; kaj
    estis malsato en &ccirc;iuj landoj, sed en la tuta lando Egipta estis
    pano.</l>
  <l n='55'>Kiam la tuta Egipta lando eksuferis malsaton, la popolo
    kriis al Faraono pri pano; tiam Faraono diris al &ccirc;iuj Egiptoj:
    Iru al Jozef, kaj kion li diros al vi, tion faru.</l>
  <l n='56'>La malsato
    estis en la tuta lando. Jozef malfermis &ccirc;iujn grenejojn, kaj
    vendadis al la Egiptoj. Kaj la malsato estis tre granda en la
    Egipta lando.</l>
  <l n='57'>Kaj el &ccirc;iuj landoj oni venadis Egiptujon, por
    a&ccirc;eti de Jozef, &ccirc;ar la malsato estis tre granda en &ccirc;iuj landoj.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='42'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kiam Jakob scii&gcirc;is, ke oni vendas grenon en Egiptujo, li diris
    al siaj filoj: Kion vi rigardas?</l>
  <l n='2'>Kaj li diris: Mi a&ubreve;dis, ke oni
    vendas grenon en Egiptujo; veturu do tien kaj a&ccirc;etu por ni tie
    grenon, por ke ni vivu kaj ne mortu.</l>
  <l n='3'>Kaj forveturis dek fratoj
    de Jozef, por a&ccirc;eti grenon en Egiptujo.</l>
  <l n='4'>Sed Benjamenon, la
    fraton de Jozef, Jakob ne sendis kun liaj fratoj; &ccirc;ar li timis,
    ke eble lin trafos malfeli&ccirc;o.</l>
  <l n='5'>Kaj la filoj de Izrael venis, por
    a&ccirc;eti grenon, kune kun aliaj venintoj; &ccirc;ar estis malsato en la
    lando Kanaana.</l>
  <l n='6'>Kaj Jozef estis la estro super la lando, kaj li
    estis la vendanto de la greno por la tuta popolo de la lando. Kaj
    la fratoj de Jozef venis kaj klini&gcirc;is al li viza&gcirc;altere.</l>
  <l n='7'>Kiam
    Jozef ekvidis siajn fratojn, li rekonis ilin; sed li &scirc;ajnigis sin
    fremda al ili kaj parolis kun ili malafable, kaj diris al ili: El
    kie vi venis? Kaj ili diris: El la lando Kanaana, por a&ccirc;eti
    man&gcirc;a&jcirc;on.</l>
  <l n='8'>Jozef rekonis siajn fratojn, sed ili lin ne rekonis.</l>
  <l n='9'>Kaj Jozef rememoris la son&gcirc;ojn, kiujn li son&gcirc;is pri ili. Kaj li
    diris al ili: Vi estas spionoj: vi venis, por vidi la malfortajn
    lokojn de la lando.</l>
  <l n='10'>Kaj ili diris al li: Ne, mia sinjoro! viaj
    sklavoj venis, por a&ccirc;eti man&gcirc;a&jcirc;on.</l>
  <l n='11'>Ni &ccirc;iuj estas filoj de unu
    homo; ni estas honestaj; viaj sklavoj neniam estis spionoj.</l>
  <l n='12'>Sed li diris al ili: Ne, vi venis, por vidi la malfortajn lokojn
    de la lando.</l>
  <l n='13'>Ili diris: Ni, viaj sklavoj, estas dek du fratoj,
    filoj de unu homo en la lando Kanaana; la plej juna estas nun kun
    nia patro, kaj unu malaperis.</l>
  <l n='14'>Kaj Jozef diris al ili: Estas
    tio, kion mi diris al vi, vi estas spionoj.</l>
  <l n='15'>Per tio mi vin
    elprovos: mi &jcirc;uras per la vivo de Faraono, ke vi foriros el &ccirc;i
    tie nur tiam, kiam venos &ccirc;i tien via plej juna frato.</l>
  <l n='16'>Sendu
    unu el vi, ke li alkonduku vian fraton; sed vi estos
    malliberigitaj, kaj oni esploros viajn vortojn, &ccirc;u vi diris la
    veron; se ne, tiam mi &jcirc;uras per la vivo de Faraono, ke vi estas
    spionoj.</l>
  <l n='17'>Kaj li metis ilin sub gardon por la da&ubreve;ro de tri
    tagoj.</l>
  <l n='18'>Kaj Jozef diris al ili en la tria tago: Tion faru, kaj
    vi restos vivaj, &ccirc;ar mi havas timon anta&ubreve; Dio.</l>
  <l n='19'>Se vi estas
    homoj honestaj, tiam unu el viaj fratoj restu malliberigita en la
    domo, en kiu oni vin gardas, kaj vi iru kaj forportu hejmen la
    grenon, kiun vi a&ccirc;etis kontra&ubreve; la malsato.</l>
  <l n='20'>Sed vian plej junan
    fraton venigu al mi, por ke pruvi&gcirc;u la vereco de viaj vortoj kaj
    por ke vi ne mortu. Kaj ili faris tiel.</l>
  <l n='21'>Kaj ili diris unu al
    alia: Vere ni estas kulpaj pro nia frato; &ccirc;ar ni vidis la
    suferadon de lia animo, kiam li petegis nin, sed ni ne a&ubreve;skultis;
    por tio venis sur nin &ccirc;i tiu sufero.</l>
  <l n='22'>Kaj Ruben respondis al
    ili, dirante: Mi diris ja al vi: Ne peku rilate la infanon; sed
    vi ne obeis; nun lia sango estas repostulata.</l>
  <l n='23'>Kaj ili ne
    sciis, ke Jozef komprenas; &ccirc;ar inter ili estis tradukanto.</l>
  <l n='24'>Kaj
    li deturnis sin de ili kaj ekploris; poste li denove returnis sin
    al ili kaj parolis kun ili, kaj li prenis el inter ili Simeonon
    kaj ligis lin anta&ubreve; iliaj okuloj.</l>
  <l n='25'>Kaj Jozef ordonis plenigi
    iliajn sakojn per greno kaj redoni ilian monon al &ccirc;iu en lian
    sakon kaj doni al ili man&gcirc;a&jcirc;on por la vojo. Tiel oni faris al
    ili.</l>
  <l n='26'>Kaj ili metis sian grenon sur siajn azenojn kaj foriris.</l>
  <l n='27'>Kaj unu el ili malfermis sian sakon, por doni fura&gcirc;on al sia
    azeno dum la nokta halto, kaj li ekvidis sian monon, kiu estis en
    la aperturo de lia sako.</l>
  <l n='28'>Kaj li diris al siaj fratoj: Mia mono
    estas redonita; jen &gcirc;i estas en mia sako. Tiam konsterni&gcirc;is iliaj
    koroj, kaj kun tremo ili diris unuj al la aliaj: Kial Dio faris
    tion al ni?</l>
  <l n='29'>Kiam ili venis al sia patro Jakob en la landon
    Kanaanan, ili rakontis al li &ccirc;ion, kio okazis al ili, dirante:</l>
  <l n='30'>La homo, kiu estas sinjoro super tiu lando, parolis kun ni
    malafable, kaj diris, ke ni estas spionoj en la lando.</l>
  <l n='31'>Kaj ni
    diris al li: Ni estas homoj honestaj, ni neniam estis spionoj;</l>
  <l n='32'>ni estas dek du fratoj, filoj de nia patro; unu malaperis, kaj la
    plej juna estas nun kun nia patro en la lando Kanaana.</l>
  <l n='33'>Tiam
    diris al ni la homo, kiu estas sinjoro super la lando: Per tio mi
    konvinki&gcirc;os, ke vi estas homoj honestaj: unu el viaj fratoj lasu
    &ccirc;e mi, kaj la necesan grenon por via hejmo prenu kaj iru;</l>
  <l n='34'>kaj
    venigu al mi vian plej junan fraton; tiam mi scios, ke vi ne
    estas spionoj, ke vi estas honestaj homoj; vian fraton mi redonos
    al vi, kaj vi povos negoci en la lando.</l>
  <l n='35'>Kiam ili malplenigis
    siajn sakojn, montri&gcirc;is, ke &ccirc;iu el ili havas sian liga&jcirc;on da mono
    en sia sako. Kaj ili vidis siajn liga&jcirc;ojn da mono, ili kaj ilia
    patro, kaj ili timi&gcirc;is.</l>
  <l n='36'>Kaj ilia patro Jakob diris al ili: Vi
    min seninfanigis; Jozef forestas, kaj Simeon forestas, kaj
    Benjamenon vi volas forpreni! sur min &ccirc;io falis!</l>
  <l n='37'>Tiam Ruben
    diris al sia patro jene: Miajn du filojn mortigu, se mi ne
    revenigos lin al vi; donu lin en mian manon, kaj mi revenigos lin
    al vi.</l>
  <l n='38'>Sed li diris: Mia filo ne iros kun vi; &ccirc;ar lia frato
    mortis, kaj li sola restis. Se lin trafos malfeli&ccirc;o sur la vojo,
    kiun vi iros, tiam vi enirigos miajn grizajn harojn kun mal&gcirc;ojo
    en &Scirc;eolon.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='43'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>La malsato estis tre premanta en la lando.</l>
  <l n='2'>Kiam ili forman&gcirc;is
    la grenon, kiun ili venigis el Egiptujo, ilia patro diris al ili:
    Iru denove kaj a&ccirc;etu por ni iom da pano.</l>
  <l n='3'>Tiam Jehuda diris al
    li jene: Tiu homo tre severe diris al ni: Ne aperu anta&ubreve; mi, se
    via frato ne estos kun vi.</l>
  <l n='4'>Se vi sendos nian fraton kun ni,
    tiam ni iros kaj a&ccirc;etos por vi panon;</l>
  <l n='5'>sed se vi ne sendos, tiam
    ni ne iros; &ccirc;ar tiu homo diris al ni: Ne aperu anta&ubreve; mi, se via
    frato ne estos kun vi.</l>
  <l n='6'>Kaj Izrael diris: Kial vi faris al mi
    tian malbonon, kaj diris al la homo, ke vi havas ankora&ubreve; fraton?</l>
  <l n='7'>Kaj ili diris: La homo severe demandis pri ni kaj pri nia
    familio, dirante: &Ccirc;u via patro ankora&ubreve; vivas? &ccirc;u vi havas fraton?
    Kaj ni respondis al li tiujn demandojn. &Ccirc;u ni povis scii, ke li
    diros: Venigu vian fraton?</l>
  <l n='8'>Kaj Jehuda diris al sia patro
    Izrael: Sendu la knabon kun mi, tiam ni levi&gcirc;os kaj iros, por ke
    ni vivu kaj ne mortu, ni kaj vi kaj niaj infanoj.</l>
  <l n='9'>Mi garantios
    por li, el miaj manoj vi lin postulos. Se mi ne revenigos lin al
    vi kaj ne starigos anta&ubreve; via viza&gcirc;o, tiam mi estos kulpa anta&ubreve; vi
    dum la tuta vivo.</l>
  <l n='10'>Se ni ne prokrastus, ni jam du fojojn estus
    revenintaj.</l>
  <l n='11'>Tiam diris al ili ilia patro Izrael: Se estas
    tiel, tiam faru jene: prenu el la plej bonaj fruktoj de la lando
    en viajn vazojn, kaj alportu al la homo donacon: iom da balzamo
    kaj iom da mielo, aroma&jcirc;on kaj mirhon, pistakojn kaj migdalojn.</l>
  <l n='12'>Kaj da mono prenu duoblan sumon en viajn manojn, kaj la monon,
    kiu estis metita returne en la aperturojn de viaj sakoj, redonu
    per viaj manoj: eble okazis eraro.</l>
  <l n='13'>Kaj vian fraton prenu, kaj
    levi&gcirc;u kaj iru returne al tiu homo.</l>
  <l n='14'>Kaj Dio la Plejpotenca
    akirigu al vi kompaton de tiu homo, ke li resendu kun vi vian
    alian fraton kaj Benjamenon; sed mi, se mi seninfani&gcirc;is, mi restu
    seninfana.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='15'>Kaj la homoj prenis tiujn donacojn, kaj da mono ili prenis
    duoblan sumon en siajn manojn, kaj anka&ubreve; Benjamenon; kaj ili
    levi&gcirc;is kaj iris Egiptujon kaj stari&gcirc;is anta&ubreve; Jozef.</l>
  <l n='16'>Kiam
    Jozef vidis kun ili Benjamenon, li diris al la estro de sia domo:
    Enkonduku tiujn homojn en la domon, kaj bu&ccirc;u bruton kaj pretigu;
    &ccirc;ar kun mi man&gcirc;os tiuj homoj hodia&ubreve; tagmeze.</l>
  <l n='17'>Kaj la homo
    faris, kiel diris Jozef, kaj la homo enkondukis tiujn homojn en
    la domon de Jozef.</l>
  <l n='18'>Kaj tiuj homoj ektimis, kiam oni enkondukis
    ilin en la domon de Jozef, kaj ili diris: Pro la mono, kiu anta&ubreve;e
    estis metita returne en niajn sakojn, oni enkondukis nin, por
    &jcirc;eti sur nin kalumnion kaj ataki nin, kaj preni nin kiel sklavojn
    kune kun niaj azenoj.</l>
  <l n='19'>Kaj ili aliris al la homo, kiu estis
    estro super la domo de Jozef, kaj ekparolis al li &ccirc;e la pordo de
    la domo.</l>
  <l n='20'>Kaj ili diris: Pardonu, nia sinjoro! ni estis
    venintaj, por a&ccirc;eti panon;</l>
  <l n='21'>sed kiam ni venis al la
    noktohaltejo kaj ni malfermis niajn sakojn, ni ekvidis, ke la
    mono de &ccirc;iu el ni estas en la aperturo de lia sako, nia mono la&ubreve;
    &gcirc;ia plena pezo; tial ni &gcirc;in realportis per niaj manoj.</l>
  <l n='22'>Kaj
    alian monon ni alportis per niaj manoj, por a&ccirc;eti panon. Ni ne
    scias, kiu metis nian monon en niajn sakojn.</l>
  <l n='23'>Kaj li diris:
    Estu trankvilaj, ne timu. Via Dio kaj la Dio de via patro donis
    al vi trezoron en viajn sakojn; vian monon mi ricevis. Kaj li
    elkondukis al ili Simeonon.</l>
  <l n='24'>Kaj tiu homo enkondukis ilin en la
    domon de Jozef kaj donis akvon, kaj ili lavis siajn piedojn; kaj
    li donis man&gcirc;on al iliaj azenoj.</l>
  <l n='25'>Kaj ili pretigis la donacojn
    por la veno de Jozef tagmeze; &ccirc;ar ili a&ubreve;dis, ke tie ili man&gcirc;os
    panon.</l>
  <l n='26'>Kaj Jozef venis hejmen; kaj ili alportis al li en la
    domon la donacojn, kiujn ili havis en la manoj, kaj klini&gcirc;is al
    li &gcirc;is la tero.</l>
  <l n='27'>Kaj li demandis ilin pri ilia farto, kaj
    diris: &Ccirc;u bone fartas via maljuna patro, pri kiu vi diris al mi?
    &ccirc;u li vivas ankora&ubreve;?</l>
  <l n='28'>Kaj ili diris: Via sklavo nia patro
    fartas bone; li vivas ankora&ubreve;. Kaj ili klini&gcirc;is kaj &jcirc;etis sin
    anta&ubreve; li sur la teron.</l>
  <l n='29'>Kaj li levis siajn okulojn, kaj ekvidis
    sian fraton Benjamen, la filon de lia patrino, kaj li diris: &Ccirc;u
    tio estas via plej juna frato, pri kiu vi diris al mi? Kaj li
    diris: Dio vin favoru, mia filo.</l>
  <l n='30'>Kaj Jozef forrapidis, &ccirc;ar
    ekflamis lia interno pro lia frato kaj li volis plori. Kaj li
    eniris en internan &ccirc;ambron kaj ploris tie.</l>
  <l n='31'>Sed li lavis sian
    viza&gcirc;on kaj eliris, kaj tenis sin forte, kaj diris: Surtabligu
    panon!</l>
  <l n='32'>Kaj oni surtabligis por li aparte, kaj por ili aparte,
    kaj por la Egiptoj, kiuj man&gcirc;is kun li, aparte; &ccirc;ar la Egiptoj ne
    povas man&gcirc;i panon kun Hebreoj: tio estas abomeninda&jcirc;o por ili.</l>
  <l n='33'>Kaj ili sidi&gcirc;is anta&ubreve; li, pli maljuna la&ubreve; sia maljuneco kaj pli
    juna la&ubreve; sia juneco; kaj la homoj miris unu anta&ubreve; alia.</l>
  <l n='34'>Kaj
    oni portis al ili man&gcirc;a&jcirc;on de lia tablo; sed la porcio de
    Benjamen estis kvinoble pli granda, ol la porcioj de &ccirc;iuj. Kaj
    ili trinkis kaj ebrii&gcirc;is kun li.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='44'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj Jozef ordonis al la estro de sia domo jene: Plenigu la
    sakojn de tiuj homoj per greno tiom, kiom ili nur povas porti,
    kaj metu la monon de &ccirc;iu en la aperturon de lia sako;</l>
  <l n='2'>kaj mian
    pokalon, la ar&gcirc;entan pokalon, metu en la aperturon de la sako de
    la plej juna, kune kun la mono por lia greno. Kaj tiu faris, kiel
    Jozef diris.</l>
  <l n='3'>Kiam eklumis la mateno, oni forsendis la homojn,
    ilin kaj iliajn azenojn.</l>
  <l n='4'>Kiam ili eliris el la urbo kaj ankora&ubreve;
    ne estis malproksime, Jozef diris al la estro de sia domo:
    Levi&gcirc;u, kuru post tiuj homoj, kaj kiam vi atingos ilin, diru al
    ili: Kial vi pagis malbonon por bono?</l>
  <l n='5'>&Gcirc;i estas ja tiu pokalo,
    el kiu trinkas mia sinjoro, kaj li anka&ubreve; a&ubreve;guras sur &gcirc;i! vi agis
    malbone!</l>
  <l n='6'>Kaj li kuratingis ilin kaj diris al ili tiujn vortojn.</l>
  <l n='7'>Kaj ili diris al li: Kial mia sinjoro parolas tiajn vortojn?
    Dio gardu viajn sklavojn de farado de tia afero!</l>
  <l n='8'>Jen la monon,
    kiun ni trovis en la aperturoj de niaj sakoj, ni realportis al vi
    el la lando Kanaana; kiel do ni &scirc;telus el la domo de via sinjoro
    ar&gcirc;enton a&ubreve; oron?</l>
  <l n='9'>Tiu el viaj sklavoj, &ccirc;e kiu oni &gcirc;in trovos,
    mortu, kaj anka&ubreve; ni fari&gcirc;u sklavoj al mia sinjoro.</l>
  <l n='10'>Kaj li
    diris: &Gcirc;i estu la&ubreve; viaj vortoj: tiu, &ccirc;e kiu &gcirc;i trovi&gcirc;os, estu mia
    sklavo, sed vi estos senkulpaj.</l>
  <l n='11'>Kaj rapide &ccirc;iu el ili mallevis
    sian sakon sur la teron, kaj &ccirc;iu malfermis sian sakon.</l>
  <l n='12'>Kaj li
    ser&ccirc;is; de la plej maljuna li komencis, kaj per la plej juna li
    finis. Kaj la pokalo trovi&gcirc;is en la sako de Benjamen.</l>
  <l n='13'>Tiam ili
    dis&scirc;iris siajn vestojn, kaj &ccirc;iu metis la &scirc;ar&gcirc;on sur sian azenon,
    kaj ili reiris en la urbon.</l>
  <l n='14'>Kaj Jehuda kaj liaj fratoj venis
    en la domon de Jozef, kiu estis ankora&ubreve; tie, kaj ili &jcirc;etis sin
    anta&ubreve; li sur la teron.</l>
  <l n='15'>Kaj Jozef diris al ili: Kian aferon vi
    faris! &ccirc;u vi ne scias, ke tia homo, kiel mi, facile divenos?</l>
  <l n='16'>Tiam Jehuda diris: Kion ni diru al mia sinjoro? kion ni parolu
    kaj per kio ni nin pravigu? Dio trovis la pekon de viaj sklavoj!
    jen ni estas sklavoj al mia sinjoro, ni kaj anka&ubreve; tiu, en kies
    manoj trovi&gcirc;is la pokalo.</l>
  <l n='17'>Sed li diris: Dio min gardu de tia
    faro! la homo, en kies mano trovi&gcirc;is la pokalo, estos sklavo al
    mi, sed vi iru en paco al via patro.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='18'>Tiam Jehuda aliris al li, kaj diris: Permesu, mia sinjoro, ke
    via sklavo diru vorton en la orelojn de mia sinjoro, kaj ne
    koleri&gcirc;u kontra&ubreve; via sklavo, &ccirc;ar vi estas kiel Faraono.</l>
  <l n='19'>Mia
    sinjoro demandis siajn sklavojn, dirante: &Ccirc;u vi havas patron a&ubreve;
    fraton?</l>
  <l n='20'>Kaj ni diris al mia sinjoro: Ni havas maljunan patron,
    kaj malgrandan knabon, naskitan en lia maljuneco; kaj lia frato
    mortis, kaj li restis sola de sia patrino, kaj lia patro lin
    amas.</l>
  <l n='21'>Tiam vi diris al viaj sklavoj: Venigu lin al mi, ke mi
    lin rigardu.</l>
  <l n='22'>Sed ni diris al mia sinjoro: La knabo ne povas
    forlasi sian patron; &ccirc;ar se li forlasos sian patron, tiu mortos.</l>
  <l n='23'>Tiam vi diris al viaj sklavoj: Se ne venos kun vi via plej
    juna frato, tiam ne aperu plu anta&ubreve; mia viza&gcirc;o.</l>
  <l n='24'>Kaj kiam ni
    venis al via sklavo nia patro, ni diris al li la vortojn de mia
    sinjoro.</l>
  <l n='25'>Nia patro diris: Reiru, a&ccirc;etu por ni iom da greno.</l>
  <l n='26'>Sed ni diris: Ni ne povas iri; se estos kun ni nia plej juna
    frato, tiam ni iros; &ccirc;ar ni ne povas aperi anta&ubreve; la viza&gcirc;o de tiu
    homo, se nia plej juna frato ne estos kun ni.</l>
  <l n='27'>Tiam via sklavo
    nia patro diris al ni: Vi scias, ke mia edzino naskis al mi du;</l>
  <l n='28'>sed unu foriris de mi, kaj mi diris: Li estas dis&scirc;irita; kaj
    mi ne vidis lin &gcirc;is nun;</l>
  <l n='29'>se vi anka&ubreve; &ccirc;i tiun prenos de mi kaj
    lin trafos malfeli&ccirc;o, tiam vi enirigos miajn grizajn harojn kun
    mal&gcirc;ojo en &Scirc;eolon.</l>
  <l n='30'>Kaj nun se mi venos al via sklavo mia patro
    kaj ne estos kun ni la knabo, al kies animo estas alligita lia
    animo,</l>
  <l n='31'>tiam, ekvidinte, ke la knabo forestas, li mortos; kaj
    viaj sklavoj enirigos la grizajn harojn de via sklavo nia patro
    kun mal&gcirc;ojo en &Scirc;eolon.</l>
  <l n='32'>&Ccirc;ar mi, via sklavo, garantiis por la
    knabo anta&ubreve; mia patro, dirante: Se mi ne revenigos lin al vi, mi
    estos kulpa anta&ubreve; mia patro por &ccirc;iam.</l>
  <l n='33'>Tial mi, via sklavo,
    restu anstata&ubreve; la knabo kiel sklavo &ccirc;e mia sinjoro, sed la knabo
    iru kun siaj fratoj.</l>
  <l n='34'>&Ccirc;ar kiel mi iros al mia patro, se la
    knabo ne estos kun mi? mi tiam vidus la malfeli&ccirc;on, kiu trafos
    mian patron.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='45'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Tiam Jozef ne povis plu sin deteni anta&ubreve; &ccirc;iuj, kiuj staris
    &ccirc;irka&ubreve; li, kaj li ekkriis: Elirigu &ccirc;iujn for de mi. Kaj neniu
    restis &ccirc;e li, kiam Jozef rekonigis sin al siaj fratoj.</l>
  <l n='2'>Kaj li
    la&ubreve;te ekploris, kaj a&ubreve;dis la Egiptoj, kaj a&ubreve;dis la domo de
    Faraono.</l>
  <l n='3'>Kaj Jozef diris al siaj fratoj: Mi estas Jozef; &ccirc;u mia
    patro vivas ankora&ubreve;? Sed liaj fratoj ne povis respondi al li, &ccirc;ar
    ili konfuzi&gcirc;is anta&ubreve; li.</l>
  <l n='4'>Kaj Jozef diris al siaj fratoj: Aliru
    do al mi. Kaj ili aliris. Kaj li diris: Mi estas Jozef, via
    frato, kiun vi vendis en Egiptujon.</l>
  <l n='5'>Sed nun ne aflikti&gcirc;u, kaj
    ne beda&ubreve;ru, ke vi vendis min &ccirc;i tien; &ccirc;ar por la savo de via vivo
    Dio sendis min anta&ubreve; vi.</l>
  <l n='6'>&Ccirc;ar nun jam du jarojn da&ubreve;ras la
    malsato en la lando, sed ankora&ubreve; dum kvin jaroj ne estos plugado
    nek rikoltado.</l>
  <l n='7'>Kaj Dio sendis min anta&ubreve; vi, por vin restigi sur
    la tero kaj por konservi vian vivon per granda savo.</l>
  <l n='8'>Sciu do,
    ne vi sendis min &ccirc;i tien, sed Dio; kaj Li faris min patro al
    Faraono, kaj sinjoro super lia tuta domo, kaj reganto super la
    tuta Egipta lando.</l>
  <l n='9'>Iru rapide al mia patro, kaj diru al li:
    Tiele diris via filo Jozef: Dio faris min sinjoro super la tuta
    Egiptujo; venu al mi, ne prokrastu.</l>
  <l n='10'>Vi lo&gcirc;os en la lando
    Go&scirc;en, kaj vi estos proksime de mi, vi kaj viaj filoj kaj la
    filoj de viaj filoj, kaj viaj &scirc;afoj kaj viaj bovoj, kaj &ccirc;io, kion
    vi havas.</l>
  <l n='11'>Kaj mi nutros vin tie, &ccirc;ar ankora&ubreve; kvin jarojn
    da&ubreve;ros la malsato; por ke ne mizeri&gcirc;u vi kaj via domo, kaj &ccirc;io,
    kion vi havas.</l>
  <l n='12'>Kaj jen viaj okuloj nun vidas, kaj anka&ubreve; la
    okuloj de mia frato Benjamen, ke mia bu&scirc;o parolas al vi.</l>
  <l n='13'>Kaj
    rakontu al mia patro pri mia tuta gloro en Egiptujo, kaj &ccirc;ion,
    kion vi vidis; kaj rapide venigu mian patron &ccirc;i tien.</l>
  <l n='14'>Kaj li
    &jcirc;etis sin sur la kolon de sia frato Benjamen kaj ploris, kaj
    Benjamen ploris sur lia kolo.</l>
  <l n='15'>Kaj li kisis &ccirc;iujn siajn fratojn
    kaj ploris super ili. Poste liaj fratoj ekparolis kun li.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='16'>Kaj la famo venis en la domon de Faraono, ke venis la fratoj
    de Jozef. Kaj tio pla&ccirc;is al Faraono kaj al liaj servantoj.</l>
  <l n='17'>Kaj
    Faraono diris al Jozef: Diru al viaj fratoj: Faru tion, &scirc;ar&gcirc;u
    viajn brutojn kaj iru en la landon Kanaanan;</l>
  <l n='18'>kaj prenu vian
    patron kaj viajn familiojn, kaj venu al mi; mi donos al vi &ccirc;ion
    bonan en la Egipta lando, kaj vi man&gcirc;os la grasa&jcirc;on de la lando.</l>
  <l n='19'>Kaj ordonu al ili jene: Prenu al vi el la Egipta lando
    veturilojn por viaj infanoj kaj virinoj, kaj kunprenu vian patron
    kaj venu.</l>
  <l n='20'>Kaj ne tro zorgu pri viaj a&jcirc;oj; &ccirc;ar &ccirc;io bona en la
    Egipta lando estas al via dispono.</l>
  <l n='21'>Kaj la filoj de Izrael
    faris tiel. Kaj Jozef donis al ili veturilojn la&ubreve; la ordono de
    Faraono, kaj li donis al ili provizojn por la vojo.</l>
  <l n='22'>Al &ccirc;iuj li
    donis novajn vestojn, sed al Benjamen li donis tricent ar&gcirc;entajn
    monerojn kaj kvin novajn vestojn.</l>
  <l n='23'>Kaj por sia patro li sendis
    dek azenojn, &scirc;ar&gcirc;itajn per bona&jcirc;o el Egiptujo, kaj dek azeninojn,
    &scirc;ar&gcirc;itajn per greno, pano, kaj man&gcirc;a&jcirc;o por lia patro por la vojo.</l>
  <l n='24'>Kaj li forsendis siajn fratojn, kaj ili iris. Kaj li diris al
    ili: Ne malpacu dum la vojo.</l>
  <l n='25'>Kaj ili eliris el Egiptujo kaj
    venis en la landon Kanaanan al sia patro Jakob.</l>
  <l n='26'>Kaj ili
    sciigis al li, dirante: Jozef vivas ankora&ubreve;, kaj li regas nun
    super la tuta Egipta lando. Kaj lia koro konfuzi&gcirc;is, &ccirc;ar li ne
    kredis al ili.</l>
  <l n='27'>Kaj ili rediris al li &ccirc;iujn vortojn de Jozef,
    kiujn li diris al ili; kaj li vidis la veturilojn, kiujn Jozef
    sendis, por veturigi lin, kaj tiam la spirito de ilia patro Jakob
    revivi&gcirc;is.</l>
  <l n='28'>Kaj Izrael diris: Sufi&ccirc;as, ke mia filo Jozef
    ankora&ubreve; vivas: mi iros kaj vidos lin, anta&ubreve; ol mi mortos.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='46'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Izrael ekiris kun &ccirc;io, kion li havis, kaj li venis en Beer-
    &Scirc;eban, kaj li alportis oferojn al la Dio de sia patro Isaak.</l>
  <l n='2'>Kaj Dio diris al Izrael en nokta vizio: Jakob! Jakob! Kaj tiu
    diris: Jen mi estas.</l>
  <l n='3'>Kaj Li diris: Mi estas Dio, la Dio de via
    patro. Ne timu iri Egiptujon, &ccirc;ar Mi tie faros vin granda popolo.</l>
  <l n='4'>Mi iros kun vi Egiptujon, kaj Mi anka&ubreve; revenigos vin; kaj Jozef
    metos sian manon sur viajn okulojn.</l>
  <l n='5'>Kaj Jakob levi&gcirc;is el Beer-
    &Scirc;eba; kaj la filoj de Izrael ekveturigis sian patron Jakob kaj
    siajn infanojn kaj siajn edzinojn sur la veturiloj, kiujn sendis
    Faraono, por alveturigi lin.</l>
  <l n='6'>Kaj ili prenis siajn brutojn, kaj
    sian havon, kiun ili akiris en la lando Kanaana, kaj venis
    Egiptujon, Jakob kaj lia tuta idaro kun li.</l>
  <l n='7'>Siajn filojn kaj
    nepojn, siajn filinojn kaj nepinojn, kaj sian tutan idaron li
    venigis kun si en Egiptujon.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='8'>Jen estas la nomoj de la filoj de Izrael, kiuj venis Egiptujon:
    Jakob kaj liaj filoj. La unuenaskito de Jabob, Ruben.</l>
  <l n='9'>Kaj la
    filoj de Ruben: &Hcirc;ano&hcirc; kaj Palu kaj &Hcirc;ecron kaj Karmi.</l>
  <l n='10'>Kaj la
    filoj de Simeon: Jemuel kaj Jamin kaj Ohad kaj Ja&hcirc;in kaj Co&hcirc;ar,
    kaj &Scirc;aul, filo de Kanaanidino.</l>
  <l n='11'>Kaj la filoj de Levi: Ger&scirc;on,
    Kehat, kaj Merari.</l>
  <l n='12'>Kaj la filoj de Jehuda: Er kaj Onan kaj
    &Scirc;ela kaj Perec kaj Zera&hcirc;; sed Er kaj Onan mortis en la lando
    Kanaana. Kaj la filoj de Perec estis: &Hcirc;ecron kaj &Hcirc;amul.</l>
  <l n='13'>Kaj la
    filoj de Isa&hcirc;ar: Tola kaj Puva kaj Job kaj &Scirc;imron.</l>
  <l n='14'>Kaj la
    filoj de Zebulun: Sered kaj Elon kaj Ja&hcirc;leel.</l>
  <l n='15'>Tio estas la
    filoj de Lea, kiujn &scirc;i naskis al Jakob en Mezopotamio, kaj lia
    filino Dina. La nombro de &ccirc;iuj animoj de liaj filoj kaj filinoj
    estis tridek tri.</l>
  <l n='16'>Kaj la filoj de Gad: Cifjon kaj &Hcirc;agi, &Scirc;uni
    kaj Ecbon, Eri kaj Arod kaj Areli.</l>
  <l n='17'>Kaj la filoj de A&scirc;er: Jimna
    kaj Ji&scirc;va kaj Ji&scirc;vi kaj Beria, kaj Sera&hcirc;, ilia fratino; kaj la
    filoj de Beria: &Hcirc;eber kaj Malkiel.</l>
  <l n='18'>Tio estas la filoj de
    Zilpa, kiun Laban donis al sia filino Lea; kaj &scirc;i naskis ilin al
    Jakob, dek ses animojn.</l>
  <l n='19'>La filoj de Ra&hcirc;el, edzino de Jakob:
    Jozef kaj Benjamen.</l>
  <l n='20'>Kaj al Jozef en la lando Egipta naski&gcirc;is
    Manase kaj Efraim, kiujn naskis al li Asnat, filino de Poti-Fera,
    pastro el On.</l>
  <l n='21'>Kaj la filoj de Benjamen: Bela kaj Be&hcirc;er kaj
    A&scirc;bel, Gera kaj Naaman, E&hcirc;i kaj Ro&scirc;, Mupim kaj &Hcirc;upim kaj Ard.</l>
  <l n='22'>Tio estas la filoj de Ra&hcirc;el, kiuj naski&gcirc;is al Jakob, kune dek
    kvar animoj.</l>
  <l n='23'>Kaj la filoj de Dan: &Hcirc;u&scirc;im.</l>
  <l n='24'>Kaj la filoj de
    Naftali: Ja&hcirc;ceel kaj Guni kaj Jecer kaj &Scirc;ilem.</l>
  <l n='25'>Tio estas la
    filoj de Bilha, kiun donis Laban al sia filino Ra&hcirc;el; &scirc;i naskis
    ilin al Jakob, kune sep animojn.</l>
  <l n='26'>La nombro de &ccirc;iuj animoj,
    kiuj venis kun Jakob en Egiptujon, kiuj eliris el lia lumbo, krom
    la edzinoj de la filoj de Jakob, estis sesdek ses.</l>
  <l n='27'>Kaj la
    filoj de Jozef, kiuj naski&gcirc;is al li en Egiptujo, estis du animoj.
    La nombro de &ccirc;iuj animoj de la domo de Jakob, kiuj venis
    Egiptujon, estis sepdek.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='28'>Jehudan li sendis anta&ubreve; si al Jozef, por ke li informu lin
    anta&ubreve;e pri Go&scirc;en. Kaj ili venis en la landon Go&scirc;en.</l>
  <l n='29'>Kaj Jozef
    jungis sian &ccirc;aron kaj veturis renkonte al sia patro Izrael en la
    landon Go&scirc;en. Kaj kiam li ekvidis lin, li &jcirc;etis sin sur lian
    kolon kaj longe ploris sur lia kolo.</l>
  <l n='30'>Kaj Izrael diris al
    Jozef: Nun mi volonte mortos, vidinte vian viza&gcirc;on, &ccirc;ar vi vivas
    ankora&ubreve;.</l>
  <l n='31'>Kaj Jozef diris al siaj fratoj kaj al la domo de sia
    patro: Mi iros kaj rakontos al Faraono, kaj diros al li: Miaj
    fratoj kaj la domo de mia patro, kiuj estis en la lando Kanaana,
    venis al mi;</l>
  <l n='32'>kaj tiuj homoj estas pa&scirc;tistoj, &ccirc;ar ili estas
    brutedukistoj; kaj siajn malgrandajn kaj grandajn brutojn, kaj
    &ccirc;ion, kion ili havas, ili kunportis.</l>
  <l n='33'>Kaj se Faraono vin
    alvokos, kaj diros: Kio estas via okupo?</l>
  <l n='34'>tiam diru: Viaj
    sklavoj estis brutedukistoj de nia juneco &gcirc;is nun, kiel ni, tiel
    anka&ubreve; niaj patroj; por ke vi enlo&gcirc;i&gcirc;u en la lando Go&scirc;en; &ccirc;ar &ccirc;iu
    pa&scirc;tisto estas abomeninda&jcirc;o por la Egiptoj.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='47'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Jozef venis kaj sciigis al Faraono, kaj diris: Mia patro kaj
    miaj fratoj kaj iliaj malgrandaj kaj grandaj brutoj, kaj &ccirc;io, kio
    apartenas al ili, venis el la lando Kanaana, kaj nun ili estas en
    la lando Go&scirc;en.</l>
  <l n='2'>Kaj el inter siaj fratoj li prenis kvin homojn
    kaj starigis ilin anta&ubreve; Faraono.</l>
  <l n='3'>Kaj Faraono diris al liaj
    fratoj: Kio estas via okupo? Kaj ili diris al Faraono: Viaj
    sklavoj estas brutedukistoj, kiel ni, tiel anka&ubreve; niaj patroj.</l>
  <l n='4'>Kaj ili diris al Faraono: Ni venis, por lo&gcirc;i en la lando; &ccirc;ar ne
    ekzistas pa&scirc;ta&jcirc;o por la brutoj de viaj sklavoj, &ccirc;ar forta estas
    la malsato en la lando Kanaana; permesu do, ke viaj sklavoj lo&gcirc;u
    en la lando Go&scirc;en.</l>
  <l n='5'>Tiam Faraono diris al Jozef jene: Via patro
    kaj viaj fratoj venis al vi;</l>
  <l n='6'>la lando Egipta estas anta&ubreve; vi; en
    la plej bona loko de la lando lo&gcirc;igu vian patron kaj viajn
    fratojn; ili lo&gcirc;u en la lando Go&scirc;en; kaj se vi scias, ke estas
    inter ili kapablaj homoj, faru ilin administrantoj de miaj
    brutoj.</l>
  <l n='7'>Kaj Jozef enkondukis sian patron Jakob kaj starigis lin
    anta&ubreve; Faraono; kaj Jakob benis Faraonon.</l>
  <l n='8'>Faraono diris al
    Jakob: Kian a&gcirc;on vi havas?</l>
  <l n='9'>Kaj Jakob diris al Faraono: La
    nombro de la jaroj de mia migrado estas cent tridek jaroj;
    malmultaj kaj malbonaj estis la jaroj de mia vivo, kaj ili ne
    atingis la nombron de la jaroj de la vivo de miaj patroj dum ilia
    migrado.</l>
  <l n='10'>Kaj Jakob benis Faraonon kaj foriris de Faraono.</l>
  <l n='11'>Kaj Jozef enlo&gcirc;igis sian patron kaj siajn fratojn, kaj donis al
    ili poseda&jcirc;on en la Egipta lando, en la lando Rameses, kiel
    Faraono ordonis.</l>
  <l n='12'>Kaj Jozef havigis panon al sia patro kaj al
    siaj fratoj kaj al la tuta domo de sia patro, la&ubreve; la nombro de la
    infanoj.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='13'>Ne estis pano sur la tuta tero, &ccirc;ar la malsato estis tre
    forta; kaj senforti&gcirc;is de la malsato la lando Egipta kaj la lando
    Kanaana.</l>
  <l n='14'>Kaj Jozef kolektis la tutan monon, kiu trovi&gcirc;is en la
    lando Egipta kaj en la lando Kanaana, pro la greno, kiun oni
    a&ccirc;etadis; kaj Jozef enportis la tutan monon en la domon de
    Faraono.</l>
  <l n='15'>Kiam ne estis plu mono en la lando Egipta kaj en la
    lando Kanaana, &ccirc;iuj Egiptoj venis al Jozef, kaj diris: Donu al ni
    panon; kial ni mortu anta&ubreve; vi pro tio, ke ni jam ne havas monon?</l>
  <l n='16'>Tiam Jozef diris: Donu viajn brutojn; kaj mi donos al vi panon
    pro viaj brutoj, se vi jam ne havas monon.</l>
  <l n='17'>Kaj ili alkondukis
    siajn brutojn al Jozef; kaj Jozef donis al ili panon pro &ccirc;evaloj,
    &scirc;afoj, bovoj, kaj azenoj, kaj li provizadis al ili panon pro &ccirc;iuj
    iliaj brutoj en tiu jaro.</l>
  <l n='18'>Kiam fini&gcirc;is tiu jaro, ili venis al
    li en la dua jaro, kaj diris al li: Ni ne ka&scirc;os anta&ubreve; nia
    sinjoro, ke monon ni jam ne havas, kaj la brutoj estas &ccirc;e nia
    sinjoro; nenio restis anta&ubreve; nia sinjoro krom niaj korpoj kaj nia
    tero;</l>
  <l n='19'>kial ni pereu anta&ubreve; viaj okuloj, ni kaj nia tero? a&ccirc;etu
    nin kaj nian teron pro la pano, kaj ni kaj nia tero estu sklavoj
    al Faraono; kaj donu semon, por ke ni vivu kaj ne mortu kaj la
    tero ne dezerti&gcirc;u.</l>
  <l n='20'>Kaj Jozef a&ccirc;etis la tutan Egiptan teron por
    Faraono; &ccirc;ar la Egiptoj vendis &ccirc;iu sian kampon, &ccirc;ar forte premis
    ilin la malsato. Kaj la tero fari&gcirc;is propra&jcirc;o de Faraono.</l>
  <l n='21'>Kaj
    la popolon li transirigis en la urbojn, de unu fino de Egiptujo
    &gcirc;is la alia.</l>
  <l n='22'>Nur la teron de la pastroj li ne a&ccirc;etis; &ccirc;ar la
    pastroj havis parton, difinitan de Faraono, kaj ili man&gcirc;adis sian
    parton, kiun donis al ili Faraono, tial ili ne vendis sian teron.</l>
  <l n='23'>Kaj Jozef diris al la popolo: Jen mi a&ccirc;etis vin hodia&ubreve; kaj
    vian teron por Faraono; jen mi donas al vi semon, kaj prisemu la
    teron.</l>
  <l n='24'>Kaj kiam vi havos rikolton, vi donos kvinonon al
    Faraono, kaj kvar partoj apartenos al vi, por prisemi la kampon
    kaj por man&gcirc;i, por vi, por &ccirc;io, kio estas en viaj domoj, kaj por
    viaj infanoj.</l>
  <l n='25'>Kaj ili diris: Vi konservis nian vivon; ni akiru
    favoron de nia sinjoro, kaj ni estu sklavoj al Faraono.</l>
  <l n='26'>Kaj
    Jozef faris &gcirc;in le&gcirc;o &gcirc;is la hodia&ubreve;a tago: de la tero Egipta
    kvinono de la produktoj apartenas al Faraono. Nur la tero de la
    pastroj ne fari&gcirc;is propra&jcirc;o de Faraono.</l>
  <l n='27'>Kaj Izrael eklo&gcirc;is en
    la lando Egipta, en la lando Go&scirc;en; kaj ili posedis &gcirc;in kaj
    fruktis kaj multi&gcirc;is forte.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='28'>Kaj Jakob vivis en la lando Egipta dek sep jarojn. Kaj la
    da&ubreve;ro de la vivo de Jakob estis cent kvardek sep jaroj.</l>
  <l n='29'>Kiam
    alproksimi&gcirc;is la tempo, kiam Izrael devis morti, li alvokis sian
    filon Jozef, kaj diris al li: Se mi akiris vian favoron, metu
    vian manon sub mian femuron kaj faru al mi favorkora&jcirc;on kaj
    fidela&jcirc;on, ne enterigu min en Egiptujo;</l>
  <l n='30'>sed mi ku&scirc;u kun miaj
    patroj; elportu min el Egiptujo kaj entombigu min en ilia
    tombujo. Kaj tiu diris: Mi faros, kiel vi diris.</l>
  <l n='31'>Kaj li diris:
    &Jcirc;uru al mi. Kaj tiu &jcirc;uris. Kaj Izrael adorklini&gcirc;is sur la kapa
    parto de la lito.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='48'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Post tiuj okazinta&jcirc;oj oni sciigis al Jozef: Jen, via patro
    estas malsana. Kaj li prenis kun si siajn du filojn, Manase kaj
    Efraim.</l>
  <l n='2'>Kaj oni sciigis al Jakob, dirante: Jen via filo Jozef
    venas al vi. Tiam Izrael stre&ccirc;is siajn fortojn kaj sidi&gcirc;is sur la
    lito.</l>
  <l n='3'>Kaj Jakob diris al Jozef: Dio la Plejpotenca aperis al mi
    en Luz, en la lando Kanaana, kaj benis min.</l>
  <l n='4'>Kaj Li diris al mi:
    Mi fruktigos vin kaj multigos vin kaj faros vin amaso da popoloj,
    kaj Mi donos &ccirc;i tiun landon al via idaro post vi kiel eternan
    poseda&jcirc;on.</l>
  <l n='5'>Kaj nun viaj du filoj, kiuj naski&gcirc;is al vi en la
    lando Egipta anta&ubreve; mia alveno al vi en Egiptujon, estas miaj;
    Efraim kaj Manase estu al mi, kiel Ruben kaj Simeon.</l>
  <l n='6'>Sed viaj
    infanoj, kiuj naski&gcirc;os al vi post ili, estu viaj; per la nomo de
    siaj fratoj ili estos nomataj en sia hereda parto.</l>
  <l n='7'>Kiam mi
    venis el Mezopotamio, mortis &ccirc;e mi Ra&hcirc;el en la lando Kanaana, dum
    la vojo, kiam restis ankora&ubreve; iom da tero &gcirc;is Efrata; kaj mi
    enterigis &scirc;in tie sur la vojo al Efrata, kiu estas nomata anka&ubreve;
    Bet-Le&hcirc;em.</l>
  <l n='8'>Kaj Izrael ekvidis la filojn de Jozef, kaj diris:
    Kiuj estas &ccirc;i tiuj?</l>
  <l n='9'>Kaj Jozef diris al sia patro: Ili estas
    miaj filoj, kiujn donis al mi Dio &ccirc;i tie. Kaj tiu diris:
    Alkonduku ilin al mi, kaj mi benos ilin.</l>
  <l n='10'>La okuloj de Izrael
    malforti&gcirc;is de maljuneco, li ne povis bone vidi. Jozef alkondukis
    ilin al li, kaj li kisis ilin kaj &ccirc;irka&ubreve;prenis ilin.</l>
  <l n='11'>Kaj
    Izrael diris al Jozef: Vidi vian viza&gcirc;on mi ne esperis, kaj jen
    Dio vidigis al mi e&ccirc; vian idaron.</l>
  <l n='12'>Kaj Jozef forigis ilin de
    liaj genuoj, kaj klini&gcirc;is anta&ubreve; li viza&gcirc;altere.</l>
  <l n='13'>Kaj Jozef
    prenis amba&ubreve;, Efraimon per sia dekstra mano, kontra&ubreve; la
    maldekstra de Izrael, kaj Manasen per sia maldekstra mano,
    kontra&ubreve; la dekstra de Izrael, kaj alkondukis ilin al li.</l>
  <l n='14'>Sed
    Izrael etendis sian dekstran manon kaj metis &gcirc;in sur la kapon de
    Efraim, kvankam li estis la pli juna, kaj sian maldekstran sur la
    kapon de Manase; li intence tiel faris per siaj manoj, &ccirc;ar Manase
    estis la unuenaskito.</l>
  <l n='15'>Kaj li benis Jozefon, kaj diris: Dio,
    anta&ubreve; kiu iradis miaj patroj Abraham kaj Isaak, Dio, kiu pa&scirc;tis
    min de mia naski&gcirc;o &gcirc;is la nuna tago,</l>
  <l n='16'>la an&gcirc;elo, kiu savis min
    de &ccirc;ia malbono &dash; Li benu la knabojn; oni nomu ilin per mia nomo
    kaj per la nomo de miaj patroj Abraham kaj Isaak, kaj ili kresku
    kaj multi&gcirc;u sur la tero.</l>
  <l n='17'>Jozef vidis, ke lia patro metis sian
    dekstran manon sur la kapon de Efraim, kaj tio ne pla&ccirc;is al li;
    kaj li prenis la manon de sia patro, por deturni &gcirc;in de la kapo
    de Efraim sur la kapon de Manase.</l>
  <l n='18'>Kaj Jozef diris al sia
    patro: Ne tiel, mia patro, &ccirc;ar &ccirc;i tiu estas la unuenaskito; metu
    vian dekstran manon sur lian kapon.</l>
  <l n='19'>Sed lia patro rifuzis, kaj
    diris: Mi scias, mia filo, mi scias; li anka&ubreve; fari&gcirc;os popolo kaj
    li anka&ubreve; fari&gcirc;os granda, sed lia pli juna frato estos pli granda
    ol li, kaj lia idaro estos multenombra inter la popoloj.</l>
  <l n='20'>Kaj
    li benis ilin en tiu tago, dirante: Per vi benados Izrael,
    dirante: Dio vin faru kiel Efraim kaj Manase. Kaj li metis
    Efraimon anta&ubreve; Manase.</l>
  <l n='21'>Kaj Izrael diris al Jozef: Jen mi
    mortas; kaj Dio estos kun vi kaj revenigos vin en la landon de
    viaj patroj.</l>
  <l n='22'>Kaj mi donas al vi unu pecon da lando preferece
    anta&ubreve; viaj fratoj, kiun mi prenis el la manoj de la Amoridoj per
    mia glavo kaj pafarko.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='49'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj Jakob alvokis siajn filojn, kaj diris: Kolekti&gcirc;u, kaj mi
    sciigos al vi, kio fari&gcirc;os al vi en la tempo venonta.</l>
  </lg>

  <lg rend='indent' type='para'>
  <l n='2'>Kunvenu kaj a&ubreve;skultu, filoj de Jakob,<lb/>
         Kaj a&ubreve;skultu Izraelon, vian patron.<lb/></l>
  </lg>

  <lg rend='indent' type='para'>
  <l n='3'>Ruben, vi estas mia unuenaskito,<lb/>
         Mia forto kaj komenco de mia vireco,<lb/>
         Supro de digno kaj supro de potenco;<lb/></l>
  <l n='4'>Rapidema kiel akvo, vi ne staros plej alte,<lb/>
         &Ccirc;ar vi supreniris sur la liton de via patro;<lb/>
         Tiam vi malhonoris mian liton per la supreniro.<lb/></l>
  </lg>

  <lg rend='indent' type='para'>
  <l n='5'>Simeon kaj Levi, fratoj;<lb/>
         Iloj kruelaj estas viaj glavoj,<lb/></l>
  <l n='6'>En ilian konsilon mia animo ne iru,<lb/>
         Al ilia kunveno ne ali&gcirc;u mia honoro;<lb/>
         &Ccirc;ar en sia kolero ili mortigis viron<lb/>
         Kaj pro sia kaprico ili kripligis bovon.<lb/></l>
  <l n='7'>Malbenita estu ilia kolero, &ccirc;ar &gcirc;i estas forta,<lb/>
         Kaj ilia furiozo, &ccirc;ar &gcirc;i estas kruela.<lb/>
         Mi dividos ilin en Jakob,<lb/>
         Kaj mi dis&jcirc;etos ilin en Izrael.<lb/></l>
  </lg>

  <lg rend='indent' type='para'>
  <l n='8'>Jehuda, vin la&ubreve;dos viaj fratoj;<lb/>
         Via mano estas sur la nuko de viaj malamikoj;<lb/>
         Klini&gcirc;os anta&ubreve; vi la filoj de via patro.<lb/></l>
  <l n='9'>Juna leono estas Jehuda;<lb/>
         De &ccirc;asakiro, mia filo, vi levi&gcirc;is.<lb/>
         Li genui&gcirc;is, ku&scirc;i&gcirc;is kiel leono kaj kiel leonino;<lb/>
         Kiu lin levos?<lb/></l>
  <l n='10'>Ne forpreni&gcirc;os sceptro de Jehuda,<lb/>
         Nek regbastono de inter liaj piedoj,<lb/>
         &Gcirc;is venos paco<lb/>
         Kaj al li humili&gcirc;os la popoloj.<lb/></l>
  <l n='11'>Li alligas al la vinbertrunko sian azenidon<lb/>
         Kaj al la delikata vinberbran&ccirc;o la filon de sia azenino;<lb/>
         Li lavas en vino sian veston<lb/>
         Kaj en sango de vinberoj sian mantelon.<lb/></l>
  <l n='12'>Liaj okuloj estas ru&gcirc;aj de vino<lb/>
         Kaj la dentoj blankaj de lakto.<lb/></l>
  </lg>

  <lg rend='indent' type='para'>
  <l n='13'>Zebulun lo&gcirc;os &ccirc;e la bordo de maro,<lb/>
         &Ccirc;e albordi&gcirc;ejo de &scirc;ipoj,<lb/>
         Kaj lia limo atingos Cidonon.<lb/></l>
  </lg>

  <lg rend='indent' type='para'>
  <l n='14'>Isa&hcirc;ar estas fortosta azeno;<lb/>
         Li ku&scirc;os inter la bara&jcirc;oj.<lb/></l>
  <l n='15'>Kaj li vidis, ke ripozo estas bona<lb/>
         Kaj la tero estas agrabla;<lb/>
         Kaj li klinis sian &scirc;ultron por portado<lb/>
         Kaj fari&gcirc;is laboristo por tributo.<lb/></l>
  </lg>

  <lg rend='indent' type='para'>
  <l n='16'>Dan ju&gcirc;os sian popolon,<lb/>
         Kiel unu el la triboj de Izrael.<lb/></l>
  <l n='17'>Dan estos serpento &ccirc;e la vojo,<lb/>
         Cerasto &ccirc;e la irejo,<lb/>
         Mordanto de kalkano de &ccirc;evalo,<lb/>
         Ke &gcirc;ia rajdanto falas malanta&ubreve;en.<lb/></l>
  <l n='18'>Vian helpon mi esperas, ho Eternulo.<lb/></l>
  </lg>

  <lg rend='indent' type='para'>
  <l n='19'>Gadon premos amaso,<lb/>
         Sed li repremos &gcirc;in je la kalkano.<lb/></l>
  </lg>

  <lg rend='indent' type='para'>
  <l n='20'>&Ccirc;e A&scirc;er estas grasa lia pano,<lb/>
         Kaj li liverados franda&jcirc;ojn al re&gcirc;oj.<lb/></l>
  </lg>

  <lg rend='indent' type='para'>
  <l n='21'>Naftali estas belkura cervo;<lb/>
         Li donas belajn parolojn.<lb/></l>
  </lg>

  <lg rend='indent' type='para'>
  <l n='22'>Fruktoporta arbo estas Jozef,<lb/>
         Fruktoporta arbo super fonto;<lb/>
         La bran&ccirc;oj etendi&gcirc;is super la muron.<lb/></l>
  <l n='23'>&Ccirc;agrenis lin pafistoj<lb/>
         Kaj pafis kaj malamikis kontra&ubreve; li;<lb/></l>
  <l n='24'>Sed forta restis lia pafarko<lb/>
         Kaj elastaj estas liaj brakoj,<lb/>
         Per la manoj de la Potenculo de Jakob,<lb/>
         Per la Pa&scirc;tisto, la Roko de Izrael.<lb/></l>
  <l n='25'>La Dio de via patro donos al vi helpon,<lb/>
         La Plejpotenculo benos vin<lb/>
         Per benoj de la &ccirc;ielo supre,<lb/>
         Per benoj de la abismo, kiu ku&scirc;as malsupre,<lb/>
         Per benoj de la mamoj kaj de la utero.<lb/></l>
  <l n='26'>La benoj de via patro estas pli fortaj,<lb/>
         Ol la benoj de miaj gepatroj,<lb/>
         &Gcirc;is la limo de la eternaj alta&jcirc;oj.<lb/>
         Ili estu sur la kapo de Jozef<lb/>
         Kaj sur la verto de la elektito inter liaj fratoj.<lb/></l>
  </lg>

  <lg rend='indent' type='para'>
  <l n='27'>Benjamen estas lupo karno&scirc;ira;<lb/>
         Matene li man&gcirc;os &ccirc;asakiron,<lb/>
         Kaj vespere li dividos raba&jcirc;on.<lb/></l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='28'>Tio estas &ccirc;iuj dek du triboj de Izrael; kaj tio estas, kion
    diris al ili ilia patro; kaj li benis ilin, &ccirc;iun per aparta beno
    li benis.</l>
  <l n='29'>Kaj li ordonis al ili, kaj diris al ili: Mi
    alkolekti&gcirc;as al mia popolo; enterigu min apud miaj patroj en la
    kaverno, kiu trovi&gcirc;as sur la kampo de Efron la &Hcirc;etido,</l>
  <l n='30'>en la
    duobla kampa kaverno, kiu trovi&gcirc;as anta&ubreve; Mamre en la lando
    Kanaana kaj kiun Abraham a&ccirc;etis kune kun la kampo de Efron la
    &Hcirc;etido kiel tomban poseda&jcirc;on.</l>
  <l n='31'>Tie oni enterigis Abrahamon kaj
    lian edzinon Sara, tie oni enterigis Isaakon kaj lian edzinon
    Rebeka, kaj tie mi enterigis Lean,</l>
  <l n='32'>sur la kampo kaj en la
    kaverno sur &gcirc;i, kiuj estas a&ccirc;etitaj de el la filoj de &Hcirc;et.</l>
  <l n='33'>Kaj
    Jakob finis la ordonadon al siaj filoj, kaj li kunigis siajn
    piedojn sur la lito, kaj mortis kaj alkolekti&gcirc;is al sia popolo.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='50'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Tiam Jozef &jcirc;etis sin sur la viza&gcirc;on de sia patro, kaj ploris
    super li kaj kisis lin.</l>
  <l n='2'>Kaj Jozef ordonis al siaj servantoj
    kuracistoj, balzami lian patron; kaj la kuracistoj balzamis
    Izraelon.</l>
  <l n='3'>Kaj pasis super li kvardek tagoj; &ccirc;ar tiel longe
    da&ubreve;ras la tagoj de balzamado. Kaj la Egiptoj ploris pri li sepdek
    tagojn.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='4'>Kiam pasis la tagoj de lia priplorado, Jozef ekparolis al la
    domanoj de Faraono, dirante: Se mi akiris vian favoron, diru al
    Faraono jene:</l>
  <l n='5'>Mia patro &jcirc;urigis min, dirante: Jen mi mortas; en
    mia tombo, kiun mi elfosis al mi en la lando Kanaana, tie vi min
    enterigu. Nun mi volus iri, enterigi mian patron, kaj reveni.</l>
  <l n='6'>Kaj Faraono diris: Iru kaj enterigu vian patron, kiel li &jcirc;urigis
    vin.</l>
  <l n='7'>Kaj Jozef iris, por enterigi sian patron; kaj kun li iris
    &ccirc;iuj servantoj de Faraono, la &ccirc;efoj de lia domo kaj &ccirc;iuj &ccirc;efoj de
    la lando Egipta,</l>
  <l n='8'>kaj la tuta domo de Jozef, kaj liaj fratoj kaj
    la domo de lia patro; nur siajn infanojn kaj siajn malgrandajn
    kaj grandajn brutojn ili restigis en la lando Go&scirc;en.</l>
  <l n='9'>Kun ili
    iris anka&ubreve; &ccirc;aroj kaj rajdantoj; kaj la anaro estis tre granda.</l>
  <l n='10'>Ili venis al la placo Atad, kiu estas transe de Jordan, kaj ili
    faris tie grandan kaj fortan priploradon; kaj li funebris pri sia
    patro dum sep tagoj.</l>
  <l n='11'>Kiam la lo&gcirc;antoj de la lando Kanaana
    vidis la funebron sur la placo Atad, ili diris: &Gcirc;i estas granda
    funebro &ccirc;e la Egiptoj; tial la loko ricevis la nomon Abel-
    Micraim. &Gcirc;i estas transe de Jordan.</l>
  <l n='12'>Kaj liaj infanoj faris kun
    li, kiel li ordonis al ili.</l>
  <l n='13'>Kaj liaj filoj forportis lin en la
    landon Kanaanan, kaj enterigis lin en la kampa duobla kaverno,
    kiun Abraham a&ccirc;etis kune kun la kampo kiel tomban poseda&jcirc;on de el
    Efron la &Hcirc;etido, anta&ubreve; Mamre.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='14'>Kaj Jozef revenis Egiptujon, li kaj liaj fratoj, kaj &ccirc;iuj,
    kiuj iris kun li, por enterigi lian patron, post kiam ili
    enterigis lian patron.</l>
  <l n='15'>Kiam la fratoj de Jozef vidis, ke ilia
    patro mortis, ili diris: Eble Jozef ekmalamos nin, kaj repagos al
    ni pro la tuta malbono, kiun ni faris al li?</l>
  <l n='16'>Tial ili sendis
    al Jozef, por diri al li: Via patro ordonis anta&ubreve; sia morto jene:</l>
  <l n='17'>Tiel diru al Jozef: Mi petas vin, pardonu la kulpon de viaj
    fratoj kaj ilian pekon, &ccirc;ar ili faris al vi malbonon. Nun pardonu
    do la kulpon de la sklavoj de la Dio de via patro. Kaj Jozef
    ploris, kiam ili parolis al li.</l>
  <l n='18'>Kaj iris liaj fratoj mem kaj
    &jcirc;etis sin teren anta&ubreve; li, kaj diris: Jen ni estas sklavoj al vi.</l>
  <l n='19'>Sed Jozef diris al ili: Ne timu; &ccirc;ar &ccirc;u mi estas anstata&ubreve; Dio?</l>
  <l n='20'>Vi intencis fari al mi malbonon; sed Dio aran&gcirc;is de tio bonon,
    por fari tiel, kiel nun estas, por konservi la vivon de multe da
    homoj.</l>
  <l n='21'>Kaj nun ne timu; mi nutros vin kaj viajn infanojn. Kaj
    li konsolis ilin kaj parolis al ili kore.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='22'>Kaj Jozef lo&gcirc;is en Egiptujo, li kaj la domo de lia patro; kaj
    Jozef vivis cent dek jarojn.</l>
  <l n='23'>Kaj Jozef vidis &ccirc;e Efraim
    infanojn &gcirc;is la tria generacio; anka&ubreve; la infanoj de Ma&hcirc;ir, filo
    de Manase, naski&gcirc;is sur la genuoj de Jozef.</l>
  <l n='24'>Kaj Jozef diris al
    siaj fratoj: Mi mortas, sed Dio rememoros vin, kaj elkondukos vin
    el &ccirc;i tiu lando en la landon, pri kiu Li &jcirc;uris al Abraham, Isaak,
    kaj Jakob.</l>
  <l n='25'>Kaj Jozef &jcirc;urigis la filojn de Izrael, dirante:
    Kiam Dio rememoros vin, tiam elportu miajn ostojn el &ccirc;i tie.</l>
  <l n='26'>Kaj Jozef mortis en la a&gcirc;o de cent dek jaroj; kaj oni balzamis
    lin kaj metis lin en &ccirc;erkon en Egiptujo.</l>
  </lg>

</div>

        </div>

<!-- LIBRO: ELIRO -->

        <div type='book' n='02' id='libro_eli' rend='doc'>

          <index index='content' level1='ELIRO'/>
          <head>ELIRO</head>
          <head>DUA LIBRO DE MOSEO</head>

<div type='chapter' n='1'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Jen estas la nomoj de la filoj de Izrael, kiuj venis Egiptujon
    kun Jakob; &ccirc;iu venis kun siaj domanoj:</l>
  <l n='2'>Ruben, Simeon, Levi, kaj
    Jehuda;</l>
  <l n='3'>Isa&hcirc;ar, Zebulun, kaj Benjamen;</l>
  <l n='4'>Dan kaj Naftali, Gad
    kaj A&scirc;er.</l>
  <l n='5'>Kaj la nombro de &ccirc;iuj animoj, kiuj eliris el la lumbo
    de Jakob, estis sepdek; kaj Jozef estis jam en Egiptujo.</l>
  <l n='6'>Kaj
    mortis Jozef kaj &ccirc;iuj liaj fratoj kaj tiu tuta generacio.</l>
  <l n='7'>Kaj
    la Izraelidoj fruktis kaj diskreskis kaj multi&gcirc;is kaj treege
    forti&gcirc;is, kaj la lando pleni&gcirc;is de ili.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='8'>Aperis en Egiptujo nova re&gcirc;o, kiu ne konis Jozefon.</l>
  <l n='9'>Kaj li
    diris al sia popolo: Jen la popolo de la Izraelidoj estas pli
    multenombra kaj pli forta ol ni;</l>
  <l n='10'>ni uzu do ruzon kontra&ubreve; &gcirc;i,
    por ke &gcirc;i ne multi&gcirc;u, &ccirc;ar se okazos milito, tiam anka&ubreve; tiu popolo
    ali&gcirc;os al niaj malamikoj kaj militos kontra&ubreve; ni kaj foriros el la
    lando.</l>
  <l n='11'>Kaj oni metis super ilin laborestrojn, por premi ilin
    per malfacilaj laboroj. Kaj ili konstruis por Faraono provizejajn
    urbojn Pitom kaj Rameses.</l>
  <l n='12'>Sed ju pli oni premis ilin, des pli
    ili multi&gcirc;is kaj kreskis; kaj la Izraelidoj fari&gcirc;is terura&jcirc;o.</l>
  <l n='13'>Kaj la Egiptoj laborigis la Izraelidojn kruele.</l>
  <l n='14'>Kaj ili
    maldol&ccirc;igis al ili la vivon per malfacila laboro super argilo kaj
    brikoj, kaj per &ccirc;ia laboro sur la kampo, per &ccirc;iaj laboroj, kiujn
    ili kruele metis sur ilin.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='15'>Kaj la re&gcirc;o de Egiptujo parolis al la Hebreaj aku&scirc;istinoj, el
    kiuj unu estis nomata &Scirc;ifra kaj la dua estis nomata Pua.</l>
  <l n='16'>Li
    diris: Kiam vi aku&scirc;igos la Hebreinojn, rigardu la ku&scirc;ejon; se
    estas filo, mortigu lin, kaj se estas filino, lasu &scirc;in vivi.</l>
  <l n='17'>Sed la aku&scirc;istinoj timis Dion, kaj ili ne faris, kiel diris al
    ili la re&gcirc;o de Egiptujo; kaj ili lasis la vivon al la virseksaj
    infanoj.</l>
  <l n='18'>Kaj la re&gcirc;o de Egiptujo alvokis la aku&scirc;istinojn, kaj
    diris al ili: Kial vi tion faras kaj lasas la vivon al la
    virseksaj infanoj?</l>
  <l n='19'>Tiam la aku&scirc;istinoj diris al Faraono: Ne
    kiel la Egiptaj virinoj estas la Hebreinoj; ili estas viglaj:
    anta&ubreve; ol venas al ili la aku&scirc;istino, ili jam estas naskintaj.</l>
  <l n='20'>Kaj Dio faris bonon al la aku&scirc;istinoj, kaj la popolo multi&gcirc;is kaj
    tre forti&gcirc;is.</l>
  <l n='21'>Kaj &ccirc;ar la aku&scirc;istinoj timis Dion, Li konstruis
    al ili domojn.</l>
  <l n='22'>Kaj Faraono ordonis al sia tuta popolo,
    dirante: &Ccirc;iun filon, kiu naski&gcirc;is, &jcirc;etu en la Riveron, kaj &ccirc;iun
    filinon lasu viva.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='2'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj iris unu homo el la domo de Levi kaj prenis edzinon
    Leviidinon.</l>
  <l n='2'>Kaj la virino gravedi&gcirc;is, kaj naskis filon; kaj &scirc;i
    vidis, ke li estas bela, kaj &scirc;i ka&scirc;is lin dum tri monatoj.</l>
  <l n='3'>Sed
    &scirc;i ne povis plu ka&scirc;i lin, tial &scirc;i prenis por li keston el kanoj
    kaj &ccirc;irka&ubreve;&scirc;miris &gcirc;in per asfalto kaj pe&ccirc;o, kaj metis tien la
    infanon kaj metis &gcirc;in inter la kanojn sur la bordo de la Rivero.</l>
  <l n='4'>Kaj lia fratino stari&gcirc;is malproksime, por scii&gcirc;i, kio fari&gcirc;os
    kun li.</l>
  <l n='5'>Kaj la filino de Faraono malsupreniris, por lavi sin en
    la Rivero, kaj &scirc;iaj servantinoj iradis sur la bordo de la Rivero.
    &Scirc;i ekvidis la keston meze de la kanoj, kaj &scirc;i sendis sian
    sklavinon, ke &scirc;i &gcirc;in prenu.</l>
  <l n='6'>&Scirc;i malfermis, kaj ekvidis la
    infanon; &gcirc;i estis knabeto, kiu ploris. Kaj &scirc;i kompatis lin, kaj
    diris: &Gcirc;i estas el la Hebreaj infanoj.</l>
  <l n='7'>Tiam lia fratino diris
    al la filino de Faraono: &Ccirc;u mi iru kaj voku al vi virinon
    nutrantinon el la Hebreinoj, ke &scirc;i nutru por vi la infanon?</l>
  <l n='8'>Kaj
    la filino de Faraono diris al &scirc;i: Iru. Kaj la knabino iris kaj
    vokis la patrinon de la infano.</l>
  <l n='9'>Kaj la filino de Faraono diris
    al &scirc;i: Prenu &ccirc;i tiun infanon kaj nutru &gcirc;in por mi, kaj mi pagos
    al vi. Kaj la virino prenis la infanon kaj nutris &gcirc;in.</l>
  <l n='10'>Kiam la
    infano grandi&gcirc;is, &scirc;i alportis lin al la filino de Faraono, kaj li
    fari&gcirc;is filo por &scirc;i, kaj &scirc;i donis al li la nomon Moseo, dirante:
    El la akvo mi lin eltiris.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='11'>En la tempo, kiam Moseo estis jam granda, li eliris al siaj
    fratoj kaj vidis iliajn malfacilajn laborojn; kaj li vidis, ke
    Egipto batas iun Hebreon el liaj fratoj.</l>
  <l n='12'>Tiam li turnis sin
    unuflanken kaj aliflanken, kaj vidinte, ke estas neniu, mortigis
    la Egipton kaj ka&scirc;is lin en la sablo.</l>
  <l n='13'>Kaj li eliris en la
    sekvanta tago, kaj vidis, ke du Hebreoj malpacas. Kaj li diris al
    la ofendanto: Kial vi batas vian proksimulon?</l>
  <l n='14'>Kaj tiu diris:
    Kiu faris vin estro kaj ju&gcirc;anto super ni? &ccirc;u vi intencas mortigi
    min, kiel vi mortigis la Egipton? Tiam Moseo ektimis, kaj diris:
    Videble la afero fari&gcirc;is sciata.</l>
  <l n='15'>Kaj Faraono a&ubreve;dis pri tiu
    afero kaj deziris mortigi Moseon. Sed Moseo forkuris de Faraono
    kaj eklo&gcirc;is en la lando Midjana, kaj li lo&gcirc;is apud puto.</l>
  <l n='16'>La
    pastro Midjana havis sep filinojn. Kaj ili venis kaj &ccirc;erpis akvon
    kaj plenigis la trogojn, por trinkigi la &scirc;afojn de sia patro.</l>
  <l n='17'>Sed venis la pa&scirc;tistoj kaj forpelis ilin. Tiam Moseo levi&gcirc;is kaj
    helpis ilin kaj trinkigis iliajn &scirc;afojn.</l>
  <l n='18'>Kiam ili venis al sia
    patro Reuel, li diris: Kial vi tiel balda&ubreve; venis hodia&ubreve;?</l>
  <l n='19'>Kaj
    ili diris: Iu Egipto savis nin el la manoj de la pa&scirc;tistoj, kaj
    li e&ccirc; &ccirc;erpis por ni kaj trinkigis la &scirc;afojn.</l>
  <l n='20'>Tiam li diris al
    siaj filinoj: Kie do li estas? kial vi forlasis tiun homon? voku
    lin, ke li man&gcirc;u panon.</l>
  <l n='21'>Kaj Moseo konsentis lo&gcirc;i &ccirc;e tiu homo;
    kaj tiu donis sian filinon Cipora al Moseo.</l>
  <l n='22'>Kaj &scirc;i naskis
    filon, kaj li donis al li la nomon Ger&scirc;om, &ccirc;ar li diris: Fremdulo
    mi estis en lando fremda.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='23'>Post longa tempo mortis la re&gcirc;o de Egiptujo. Kaj la Izraelidoj
    &gcirc;emis pro la laboroj kaj kriis, kaj ilia kriado pro la laboroj
    venis supren al Dio.</l>
  <l n='24'>Kaj Dio a&ubreve;dis ilian &gcirc;emadon, kaj Dio
    rememoris Sian interligon kun Abraham, Isaak, kaj Jakob.</l>
  <l n='25'>Kaj
    Dio rigardis la Izraelidojn, kaj Dio rememoris ilin.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='3'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Moseo pa&scirc;tis la &scirc;afojn de Jitro, sia bopatro, pastro Midjana.
    Kaj li forkondukis la &scirc;afojn en malproksiman parton de la dezerto
    kaj venis al la Dia monto &Hcirc;oreb.</l>
  <l n='2'>Kaj aperis al li an&gcirc;elo de la
    Eternulo en flama fajro el la mezo de arbeta&jcirc;o. Kaj li vidis, ke
    jen la arbeta&jcirc;o brulas en la fajro, kaj tamen la arbeta&jcirc;o ne
    forbrulas.</l>
  <l n='3'>Kaj Moseo diris: Mi iros kaj rigardos tiun grandan
    fenomenon, kial la arbeta&jcirc;o ne forbrulas.</l>
  <l n='4'>La Eternulo vidis, ke
    li iras, por rigardi, kaj Dio vokis al li el la mezo de la
    arbeta&jcirc;o, kaj diris: Moseo, Moseo! Kaj tiu diris: Jen mi estas.</l>
  <l n='5'>Kaj Li diris: Ne alproksimi&gcirc;u &ccirc;i tien; deprenu viajn &scirc;uojn de
    viaj piedoj, &ccirc;ar la loko, sur kiu vi staras, estas tero sankta.</l>
  <l n='6'>Ankora&ubreve; Li diris: Mi estas la Dio de via patro, la Dio de
    Abraham, la Dio de Isaak, kaj la Dio de Jakob. Kaj Moseo kovris
    sian viza&gcirc;on, &ccirc;ar li timis rigardi Dion.</l>
  <l n='7'>Kaj la Eternulo diris:
    Mi vidis la mizeron de Mia popolo, kiu estas en Egiptujo, kaj Mi
    a&ubreve;dis &gcirc;ian kriadon ka&ubreve;ze de &gcirc;iaj premantoj; Mi scias &gcirc;iajn
    suferojn.</l>
  <l n='8'>Kaj Mi malsupreniris, por savi &gcirc;in el la manoj de la
    Egiptoj kaj elirigi &gcirc;in el tiu lando en landon bonan kaj vastan,
    en landon, en kiu fluas lakto kaj mielo, sur la lokon de la
    Kanaanidoj kaj la &Hcirc;etidoj kaj la Amoridoj kaj la Perizidoj kaj la
    &Hcirc;ividoj kaj la Jebusidoj.</l>
  <l n='9'>Nun la krioj de la Izraelidoj venis
    al Mi; kaj Mi vidis la turmentojn, per kiuj la Egiptoj turmentas
    ilin.</l>
  <l n='10'>Iru do, Mi sendos vin al Faraono, kaj elkonduku Mian
    popolon la Izraelidojn el Egiptujo.</l>
  <l n='11'>Kaj Moseo diris al Dio:
    Kiu mi estas, ke mi iru al Faraono kaj mi elkonduku la
    Izraelidojn el Egiptujo?</l>
  <l n='12'>Kaj Li diris: Mi estos kun vi; kaj
    tio estu por vi signo, ke Mi vin sendis: kiam vi estos
    elkondukinta Mian popolon el Egiptujo, vi faros servon al Dio sur
    &ccirc;i tiu monto.</l>
  <l n='13'>Kaj Moseo diris al Dio: Jen mi venos al la
    Izraelidoj, kaj diros al ili: La Dio de viaj patroj sendis min al
    vi; tiam ili diros al mi: Kia estas Lia nomo? Kion mi diru al
    ili?</l>
  <l n='14'>Kaj Dio diris al Moseo: MI ESTAS, KIU ESTAS. Kaj Li
    diris: Tiel diru al la Izraelidoj: La Estanto sendis min al vi.</l>
  <l n='15'>Kaj plue Dio diris al Moseo: Tiel diru al la Izraelidoj: La
    Eternulo, la Dio de viaj patroj, la Dio de Abraham, la Dio de
    Isaak, kaj la Dio de Jakob, sendis min al vi. Tia estas Mia nomo
    por eterne, kaj tia estas memora&jcirc;o pri Mi por &ccirc;iuj generacioj.</l>
  <l n='16'>Iru, kaj kunvenigu la &ccirc;efojn de Izrael, kaj diru al ili: La
    Eternulo, la Dio de viaj patroj, aperis al mi, la Dio de Abraham,
    Isaak, kaj Jakob, kaj Li diris: Mi atentis vin, kaj tion, kio
    estas farita al vi en Egiptujo.</l>
  <l n='17'>Kaj Mi diris: Mi elirigos vin
    el la mizero de Egiptujo en la landon de la Kanaanidoj kaj la
    &Hcirc;etidoj kaj la Amoridoj kaj la Perizidoj kaj la &Hcirc;ividoj kaj la
    Jebusidoj, en landon, en kiu fluas lakto kaj mielo.</l>
  <l n='18'>Kaj ili
    a&ubreve;skultos vian vo&ccirc;on, kaj vi venos, vi kaj la &ccirc;efoj de Izrael, al
    la re&gcirc;o de Egiptujo, kaj vi diros al li: La Eternulo, la Dio de
    la Hebreoj, vokis nin; lasu do nin iri vojon de tri tagoj en la
    dezerton, por ke ni faru oferon al la Eternulo, nia Dio.</l>
  <l n='19'>Sed
    Mi scias, ke la re&gcirc;o de Egiptujo ne permesos al vi iri, se ne
    devigos lin forta mano.</l>
  <l n='20'>Kaj Mi etendos Mian manon, kaj Mi
    batos Egiptujon per &ccirc;iuj Miaj mirakloj, kiujn Mi faros meze de
    &gcirc;i; kaj poste li lasos vin iri.</l>
  <l n='21'>Kaj Mi donos al tiu popolo
    favoron de la Egiptoj; kaj kiam vi iros, vi ne iros kun malplenaj
    manoj.</l>
  <l n='22'>&Ccirc;iu virino petos de sia najbarino kaj de sia
    samdomanino vazojn ar&gcirc;entajn kaj vazojn orajn kaj vestojn; kaj vi
    metos tion sur viajn filojn kaj sur viajn filinojn, kaj vi
    senhavigos la Egiptojn.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='4'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Moseo respondis kaj diris: Sed se ili ne kredos al mi kaj ne
    a&ubreve;skultos mian vo&ccirc;on, kaj se ili diros: Ne aperis al vi la
    Eternulo?</l>
  <l n='2'>Kaj la Eternulo diris al li: Kion vi tie havas en via
    mano? Kaj li diris: Bastonon.</l>
  <l n='3'>Kaj Li diris: &Jcirc;etu &gcirc;in sur la
    teron. Kaj li &jcirc;etis &gcirc;in sur la teron, kaj &gcirc;i fari&gcirc;is serpento;
    kaj Moseo forkuris de &gcirc;i.</l>
  <l n='4'>Sed la Eternulo diris al Moseo:
    Etendu vian manon, kaj kaptu &gcirc;in je &gcirc;ia vosto (kaj li etendis
    sian manon kaj kaptis &gcirc;in, kaj &gcirc;i fari&gcirc;is bastono en lia mano),</l>
  <l n='5'>por ke ili kredu, ke aperis al vi la Eternulo, la Dio de iliaj
    patroj, la Dio de Abraham, la Dio de Isaak, kaj la Dio de Jakob.</l>
  <l n='6'>Kaj la Eternulo diris al li plue: Metu vian manon en vian
    sinon. Kaj li metis sian manon en sian sinon; kaj kiam li
    elprenis &gcirc;in, jen lia mano estis leprokovrita kvaza&ubreve; ne&gcirc;o.</l>
  <l n='7'>Kaj
    Li diris: Remetu vian manon en vian sinon (kaj li remetis sian
    manon en sian sinon; kaj kiam li elprenis &gcirc;in el sia sino, jen &gcirc;i
    denove fari&gcirc;is kiel lia karno);</l>
  <l n='8'>kaj se ili ne kredos al vi kaj
    ne a&ubreve;skultos la vo&ccirc;on de la unua signo, ili kredos al la vo&ccirc;o de
    la alia signo.</l>
  <l n='9'>Kaj se ili ne kredos e&ccirc; al amba&ubreve; tiuj signoj kaj
    ne a&ubreve;skultos vian vo&ccirc;on, tiam prenu akvon el la Rivero kaj ver&scirc;u
    &gcirc;in sur la sekan teron; kaj tiam la akvo, kiun vi prenis el la
    Rivero, fari&gcirc;os sango sur la seka tero.</l>
  <l n='10'>Kaj Moseo diris al la
    Eternulo: Ho, mia Sinjoro, mi ne estas elokventa, nek de hiera&ubreve;,
    nek de anta&ubreve;hiera&ubreve;, nek de tiu tempo, kiam Vi komencis paroli al
    Via sklavo; &ccirc;ar mi havas nelertan bu&scirc;on kaj nelertan langon.</l>
  <l n='11'>Kaj la Eternulo diris al li: Kiu faris bu&scirc;on al la homo? a&ubreve; kiu
    faras muta a&ubreve; surda a&ubreve; vidanta a&ubreve; blinda? &ccirc;u ne Mi, la Eternulo?</l>
  <l n='12'>Kaj nun iru, kaj Mi estos kun via bu&scirc;o, kaj Mi instruos vin,
    kion vi devas paroli.</l>
  <l n='13'>Kaj li diris: Ho, mia Sinjoro, sendu iun
    alian.</l>
  <l n='14'>Tiam ekflamis la kolero de la Eternulo kontra&ubreve; Moseo,
    kaj Li diris: Mi scias ja, ke via frato Aaron, la Levido, estas
    elokventa; kaj jen li e&ccirc; iras al vi renkonte, kaj kiam li vidos
    vin, li ek&gcirc;ojos en sia koro.</l>
  <l n='15'>Kaj vi parolos al li kaj metos la
    vortojn en lian bu&scirc;on; kaj Mi estos kun via bu&scirc;o kaj kun lia
    bu&scirc;o, kaj Mi instruos vin, kion vi devas fari.</l>
  <l n='16'>Kaj li parolos
    por vi al la popolo; kaj li estos via bu&scirc;o, kaj vi estos por li
    anstata&ubreve; Dio.</l>
  <l n='17'>Kaj &ccirc;i tiun bastonon prenu en vian manon; per &gcirc;i
    vi faros la signojn.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='18'>Moseo iris kaj revenis al sia bopatro Jitro, kaj diris al li:
    Mi volas iri kaj reveni al miaj fratoj, kiuj estas en Egiptujo,
    kaj vidi, &ccirc;u ili vivas ankora&ubreve;. Kaj Jitro diris al Moseo: Iru en
    paco.</l>
  <l n='19'>Kaj la Eternulo diris al Moseo en Midjanujo: Iru, revenu
    Egiptujon; &ccirc;ar mortis &ccirc;iuj homoj, kiuj volis vin mortigi.</l>
  <l n='20'>Tiam
    Moseo prenis sian edzinon kaj siajn filojn kaj sidigis ilin sur
    azeno, kaj ekiris al la lando Egipta. Kaj Moseo prenis la
    bastonon de Dio en sian manon.</l>
  <l n='21'>Kaj la Eternulo diris al Moseo:
    Kiam vi revenos Egiptujon, tiam rigardu, &ccirc;iujn miraklojn, kiujn
    Mi donis en vian manon, faru anta&ubreve; Faraono. Sed Mi malmoligos
    lian koron, kaj li ne permesos al la popolo foriri.</l>
  <l n='22'>Kaj vi
    diru al Faraono: Tiel diris la Eternulo: Mia filo unuenaskita
    estas Izrael;</l>
  <l n='23'>kaj Mi diras al vi: Permesu, ke Mia filo iru kaj
    faru al Mi servon; se vi ne permesos al li iri, tiam Mi mortigos
    vian unuenaskitan filon.</l>
  <l n='24'>Sur la vojo, en la noktohaltejo,
    renkontis lin la Eternulo kaj volis mortigi lin;</l>
  <l n='25'>sed Cipora
    prenis akran &scirc;tonon, kaj detran&ccirc;is la prepucion de sia filo kaj
    ektu&scirc;is liajn piedojn, kaj diris: Sanga fian&ccirc;o vi estas por mi.</l>
  <l n='26'>Tiam Li forlasis lin. Kaj &scirc;i diris: Sanga fian&ccirc;o per la
    cirkumcido.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='27'>Kaj la Eternulo diris al Aaron: Iru renkonte al Moseo en la
    dezerton. Kaj li iris kaj renkontis lin &ccirc;e la monto de Dio, kaj
    kisis lin.</l>
  <l n='28'>Kaj Moseo diris al Aaron &ccirc;iujn vortojn de la
    Eternulo, kiu sendis lin, kaj &ccirc;iujn signojn, pri kiuj Li ordonis
    al li.</l>
  <l n='29'>Kaj iris Moseo kaj Aaron kaj kunvenigis &ccirc;iujn &ccirc;efojn de
    la Izraelidoj.</l>
  <l n='30'>Kaj Aaron diris &ccirc;iujn vortojn, kiujn la
    Eternulo diris al Moseo, kaj li faris la signojn anta&ubreve; la popolo.</l>
  <l n='31'>Kaj la popolo kredis. Kaj ili a&ubreve;dis, ke la Eternulo rememoris
    la Izraelidojn kaj vidis ilian mizeron, kaj ili klini&gcirc;is kaj
    faris adoron.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='5'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Poste venis Moseo kaj Aaron, kaj diris al Faraono: Tiel diris
    la Eternulo, la Dio de Izrael: Permesu, ke Mia popolo iru kaj
    faru al Mi feston en la dezerto.</l>
  <l n='2'>Sed Faraono diris: Kiu estas
    la Eternulo, kies vo&ccirc;on mi devas obei kaj lasi Izraelon iri? mi
    ne konas la Eternulon, kaj al Izrael mi ne permesos iri.</l>
  <l n='3'>Kaj
    ili diris: La Dio de la Hebreoj vokis nin; permesu, ke ni iru
    vojon de tri tagoj en la dezerton kaj ni alportu oferon al la
    Eternulo, nia Dio, por ke Li ne frapu nin per pesto a&ubreve; glavo.</l>
  <l n='4'>Sed la re&gcirc;o de Egiptujo diris al ili: Kial vi, Moseo kaj Aaron,
    fortiras la popolon de &gcirc;iaj laboroj? iru al viaj laboroj.</l>
  <l n='5'>Kaj
    Faraono diris: Jen multenombra estas nun la popolo de la lando,
    kaj vi volas liberigi ilin de iliaj laboroj!</l>
  <l n='6'>Kaj Faraono
    ordonis en tiu tago al la voktoj de la popolo kaj al &gcirc;iaj
    kontrolistoj, dirante:</l>
  <l n='7'>Ne donu plu pajlon al la popolo por la
    farado de la brikoj, kiel &gcirc;is nun; ili mem iru kaj kolektu al si
    pajlon.</l>
  <l n='8'>Sed la nombron de la brikoj, kiun ili pretigas &gcirc;is nun,
    postulu de ili, ne malgrandigu &gcirc;in; &ccirc;ar ili vagas senlabore, tial
    ili krias: Ni iru kaj alportu oferon al nia Dio.</l>
  <l n='9'>Oni devas
    premi tiujn homojn per la laboro, por ke ili estu okupitaj de &gcirc;i
    kaj ne atentu mensogajn vortojn.</l>
  <l n='10'>Tiam eliris la voktoj de la
    popolo kaj &gcirc;iaj kontrolistoj, kaj diris al la popolo: Tiel diras
    Faraono: Mi ne donos al vi pajlon;</l>
  <l n='11'>iru mem, prenu al vi
    pajlon, kie vi trovos; sed el via laboro nenio estos deprenata.</l>
  <l n='12'>Tiam la popolo disi&gcirc;is en la tuta lando Egipta, por kolekti
    pecojn da pajlo.</l>
  <l n='13'>Kaj la voktoj insistadis, dirante: Pretigu
    vian &ccirc;iutagan laboron, kiel tiam, kiam vi havis pajlon.</l>
  <l n='14'>Kaj la
    kontrolistojn Izraelidojn, starigitajn super ili de la voktoj de
    Faraono, oni batadis, dirante: Kial vi ne pretigis vian ordonitan
    nombron da brikoj hiera&ubreve; kaj hodia&ubreve;, kiel &gcirc;is nun?</l>
  <l n='15'>La
    kontrolistoj Izraelidoj venis kaj kriis al Faraono, dirante: Kial
    vi agas tiel kun viaj sklavoj?</l>
  <l n='16'>Pajlo ne estas donata al viaj
    sklavoj, kaj brikojn oni ordonas al ni fari; kaj nun viaj sklavoj
    estas batataj, kaj via popolo pekas.</l>
  <l n='17'>Sed li diris:
    Mallaboruloj vi estas, mallaboruloj, tial vi diras: Ni iru, ni
    alportu oferon al la Eternulo.</l>
  <l n='18'>Kaj nun iru, laboru, kaj pajlon
    oni ne donos al vi, kaj la difinitan nombron da brikoj liveru.</l>
  <l n='19'>Kaj la kontrolistoj Izraelidoj vidis, ke estas al ili malbone,
    &ccirc;ar estas dirite: Ne malgrandigu la &ccirc;iutagan nombron de viaj
    brikoj.</l>
  <l n='20'>Ili renkontis Moseon kaj Aaronon, kiuj staris anta&ubreve;
    ili, kiam ili eliris de Faraono.</l>
  <l n='21'>Kaj ili diris al tiuj: La
    Eternulo rigardu vin, kaj ju&gcirc;u vin por tio, ke vi malbonodorigis
    nian odoron anta&ubreve; Faraono kaj anta&ubreve; liaj servantoj, kaj donis
    glavon en iliajn manojn, por mortigi nin.</l>
  <l n='22'>Tiam Moseo turnis
    sin al la Eternulo, kaj diris: Mia Sinjoro! kial Vi faris
    malbonon al tiu popolo? kial Vi sendis min?</l>
  <l n='23'>De tiu tempo, kiam
    mi venis al Faraono, por paroli en Via nomo, li fari&gcirc;is pli
    malbona kontra&ubreve; tiu popolo, kaj Vi ne savis Vian popolon.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='6'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Sed la Eternulo diris al Moseo: Nun vi vidos, kion Mi faros al
    Faraono; &ccirc;ar pro mano forta li foririgos ilin kaj pro mano forta
    li elpelos ilin el sia lando.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='2'>Kaj Dio ekparolis al Moseo kaj diris al li: Mi estas la
    ETERNULO.</l>
  <l n='3'>Mi aperis al Abraham, al Isaak, kaj al Jakob kiel Dio
    la Plejpotenca, sed Mian nomon ETERNULO Mi ne sciigis al ili.</l>
  <l n='4'>Mi starigis Mian interligon kun ili, ke Mi donos al ili la landon
    Kanaanan, la landon de ilia migrado, en kiu ili lo&gcirc;is kiel
    fremduloj.</l>
  <l n='5'>Kaj Mi a&ubreve;dis la &gcirc;emadon de la Izraelidoj, kiujn la
    Egiptoj premas per laboroj, kaj Mi rememoris Mian interligon.</l>
  <l n='6'>Tial diru al la Izraelidoj: Mi estas la Eternulo, kaj Mi elirigos
    vin el sub la jugo de Egiptujo, kaj Mi liberigos vin el ilia
    sklaveco, kaj Mi savos vin per etendita brako kaj grandaj ju&gcirc;oj.</l>
  <l n='7'>Kaj Mi prenos vin kiel Mian popolon, kaj Mi estos via Dio; kaj
    vi scios, ke Mi estas la Eternulo, via Dio, kiu elirigas vin el
    sub la jugo de Egiptujo.</l>
  <l n='8'>Kaj Mi venigos vin en la landon, pri
    kiu Mi, levinte Mian manon, promesis, ke Mi donos &gcirc;in al Abraham,
    al Isaak, kaj al Jakob, kaj Mi donos &gcirc;in al vi kiel poseda&jcirc;on,
    Mi, la Eternulo.</l>
  <l n='9'>Moseo parolis tiel al la Izraelidoj; sed ili
    ne a&ubreve;skultis Moseon pro malforteco de spirito kaj pro la
    malfacilaj laboroj.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='10'>Kaj la Eternulo ekparolis al Moseo, dirante:</l>
  <l n='11'>Eniru, diru al
    Faraono, la re&gcirc;o de Egiptujo, ke li ellasu la Izraelidojn el sia
    lando.</l>
  <l n='12'>Moseo ekparolis anta&ubreve; la Eternulo, dirante: Jen la
    Izraelidoj ne a&ubreve;skultas min, kiel do min a&ubreve;skultos Faraono? kaj
    mi havas nelertajn lipojn.</l>
  <l n='13'>Sed la Eternulo ekparolis al Moseo
    kaj al Aaron, kaj donis al ili ordonojn por la Izraelidoj, kaj
    por Faraono, re&gcirc;o de Egiptujo, por elirigi la Izraelidojn el la
    lando Egipta.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='14'>Jen estas la &ccirc;efoj de iliaj familioj: la filoj de Ruben,
    unuenaskito de Izrael: &Hcirc;ano&hcirc; kaj Palu, &Hcirc;ecron kaj Karmi. Tio
    estas la familioj de Ruben.</l>
  <l n='15'>Kaj la filoj de Simeon: Jemuel kaj
    Jamin kaj Ohad kaj Ja&hcirc;in kaj Co&hcirc;ar, kaj &Scirc;aul, filo de
    Kanaanidino. Tio estas la familioj de Simeon.</l>
  <l n='16'>Kaj jen estas la
    nomoj de la filoj de Levi la&ubreve; ilia naski&gcirc;o: Ger&scirc;on kaj Kehat kaj
    Merari. La da&ubreve;ro de la vivo de Levi estis cent tridek sep jaroj.</l>
  <l n='17'>La filoj de Ger&scirc;on: Libni kaj &Scirc;imei, kun iliaj familioj.</l>
  <l n='18'>Kaj la filoj de Kehat: Amram kaj Jichar kaj &Hcirc;ebron kaj Uziel. La
    da&ubreve;ro de la vivo de Kehat estis cent tridek tri jaroj.</l>
  <l n='19'>Kaj la
    filoj de Merari: Ma&hcirc;li kaj Mu&scirc;i. Tio estas la familioj de Levi
    la&ubreve; ilia naski&gcirc;o.</l>
  <l n='20'>Amram prenis al si sian onklinon Jo&hcirc;ebed
    kiel edzinon, kaj &scirc;i naskis al li Aaronon kaj Moseon. La da&ubreve;ro de
    la vivo de Amram estis cent tridek sep jaroj.</l>
  <l n='21'>Kaj la filoj de
    Jichar: Kora&hcirc; kaj Nefeg kaj Zi&hcirc;ri.</l>
  <l n='22'>Kaj la filoj de Uziel:
    Mi&scirc;ael kaj Elcafan kaj Sitri.</l>
  <l n='23'>Aaron prenis al si Eli&scirc;eban,
    filinon de Aminadab kaj fratinon de Na&hcirc;&scirc;on, kiel edzinon, kaj &scirc;i
    naskis al li Nadabon kaj Abihun, Eleazaron kaj Itamaron.</l>
  <l n='24'>Kaj
    la filoj de Kora&hcirc;: Asir kaj Elkana kaj Abiasaf. Tio estas la
    familioj de la Kora&hcirc;idoj.</l>
  <l n='25'>Eleazar, la filo de Aaron, prenis al
    si edzinon el la filinoj de Putiel, kaj &scirc;i naskis al li
    Pine&hcirc;ason. Tio estas la &ccirc;efoj de la Leviidoj la&ubreve; iliaj familioj.</l>
  <l n='26'>Tio estas tiuj Aaron kaj Moseo, al kiuj la Eternulo diris:
    Elirigu la Izraelidojn el la lando Egipta la&ubreve; iliaj ta&ccirc;mentoj.</l>
  <l n='27'>Tio estas ili, kiuj parolis al Faraono, re&gcirc;o de Egiptujo, por
    elirigi la Izraelidojn el Egiptujo; tio estas Moseo kaj Aaron.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='28'>En tiu tago, kiam la Eternulo parolis al Moseo en la lando
    Egipta,</l>
  <l n='29'>la Eternulo diris al Moseo jene: Mi estas la Eternulo.
    Diru al Faraono, re&gcirc;o de Egiptujo, &ccirc;ion, kion Mi diras al vi.</l>
  <l n='30'>Kaj Moseo diris anta&ubreve; la Eternulo: Jen mi havas nelertajn lipojn;
    kiel do Faraono min a&ubreve;skultos?</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='7'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Sed la Eternulo diris al Moseo: Vidu, mi faris vin dio por
    Faraono; kaj via frato Aaron estos via profeto.</l>
  <l n='2'>Vi parolos
    &ccirc;ion, kion Mi ordonos al vi; kaj via frato Aaron parolos al
    Faraono, ke li ellasu la Izraelidojn el sia lando.</l>
  <l n='3'>Sed Mi
    malmoligos la koron de Faraono, kaj Mi multigos Miajn signojn kaj
    Miajn miraklojn en la lando Egipta.</l>
  <l n='4'>Kaj Faraono vin ne
    a&ubreve;skultos, kaj Mi metos Mian manon sur Egiptujon, kaj Mi elirigos
    Mian militistaron, Mian popolon, la Izraelidojn, el la lando
    Egipta per grandaj ju&gcirc;oj.</l>
  <l n='5'>Kaj la Egiptoj scii&gcirc;os, ke Mi estas
    la Eternulo, kiam Mi etendos Mian manon super la Egiptojn kaj
    elirigos la Izraelidojn el inter ili.</l>
  <l n='6'>Kaj Moseo kaj Aaron
    faris, kiel ordonis al ili la Eternulo; tiel ili faris.</l>
  <l n='7'>Moseo
    havis la a&gcirc;on de okdek jaroj, kaj Aaron havis la a&gcirc;on de okdek
    tri jaroj, kiam ili parolis al Faraono.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='8'>Kaj la Eternulo ekparolis al Moseo kaj al Aaron, dirante:</l>
  <l n='9'>Se
    Faraono diros al vi, ke vi faru miraklon, tiam diru al Aaron:
    Prenu vian bastonon kaj &jcirc;etu &gcirc;in anta&ubreve; Faraonon; &gcirc;i fari&gcirc;os
    serpento.</l>
  <l n='10'>Moseo kaj Aaron venis al Faraono, kaj faris tiel,
    kiel ordonis la Eternulo. Aaron &jcirc;etis sian bastonon anta&ubreve;
    Faraonon kaj anta&ubreve; liajn servantojn, kaj &gcirc;i fari&gcirc;is serpento.</l>
  <l n='11'>Tiam anka&ubreve; Faraono alvokis la sa&gcirc;ulojn kaj sor&ccirc;istojn; kaj anka&ubreve;
    ili, la Egiptaj sor&ccirc;istoj, per siaj sor&ccirc;oj faris tiel.</l>
  <l n='12'>&Ccirc;iu el
    ili &jcirc;etis sian bastonon, kaj ili fari&gcirc;is serpentoj; sed la
    bastono de Aaron englutis iliajn bastonojn.</l>
  <l n='13'>Kaj malmoli&gcirc;is la
    koro de Faraono, kaj li ne a&ubreve;skultis ilin, kiel diris la
    Eternulo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='14'>Tiam la Eternulo diris al Moseo: Obstina estas la koro de
    Faraono, li ne volas forliberigi la popolon.</l>
  <l n='15'>Iru al Faraono
    matene; li eliros al la akvo; stari&gcirc;u renkonte al li sur la bordo
    de la rivero, kaj la bastonon, kiu transformi&gcirc;is en serpenton,
    prenu en vian manon.</l>
  <l n='16'>Kaj diru al li: La Eternulo, Dio de la
    Hebreoj, sendis min al vi, por diri: Permesu al Mia popolo iri
    kaj fari al Mi servon en la dezerto; sed jen vi &gcirc;is nun ne obeis.</l>
  <l n='17'>Tiel diris la Eternulo: Per tio vi scii&gcirc;os, ke Mi estas la
    Eternulo: jen per la bastono, kiu estas en mia mano, mi frapos la
    akvon, kiu estas en la rivero, kaj &gcirc;i transformi&gcirc;os en sangon.</l>
  <l n='18'>Kaj la fi&scirc;oj, kiuj estas en la rivero, mortos, kaj la rivero
    malbonodoros, kaj la Egiptoj abomenos trinki akvon el la rivero.</l>
  <l n='19'>Kaj la Eternulo diris al Moseo: Diru al Aaron: Prenu vian
    bastonon, kaj etendu vian manon super la akvojn de la Egiptoj,
    super iliajn riverojn, super iliajn torentojn kaj super iliajn
    lagojn kaj super &ccirc;ian kolekti&gcirc;on de iliaj akvoj, kaj ili fari&gcirc;u
    sango; kaj estu sango en la tuta lando Egipta, en la vazoj lignaj
    kaj en la vazoj &scirc;tonaj.</l>
  <l n='20'>Kaj Moseo kaj Aaron faris tiel, kiel
    ordonis la Eternulo. Kaj li levis la bastonon, kaj frapis la
    akvon, kiu estis en la rivero, anta&ubreve; la okuloj de Faraono kaj
    anta&ubreve; la okuloj de liaj servantoj; kaj la tuta akvo, kiu estis en
    la rivero, transformi&gcirc;is en sangon.</l>
  <l n='21'>Kaj la fi&scirc;oj, kiuj estis
    en la rivero, mortis, kaj la rivero fari&gcirc;is malbonodora, kaj la
    Egiptoj ne povis trinki akvon el la rivero; kaj estis sango en la
    tuta lando Egipta.</l>
  <l n='22'>Sed tiel same faris la sor&ccirc;istoj de
    Egiptujo per siaj sor&ccirc;oj. Kaj malmoli&gcirc;is la koro de Faraono, kaj
    li ne a&ubreve;skultis ilin, kiel diris la Eternulo.</l>
  <l n='23'>Kaj Faraono
    turni&gcirc;is kaj eniris en sian domon, kaj lia koro ne atentis e&ccirc;
    tion.</l>
  <l n='24'>Kaj &ccirc;iuj Egiptoj ekfosis &ccirc;irka&ubreve; la rivero pro akvo por
    trinki, &ccirc;ar ili ne povis trinki la akvon el la rivero.</l>
  <l n='25'>Pasis
    sep tagoj, post kiam la Eternulo frapis la riveron.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='8'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj la Eternulo diris al Moseo: Iru al Faraono, kaj diru al li:
    Tiel diris la Eternulo: Permesu al Mia popolo iri, por ke &gcirc;i faru
    servon al Mi.</l>
  <l n='2'>Kaj se vi ne volos permesi tion, jen Mi frapos
    vian tutan regionon per ranoj;</l>
  <l n='3'>kaj eksvarmos la rivero per
    ranoj, kaj ili elrampos kaj venos en vian domon kaj en vian
    dormo&ccirc;ambron kaj sur vian liton kaj en la domojn de viaj
    servantoj kaj de via popolo kaj en viajn fornojn kaj en viajn
    pastujojn;</l>
  <l n='4'>kaj sur vin kaj sur vian popolon kaj sur &ccirc;iujn viajn
    servantojn rampos la ranoj.</l>
  <l n='5'>Kaj la Eternulo diris al Moseo:
    Diru al Aaron: Etendu vian manon kun via bastono super la
    riverojn, super la torentojn, kaj super la lagojn, kaj elirigu la
    ranojn sur la landon Egiptan.</l>
  <l n='6'>Kaj Aaron etendis sian manon
    super la akvojn de Egiptujo, kaj la ranoj eliris kaj kovris la
    landon Egiptan.</l>
  <l n='7'>Tion saman faris la sor&ccirc;istoj per siaj sor&ccirc;oj,
    kaj ili elirigis la ranojn sur la landon Egiptan.</l>
  <l n='8'>Tiam Faraono
    alvokis Moseon kaj Aaronon, kaj diris: Pre&gcirc;u al la Eternulo, ke
    Li forigu la ranojn for de mi kaj de mia popolo; tiam mi
    forliberigos la popolon, ke &gcirc;i alportu oferon al la Eternulo.</l>
  <l n='9'>Kaj Moseo diris al Faraono: Ordonu al mi, por kiu tempo mi devas
    pre&gcirc;i pro vi kaj pro viaj servantoj kaj pro via popolo, ke
    malaperu la ranoj for de vi kaj el viaj domoj kaj nur en la
    rivero ili restu.</l>
  <l n='10'>Tiu diris: Por morga&ubreve;. Kaj li diris: &Gcirc;i
    estu, kiel vi diris, por ke vi sciu, ke ekzistas neniu tia, kiel
    la Eternulo, nia Dio.</l>
  <l n='11'>Kaj fori&gcirc;os la ranoj for de vi kaj de
    viaj domoj kaj de viaj servantoj kaj de via popolo; nur en la
    rivero ili restos.</l>
  <l n='12'>Moseo kaj Aaron eliris for de Faraono, kaj
    Moseo ekvokis al la Eternulo pri la ranoj, kiujn li venigis sur
    Faraonon.</l>
  <l n='13'>Kaj la Eternulo faris la&ubreve; la vortoj de Moseo; kaj
    mortis la ranoj en la domoj, en la kortoj, kaj sur la kampoj.</l>
  <l n='14'>Kaj oni kun&scirc;ovelis ilin en multajn amasojn, kaj la lando
    malbonodori&gcirc;is.</l>
  <l n='15'>Sed kiam Faraono vidis, ke fari&gcirc;is facili&gcirc;o,
    li malmoligis sian koron kaj ne a&ubreve;skultis ilin, kiel diris la
    Eternulo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='16'>Tiam la Eternulo diris al Moseo: Diru al Aaron: Etendu vian
    bastonon, kaj frapu la polvon de la tero, kaj el &gcirc;i fari&gcirc;os
    pikmu&scirc;oj en la tuta lando Egipta.</l>
  <l n='17'>Ili faris tiel: Aaron
    etendis sian manon kun sia bastono kaj frapis la polvon de la
    tero, kaj aperis pikmu&scirc;oj sur la homoj kaj la brutoj. La tuta
    polvo de la tero fari&gcirc;is pikmu&scirc;oj en la tuta lando Egipta.</l>
  <l n='18'>Tiel faris la sor&ccirc;istoj per siaj sor&ccirc;oj, por elirigi pikmu&scirc;ojn,
    sed ili ne povis. Kaj la pikmu&scirc;oj estis sur la homoj kaj sur la
    brutoj.</l>
  <l n='19'>Tiam la sor&ccirc;istoj diris al Faraono: &Gcirc;i estas fingro de
    Dio. Sed la koro de Faraono restis obstina, kaj li ne a&ubreve;skultis
    ilin, kiel diris la Eternulo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='20'>Kaj la Eternulo diris al Moseo: Levi&gcirc;u frue matene, kaj
    stari&gcirc;u anta&ubreve; Faraono, kiam li iros al la akvo, kaj diru al li:
    Tiel diris la Eternulo: Forliberigu Mian popolon, ke &gcirc;i faru
    servon al Mi.</l>
  <l n='21'>&Ccirc;ar se vi ne forliberigos Mian popolon, jen Mi
    venigos sur vin kaj sur viajn servantojn kaj sur vian popolon kaj
    en viajn domojn fiinsektojn; kaj pleni&gcirc;os de la fiinsektoj la
    domoj de la Egiptoj, kaj anka&ubreve; la tero, sur kiu ili estas.</l>
  <l n='22'>Kaj
    Mi distingos en tiu tago la teron de Go&scirc;en, sur kiu trovi&gcirc;as Mia
    popolo, ke tie ne estu fiinsektoj; por ke vi scii&gcirc;u, ke Mi estas
    la Eternulo meze de la tero.</l>
  <l n='23'>Kaj Mi faros apartigon inter Mia
    popolo kaj via popolo; morga&ubreve; okazos tiu signo.</l>
  <l n='24'>Kaj la
    Eternulo faris tiel, kaj aperis multego da fiinsektoj en la domo
    de Faraono kaj en la domoj de liaj servantoj kaj en la tuta lando
    Egipta; difekti&gcirc;is la tero ka&ubreve;ze de la fiinsektoj.</l>
  <l n='25'>Tiam
    Faraono alvokis Moseon kaj Aaronon, kaj diris: Iru, alportu
    oferon al via Dio en la lando.</l>
  <l n='26'>Sed Moseo diris: Ne estas
    oportune fari tiel; &ccirc;ar abomeninda&jcirc;o por la Egiptoj estus nia
    oferado al la Eternulo, nia Dio; se oferadon abomenindan por la
    Egiptoj ni faros anta&ubreve; iliaj okuloj, &ccirc;u ili tiam nin ne
    &scirc;tonmortigos?</l>
  <l n='27'>Vojon de tri tagoj ni iros en la dezerton, kaj
    ni faros oferon al la Eternulo, nia Dio, kiel Li diros al ni.</l>
  <l n='28'>Tiam Faraono diris: Mi forliberigos vin, kaj vi faros oferon al
    la Eternulo, via Dio, en la dezerto; nur ne foriru malproksime;
    pre&gcirc;u pro mi.</l>
  <l n='29'>Kaj Moseo diris: Jen mi foriras de vi, kaj mi
    pre&gcirc;os al la Eternulo, ke fori&gcirc;u la fiinsektoj for de Faraono, de
    liaj servantoj, kaj de lia popolo morga&ubreve;; sed Faraono ne plu
    trompu, ne forliberigante la popolon, por fari oferon al la
    Eternulo.</l>
  <l n='30'>Moseo eliris for de Faraono kaj pre&gcirc;is al la
    Eternulo.</l>
  <l n='31'>Kaj la Eternulo faris, kiel diris Moseo, kaj forigis
    la fiinsektojn for de Faraono, de liaj servantoj, kaj de lia
    popolo; ne restis e&ccirc; unu.</l>
  <l n='32'>Sed Faraono obstinigis sian koron
    anka&ubreve; &ccirc;i tiun fojon, kaj ne forliberigis la popolon.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='9'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj la Eternulo diris al Moseo: Iru al Faraono, kaj diru al li:
    Tiel diris la Eternulo, Dio de la Hebreoj: Forliberigu Mian
    popolon, ke &gcirc;i faru al Mi servon.</l>
  <l n='2'>&Ccirc;ar se vi ne volos
    forliberigi kaj vi plue ilin retenos,</l>
  <l n='3'>jen la mano de la
    Eternulo estos sur viaj brutoj, kiuj estas sur la kampo, sur la
    &ccirc;evaloj, sur la azenoj, sur la kameloj, sur la bovoj, kaj sur la
    &scirc;afoj; estos sur ili tre forta pesto.</l>
  <l n='4'>Kaj la Eternulo faros
    apartigon inter la brutoj de la Izraelidoj kaj la brutoj de la
    Egiptoj; kaj el &ccirc;io, kio apartenas al la Izraelidoj, mortos
    nenio.</l>
  <l n='5'>Kaj la Eternulo difinis tempon, dirante: Morga&ubreve; la
    Eternulo faros tiun aferon en la lando.</l>
  <l n='6'>Kaj la Eternulo faris
    tion en la sekvanta tago, kaj mortis &ccirc;iuj brutoj de la Egiptoj,
    sed el la brutoj de la Izraelidoj ne mortis e&ccirc; unu.</l>
  <l n='7'>Faraono
    sendis, kaj oni vidis, ke el la brutoj de la Izraelidoj ne mortis
    e&ccirc; unu. Sed la koro de Faraono estis obstina, kaj li ne
    forliberigis la popolon.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='8'>Tiam la Eternulo diris al Moseo kaj al Aaron: Prenu al vi
    plenmanojn da cindro el la forno, kaj Moseo &jcirc;etu &gcirc;in al la &ccirc;ielo
    anta&ubreve; la okuloj de Faraono.</l>
  <l n='9'>Kaj &gcirc;i fari&gcirc;os polvo super la tuta
    lando Egipta, kaj sur la homoj kaj sur la bestoj fari&gcirc;os el &gcirc;i
    brulumaj abscesoj en la tuta lando Egipta.</l>
  <l n='10'>Kaj ili prenis
    cindron el la forno kaj stari&gcirc;is anta&ubreve; Faraono, kaj Moseo &jcirc;etis
    &gcirc;in al la &ccirc;ielo, kaj aperis brulumaj abscesoj sur la homoj kaj
    sur la bestoj.</l>
  <l n='11'>Kaj la sor&ccirc;istoj ne povis teni sin anta&ubreve; Moseo
    pro la abscesoj, &ccirc;ar la abscesoj estis sur la sor&ccirc;istoj kaj sur
    &ccirc;iuj Egiptoj.</l>
  <l n='12'>Sed la Eternulo obstinigis la koron de Faraono,
    kaj li ne a&ubreve;skultis ilin, kiel diris la Eternulo al Moseo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='13'>Tiam la Eternulo diris al Moseo: Levi&gcirc;u frue matene kaj
    stari&gcirc;u anta&ubreve; Faraono, kaj diru al li: Tiel diris la Eternulo,
    Dio de la Hebreoj: Forliberigu Mian popolon, ke &gcirc;i faru al Mi
    servon.</l>
  <l n='14'>&Ccirc;ar &ccirc;i tiun fojon Mi sendos &ccirc;iujn Miajn frapojn en
    vian koron kaj sur viajn servantojn kaj sur vian popolon, por ke
    vi sciu, ke ne ekzistas simila al Mi sur la tuta tero.</l>
  <l n='15'>&Ccirc;ar nun
    Mi etendus Mian manon kaj batus vin kaj vian popolon per pesto,
    kaj vi malaperus de la tero;</l>
  <l n='16'>sed nur por tio Mi vin konservis,
    ke Mi montru sur vi Mian forton, kaj por ke oni rakontu pri Mia
    nomo sur la tuta tero.</l>
  <l n='17'>Ankora&ubreve; vi retenas Mian popolon, kaj ne
    forliberigas &gcirc;in.</l>
  <l n='18'>Jen morga&ubreve; en &ccirc;i tiu tempo Mi pluvigos tre
    grandan hajlon, tian, ke simila al &gcirc;i ne estis en Egiptujo de
    post la tago de &gcirc;ia fondi&gcirc;o &gcirc;is nun.</l>
  <l n='19'>Kaj nun sendu, kolektu
    viajn brutojn, kaj &ccirc;ion, kion vi havas sur la kampo; sur &ccirc;iun
    homon kaj bruton, kiuj trovi&gcirc;os sur la kampo kaj ne kolekti&gcirc;os en
    la domon, falos la hajlo, kaj ili mortos.</l>
  <l n='20'>Kiu el la servantoj
    de Faraono timis la vorton de la Eternulo, tiu rapide envenigis
    siajn sklavojn kaj brutojn en la domojn;</l>
  <l n='21'>sed kiu ne atentis la
    vorton de la Eternulo, tiu lasis siajn sklavojn kaj siajn brutojn
    sur la kampo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='22'>Kaj la Eternulo diris al Moseo: Etendu vian manon al la &ccirc;ielo,
    kaj venos hajlo en la tuta lando Egipta, sur la homojn kaj sur la
    brutojn kaj sur &ccirc;iujn herbojn de la kampo en la lando Egipta.</l>
  <l n='23'>Kaj Moseo etendis sian bastonon al la &ccirc;ielo; kaj la Eternulo
    aperigis tondrojn kaj hajlon, kaj fajro iris sur la teron, kaj la
    Eternulo pluvigis hajlon sur la landon Egiptan.</l>
  <l n='24'>Kaj estis
    hajlo, kaj fajro ekflamadis meze de la hajlo, en tiel forta
    grado, ke io simila neniam estis en la tuta lando Egipta de post
    la tempo, kiam en &gcirc;i aperis popolo.</l>
  <l n='25'>Kaj la hajlo batdifektis
    en la tuta lando Egipta &ccirc;ion, kio estis sur la kampo; homojn kaj
    brutojn kaj &ccirc;iun herbon de la kampo batdifektis la hajlo, kaj
    &ccirc;iujn arbojn de la kampo &gcirc;i rompis.</l>
  <l n='26'>Nur en la lando Go&scirc;en, kie
    estis la Izraelidoj, ne estis hajlo.</l>
  <l n='27'>Tiam Faraono sendis, kaj
    alvokis Moseon kaj Aaronon, kaj diris al ili: Mi pekis la nunan
    fojon; la Eternulo estas la pravulo, mi kaj mia popolo estas la
    malpravuloj.</l>
  <l n='28'>Pre&gcirc;u al la Eternulo, ke &ccirc;esi&gcirc;u la tondroj de Dio
    kaj la hajlo; tiam mi forliberigos vin, kaj vi ne plu restos.</l>
  <l n='29'>Kaj Moseo diris al li: Kiam mi eliros el la urbo, mi etendos
    miajn manojn al la Eternulo; la tondroj &ccirc;esi&gcirc;os kaj la hajlo ne
    plu estos, por ke vi scii&gcirc;u, ke al la Eternulo apartenas la tero.</l>
  <l n='30'>Sed mi scias, ke vi kaj viaj servantoj ankora&ubreve; ne timas Dion,
    la Eternulon.</l>
  <l n='31'>La lino kaj la hordeo estis batdifektitaj, &ccirc;ar
    la hordeo havis spikojn kaj la lino havis bur&gcirc;onojn;</l>
  <l n='32'>sed la
    tritiko kaj la spelto ne estis batdifektitaj, &ccirc;ar ili estis
    malfrusezonaj.</l>
  <l n='33'>Moseo eliris de Faraono el la urbo kaj etendis
    siajn manojn al la Eternulo; tiam &ccirc;esi&gcirc;is la tondroj kaj la
    hajlo, kaj pluvo ne plu ver&scirc;i&gcirc;is sur la teron.</l>
  <l n='34'>Kiam Faraono
    vidis, ke &ccirc;esi&gcirc;is la pluvo kaj la hajlo kaj la tondroj, tiam li
    plue pekis kaj obstinigis sian koron, li kaj liaj servantoj.</l>
  <l n='35'>La koro de Faraono restis obstina, kaj li ne forliberigis la
    Izraelidojn, kiel diris la Eternulo per Moseo.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='10'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj la Eternulo diris al Moseo: Iru al Faraono, &ccirc;ar Mi
    obstinigis lian koron kaj la korojn de liaj servantoj, por ke Mi
    faru &ccirc;i tiujn Miajn signojn inter ili;</l>
  <l n='2'>kaj por ke vi rakontu al
    via filo kaj al via nepo, kion Mi plenumis sur la Egiptoj, kaj
    pri Miaj signoj, kiujn Mi faris inter ili; kaj por ke vi sciu, ke
    Mi estas la Eternulo.</l>
  <l n='3'>Moseo kaj Aaron venis al Faraono, kaj
    diris al li: Tiel diris la Eternulo, Dio de la Hebreoj: &Gcirc;is kiam
    vi rifuzos humili&gcirc;i anta&ubreve; Mi? forliberigu Mian popolon, ke &gcirc;i
    faru al Mi servon.</l>
  <l n='4'>&Ccirc;ar se vi rifuzos forliberigi Mian popolon,
    jen Mi venigos morga&ubreve; akridojn en vian regionon;</l>
  <l n='5'>kaj ili kovros
    la supra&jcirc;on de la tero tiel, ke oni ne povos vidi la teron; kaj
    ili forman&gcirc;os &ccirc;ion, kio restis &ccirc;e vi savita kontra&ubreve; la hajlo, kaj
    ili &ccirc;irka&ubreve;man&gcirc;os &ccirc;iujn arbojn, kiuj kreskas &ccirc;e vi sur la kampo;</l>
  <l n='6'>kaj ili plenigos viajn domojn kaj la domojn de &ccirc;iuj viaj
    servantoj kaj la domojn de &ccirc;iuj Egiptoj tiel, kiel ne vidis viaj
    patroj kaj viaj prapatroj de post la tago, kiam ili aperis sur la
    tero &gcirc;is la nuna tago. Kaj li turni&gcirc;is kaj eliris for de Faraono.</l>
  <l n='7'>Tiam la servantoj de Faraono diris al li: &Gcirc;is kiam tiu homo
    estos por ni suferilo? forliberigu tiujn homojn, por ke ili faru
    servon al la Eternulo, ilia Dio; &ccirc;u vi ankora&ubreve; ne vidas, ke
    Egiptujo pereas?</l>
  <l n='8'>Kaj oni revenigis denove Moseon kaj Aaronon al
    Faraono, kaj &ccirc;i tiu diris al ili: Iru, faru servon al la
    Eternulo, via Dio; sed kiuj estas la irontoj?</l>
  <l n='9'>Tiam Moseo diris:
    Kun niaj junuloj kaj maljunuloj ni iros, kun niaj filoj kaj niaj
    filinoj, kun niaj &scirc;afoj kaj niaj bovoj ni iros, &ccirc;ar ni havas
    feston de la Eternulo.</l>
  <l n='10'>Kaj li diris al ili: Tiel la Eternulo
    estu kun vi, se mi forliberigos vin kaj viajn infanojn! &ccirc;u vi ne
    havas ian malbonan intencon?</l>
  <l n='11'>Ne; iru nur la viroj kaj faru
    servon al la Eternulo, &ccirc;ar tion vi petas. Kaj oni elpelis ilin
    for de Faraono.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='12'>Tiam la Eternulo diris al Moseo: Etendu vian manon super la
    landon Egiptan pro la akridoj, ke ili venu sur la landon Egiptan,
    kaj forman&gcirc;u &ccirc;iujn herbojn de la tero, &ccirc;ion, kion restigis la
    hajlo.</l>
  <l n='13'>Kaj Moseo etendis sian bastonon super la landon
    Egiptan, kaj la Eternulo direktis orientan venton sur la landon
    dum tiu tuta tago kaj dum la tuta nokto. Kiam fari&gcirc;is mateno, la
    orienta vento alportis la akridojn.</l>
  <l n='14'>Kaj la akridoj venis sur
    la tutan landon Egiptan kaj sidi&gcirc;is en la tuta Egipta regiono en
    tre granda amaso; anta&ubreve; ili neniam estis akridaro simila al ili,
    kaj poste neniam estos tia.</l>
  <l n='15'>Kaj ili kovris la tutan supra&jcirc;on
    de la tero, kaj la tero fari&gcirc;is malluma; kaj ili forman&gcirc;is la
    tutan herbon de la kampo, kaj &ccirc;iujn arbajn fruktojn, kiujn
    restigis la hajlo; kaj restis nenia verda&jcirc;o sur la arboj a&ubreve; inter
    la herboj de la kampo en la tuta lando Egipta.</l>
  <l n='16'>Tiam Faraono
    rapide alvokis Moseon kaj Aaronon, kaj diris: Mi pekis anta&ubreve; la
    Eternulo, via Dio, kaj anta&ubreve; vi.</l>
  <l n='17'>Sed nun pardonu mian pekon
    nur &ccirc;i tiun fojon, kaj pre&gcirc;u al la Eternulo, via Dio, ke Li
    forigu de mi nur &ccirc;i tiun morton.</l>
  <l n='18'>Kaj li eliris for de Faraono
    kaj pre&gcirc;is al la Eternulo.</l>
  <l n='19'>Kaj la Eternulo venigis de la
    kontra&ubreve;a flanko venton okcidentan tre fortan, kaj &gcirc;i levis la
    akridojn kaj &jcirc;etis ilin en la Ru&gcirc;an Maron; ne restis e&ccirc; unu
    akrido en la tuta Egipta regiono.</l>
  <l n='20'>Sed la Eternulo obstinigis
    la koron de Faraono, kaj li ne forliberigis la Izraelidojn.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='21'>Tiam la Eternulo diris al Moseo: Etendu vian manon al la
    &ccirc;ielo, kaj fari&gcirc;os mallumo en la lando Egipta, palpebla mallumo.</l>
  <l n='22'>Kaj Moseo etendis sian manon al la &ccirc;ielo, kaj fari&gcirc;is densa
    mallumo en la tuta lando Egipta dum tri tagoj.</l>
  <l n='23'>Oni ne vidis
    unu alian, kaj neniu levi&gcirc;is de sia loko dum tri tagoj; sed &ccirc;iuj
    Izraelidoj havis lumon en siaj lo&gcirc;ejoj.</l>
  <l n='24'>Tiam Faraono alvokis
    Moseon, kaj diris: Iru, faru servon al la Eternulo; nur viaj
    &scirc;afoj kaj viaj bovoj restu; anka&ubreve; viaj infanoj iru kun vi.</l>
  <l n='25'>Sed
    Moseo diris: Vi devas anka&ubreve; doni en niajn manojn oferojn kaj
    bruloferojn, kiujn ni alportos al la Eternulo, nia Dio.</l>
  <l n='26'>Anka&ubreve;
    niaj brutoj iros kun ni, ne restos e&ccirc; unu hufo; &ccirc;ar el ili ni
    prenos, por fari servon al la Eternulo, nia Dio; kaj ni ne scias,
    per kio ni devas servi al la Eternulo, &gcirc;is ni venos tien.</l>
  <l n='27'>Kaj
    la Eternulo obstinigis la koron de Faraono, kaj li ne volis
    forliberigi ilin.</l>
  <l n='28'>Kaj Faraono diris al li: Iru for de mi!
    gardu vin, ke vi ne venu plu anta&ubreve; mian viza&gcirc;on; &ccirc;ar en la tago,
    en kiu vi venos anta&ubreve; mian viza&gcirc;on, vi mortos.</l>
  <l n='29'>Tiam Moseo
    diris: Tiel vi diris; mi ne venos do plu anta&ubreve; vian viza&gcirc;on.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='11'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj la Eternulo diris al Moseo: Ankora&ubreve; unu punon Mi venigos
    sur Faraonon kaj sur Egiptujon; post tio li forliberigos vin el
    &ccirc;i tie; kaj forliberigante, li tute elpelos vin el &ccirc;i tie.</l>
  <l n='2'>Diru
    nun al la popolo, ke ili petu &ccirc;iu viro de sia proksimulo kaj &ccirc;iu
    virino de sia proksimulino vazojn ar&gcirc;entajn kaj vazojn orajn.</l>
  <l n='3'>Kaj la Eternulo donis al la popolo favoron &ccirc;e la Egiptoj; kaj
    anka&ubreve; Moseo estis tre granda homo en la lando Egipta, en la
    okuloj de la servantoj de Faraono kaj en la okuloj de la popolo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='4'>Kaj Moseo diris: Tiel diris la Eternulo: En la mezo de la nokto
    Mi iros internen de Egiptujo.</l>
  <l n='5'>Kaj mortos &ccirc;iu unuenaskito en la
    lando Egipta, de la unuenaskito de Faraono, kiu sidas sur sia
    trono, &gcirc;is la unuenaskito de la sklavino, kiu sidas malanta&ubreve; la
    muelejo; kaj &ccirc;iu unuenaskito el la brutoj.</l>
  <l n='6'>Kaj estos granda
    kriado en la tuta lando Egipta, tia, ke simila al &gcirc;i neniam estis
    kaj neniam plu estos.</l>
  <l n='7'>Sed &ccirc;e &ccirc;iuj Izraelidoj ne movos hundo
    sian langon, nek kontra&ubreve; homon, nek kontra&ubreve; bruton; por ke vi
    sciu, kiel la Eternulo faras apartigon inter la Egiptoj kaj la
    Izraelidoj.</l>
  <l n='8'>Kaj venos &ccirc;iuj viaj sklavoj al mi kaj ter&jcirc;eti&gcirc;os
    anta&ubreve; mi, dirante: Eliru vi kaj la tuta popolo, kiu vin sekvas.
    Post tio mi eliros. Kaj li eliris for de Faraono kun granda
    kolero.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='9'>Kaj la Eternulo diris al Moseo: Faraono vin ne a&ubreve;skultos; por
    ke multi&gcirc;u Miaj mirakloj en la lando Egipta.</l>
  <l n='10'>Kaj Moseo kaj
    Aaron faris &ccirc;iujn tiujn miraklojn anta&ubreve; Faraono; sed la Eternulo
    obstinigis la koron de Faraono, kaj li ne forliberigis la
    Izraelidojn el sia lando.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='12'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj la Eternulo ekparolis al Moseo kaj al Aaron en la lando
    Egipta, dirante:</l>
  <l n='2'>&Ccirc;i tiu monato estu por vi komenco de la
    monatoj; la unua &gcirc;i estu por vi inter la monatoj de la jaro.</l>
  <l n='3'>Diru al la tuta komunumo de Izrael: En la deka tago de &ccirc;i tiu
    monato prenu al si &scirc;afidon &ccirc;iu patro de familio, po unu &scirc;afido
    por domo.</l>
  <l n='4'>Kaj se en la domo estas tro malmulte da personoj por
    tuta &scirc;afido, tiam li prenu kune kun sia najbaro plej proksima al
    lia domo; la&ubreve; la nombro de la animoj, la&ubreve; la kvanto de man&gcirc;ado de
    &ccirc;iu, ili kalkulu sin por la &scirc;afido.</l>
  <l n='5'>La &scirc;afido estu sendifekta,
    virseksa, havanta la a&gcirc;on de unu jaro; el la &scirc;afoj a&ubreve; el la
    kaproj vi povas preni.</l>
  <l n='6'>Konservu &gcirc;in &gcirc;is la dek-kvara tago de &ccirc;i
    tiu monato; kaj la tuta komunumo de Izrael bu&ccirc;u &gcirc;in en la komenco
    de vespero.</l>
  <l n='7'>Kaj ili prenu iom el la sango, kaj &scirc;miru sur amba&ubreve;
    fostoj kaj sur la supra sojlo de la domoj, en kiuj ili &gcirc;in
    man&gcirc;os.</l>
  <l n='8'>Kaj ili man&gcirc;u la viandon en tiu nokto, rostitan sur
    fajro; kaj macojn kun maldol&ccirc;aj herboj ili man&gcirc;u.</l>
  <l n='9'>Ne man&gcirc;u &gcirc;in
    duonkrudan, nek kuiritan en akvo, sed nur rostitan sur fajro kun
    &gcirc;iaj kapo, kruroj, kaj interna&jcirc;oj.</l>
  <l n='10'>Ne restigu iom el &gcirc;i &gcirc;is la
    mateno; kio restos el &gcirc;i &gcirc;is la mateno, tion bruligu per fajro.</l>
  <l n='11'>Kaj tiele man&gcirc;u &gcirc;in; via lumbo estu zonita, viaj &scirc;uoj sur viaj
    piedoj, kaj via bastono en via mano; kaj man&gcirc;u &gcirc;in rapidante; &gcirc;i
    estas Pasko de la Eternulo.</l>
  <l n='12'>Kaj Mi trairos la landon Egiptan
    en tiu nokto, kaj Mi batos &ccirc;iun unuenaskiton en la lando Egipta,
    de la homoj &gcirc;is la brutoj; kaj super &ccirc;iuj dioj de Egiptujo Mi
    faros ju&gcirc;on, Mi, la Eternulo.</l>
  <l n='13'>Kaj la sango &ccirc;e vi estos signo
    sur la domoj, en kiuj vi trovi&gcirc;as; kiam Mi vidos la sangon, Mi
    pasos preter vi, kaj ne estos inter vi la eksterma puno, kiam Mi
    batos la landon Egiptan.</l>
  <l n='14'>Kaj tiu tago estu por vi memora&jcirc;o;
    kaj festu &gcirc;in kiel feston de la Eternulo en viaj generacioj, kiel
    le&gcirc;on por eterne festu &gcirc;in.</l>
  <l n='15'>Dum sep tagoj man&gcirc;u macojn; en la
    unua tago forigu la fermenta&jcirc;on el viaj domoj; &ccirc;iu kiu man&gcirc;os
    fermenta&jcirc;on de la unua tago &gcirc;is la sepa tago, ties animo estos
    ekstermita el Izrael.</l>
  <l n='16'>Kaj en la unua tago faru al vi sanktan
    kunvenon, kaj en la sepa tago faru al vi sanktan kunvenon; nenia
    laboro estu farata en tiuj tagoj; nur kio estas necesa por man&gcirc;i
    por &ccirc;iu, nur tio sola povas esti farata de vi.</l>
  <l n='17'>Kaj observu la
    ordonon pri la macoj, &ccirc;ar &gcirc;uste en tiu tago Mi elkondukis viajn
    ta&ccirc;mentojn el la lando Egipta; kaj observu tiun tagon en viaj
    generacioj kiel le&gcirc;on eternan.</l>
  <l n='18'>De post la vespero de la dek-
    kvara tago de la unua monato man&gcirc;u macojn &gcirc;is la vespero de la
    dudek-unua tago de la monato.</l>
  <l n='19'>Dum sep tagoj fermenta&jcirc;o ne
    trovi&gcirc;u en viaj domoj; &ccirc;ar kiu man&gcirc;os fermenta&jcirc;on, ties animo
    ekstermi&gcirc;os el la komunumo de Izrael, &ccirc;u li estas fremdulo, a&ubreve; &ccirc;u
    li estas indi&gcirc;eno de la lando.</l>
  <l n='20'>Nenion fermentintan man&gcirc;u; en
    &ccirc;iuj viaj lo&gcirc;lokoj man&gcirc;u macojn.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='21'>Moseo alvokis &ccirc;iujn &ccirc;efojn de Izrael, kaj diris al ili: Elektu
    kaj prenu al vi &scirc;afidojn la&ubreve; viaj familioj, kaj bu&ccirc;u la Paskon.</l>
  <l n='22'>Kaj prenu faskon da hisopo, kaj trempu &gcirc;in en la sango, kiu
    estos en la pelvo, kaj tu&scirc;u la supran sojlon kaj amba&ubreve; fostojn
    per la sango, kiu estos en la pelvo; kaj neniu el vi eliru el la
    pordo de sia domo &gcirc;is la mateno.</l>
  <l n='23'>Kaj la Eternulo trairos, por
    puni la Egiptojn; kiam Li vidos la sangon sur la supra sojlo kaj
    amba&ubreve; fostoj, tiam la Eternulo preterpasos la pordon kaj ne
    permesos al la ekstermanto veni en viajn domojn por puni.</l>
  <l n='24'>Kaj
    observu &ccirc;i tion kiel le&gcirc;on por vi kaj por viaj filoj eterne.</l>
  <l n='25'>Kaj kiam vi venos en la landon, kiun la Eternulo donos al vi,
    kiel Li diris, observu &ccirc;i tiun servon.</l>
  <l n='26'>Kaj kiam diros al vi
    viaj filoj: Kion signifas &ccirc;i tiu via servo?</l>
  <l n='27'>tiam diru: &Gcirc;i
    estas ofero de Pasko al la Eternulo, kiu preterpasis la domojn de
    la Izraelidoj en Egiptujo, kiam Li punis la Egiptojn, sed niajn
    domojn savis. Kaj la popolo klini&gcirc;is kaj faris adoron.</l>
  <l n='28'>Kaj la
    Izraelidoj iris, kaj faris, kiel ordonis la Eternulo al Moseo kaj
    Aaron; tiel ili faris.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='29'>Kiam venis la noktomezo, la Eternulo batis &ccirc;iujn unuenaskitojn
    en la lando Egipta, de la unuenaskito de Faraono, sidanta sur sia
    trono, &gcirc;is la unuenaskito de malliberulo, sidanta en malliberejo;
    kaj &ccirc;iujn unuenaskitojn el la brutoj.</l>
  <l n='30'>Tiam Faraono levi&gcirc;is en
    la nokto, li kaj &ccirc;iuj liaj servantoj kaj &ccirc;iuj Egiptoj; kaj
    fari&gcirc;is granda kriado en Egiptujo; &ccirc;ar ne estis domo, en kiu ne
    estis mortinto.</l>
  <l n='31'>Kaj li alvokis Moseon kaj Aaronon en la nokto,
    kaj diris: Levi&gcirc;u, foriru el inter mia popolo, vi kaj la
    Izraelidoj; kaj iru, faru servon al la Eternulo, kiel vi diris.</l>
  <l n='32'>Anka&ubreve; viajn &scirc;afojn kaj viajn bovojn prenu, kiel vi diris, kaj
    iru; kaj benu anka&ubreve; min.</l>
  <l n='33'>Kaj la Egiptoj ur&gcirc;is sur la popolon,
    por pli rapide elirigi ilin el la lando; &ccirc;ar ili diris: Ni &ccirc;iuj
    mortos.</l>
  <l n='34'>Kaj la popolo forportis sian paston, anta&ubreve; ol &gcirc;i
    fermentis; iliaj pastujoj, ligitaj en iliaj vestoj, estis sur
    iliaj &scirc;ultroj.</l>
  <l n='35'>Kaj la Izraelidoj faris, kiel diris Moseo; kaj
    ili petis de la Egiptoj vazojn ar&gcirc;entajn kaj vazojn orajn kaj
    vestojn.</l>
  <l n='36'>Kaj la Eternulo favorigis al la popolo la Egiptojn,
    kaj &ccirc;i tiuj pruntedonis al ili; kaj ili multe prenis de la
    Egiptoj.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='37'>Kaj la Izraelidoj ekiris el Rameses al Sukot, en la nombro de
    &ccirc;irka&ubreve; sescent mil piedirantaj viroj, krom la infanoj.</l>
  <l n='38'>Kaj
    anka&ubreve; granda amaso da diversgentaj homoj eliris kun ili, kaj da
    &scirc;afoj kaj bovoj tre granda brutaro.</l>
  <l n='39'>Kaj el la pasto, kiun ili
    elportis el Egiptujo, ili bakis macajn platpanojn, &ccirc;ar &gcirc;i ankora&ubreve;
    ne fermentis; &ccirc;ar ili estis elpelitaj el Egiptujo kaj ne povis
    prokrasti, kaj ili e&ccirc; ne pretigis al si man&gcirc;a&jcirc;on.</l>
  <l n='40'>La da&ubreve;ro de
    la tempo, kiun la Izraelidoj lo&gcirc;is en Egiptujo, estis kvarcent
    tridek jaroj.</l>
  <l n='41'>Kiam fini&gcirc;is kvarcent tridek jaroj, &gcirc;uste en la
    sama tago, &ccirc;iuj ta&ccirc;mentoj de la Eternulo eliris el la lando
    Egipta.</l>
  <l n='42'>&Gcirc;i estas nokto dedi&ccirc;ata al la Eternulo, &ccirc;ar Li
    elkondukis ilin el la lando Egipta; &gcirc;i estas tiu nokto, kiu estas
    dedi&ccirc;ata al la Eternulo de &ccirc;iuj Izraelidoj en iliaj generacioj.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='43'>Kaj la Eternulo diris al Moseo kaj Aaron: &Ccirc;i tio estas la le&gcirc;o
    pri la Pasko: neniu fremdulo man&gcirc;u &gcirc;in.</l>
  <l n='44'>Sed &ccirc;iu sklavo, kiun
    iu a&ccirc;etis per mono, se vi cirkumcidis lin, tiam li povas man&gcirc;i
    &gcirc;in.</l>
  <l n='45'>Paslo&gcirc;anto kaj dungito ne man&gcirc;u &gcirc;in.</l>
  <l n='46'>En unu domo &gcirc;i
    estu man&gcirc;ata; ne elportu el la domo iom el la viando eksteren,
    kaj oston en &gcirc;i ne rompu.</l>
  <l n='47'>La tuta komunumo de Izrael faru &gcirc;in.</l>
  <l n='48'>Kaj se enlo&gcirc;i&gcirc;os &ccirc;e vi aligentulo kaj li volos fari Paskon al
    la Eternulo, tiam cirkumcidu &ccirc;e li &ccirc;iujn virseksulojn, kaj tiam
    li povas prepari sin, por fari &gcirc;in, kaj li estos kiel indi&gcirc;eno de
    la lando; sed neniu ne cirkumcidita man&gcirc;u &gcirc;in.</l>
  <l n='49'>La sama le&gcirc;o
    estu por la indi&gcirc;eno, kaj por la aligentulo, kiu enlo&gcirc;i&gcirc;is inter
    vi.</l>
  <l n='50'>Kaj &ccirc;iuj Izraelidoj faris, kiel ordonis la Eternulo al
    Moseo kaj al Aaron; tiel ili faris.</l>
  <l n='51'>En tiu sama tago la
    Eternulo elkondukis la Izraelidojn el la lando Egipta la&ubreve; iliaj
    ta&ccirc;mentoj.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='13'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj la Eternulo ekparolis al Moseo, dirante:</l>
  <l n='2'>Dedi&ccirc;u al Mi
    &ccirc;iun unuenaskiton, kiu malfermas &ccirc;iun uteron inter la Izraelidoj,
    el la homo kaj el la brutoj: al Mi li apartenas.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='3'>Kaj Moseo diris al la popolo: Memoru &ccirc;i tiun tagon, en kiu vi
    eliris el Egiptujo, el la domo de sklaveco; &ccirc;ar per forta mano la
    Eternulo elkondukis vin el tie; kaj ne man&gcirc;u fermenta&jcirc;on.</l>
  <l n='4'>Hodia&ubreve; vi eliras, en la monato Abib.</l>
  <l n='5'>Kaj kiam la Eternulo
    venigos vin en la landon de la Kanaanidoj kaj la &Hcirc;etidoj kaj la
    Amoridoj kaj la &Hcirc;ividoj kaj la Jebusidoj, pri kiu Li &jcirc;uris al
    viaj patroj, ke Li donos al vi, en la landon, en kiu fluas lakto
    kaj mielo, tiam servu &ccirc;i tiun servon en &ccirc;i tiu monato.</l>
  <l n='6'>Dum sep
    tagoj man&gcirc;u macojn, kaj en la sepa tago estu festo de la
    Eternulo.</l>
  <l n='7'>Macoj estu man&gcirc;ataj dum la sep tagoj, kaj ne vidi&gcirc;u
    &ccirc;e vi fermenta&jcirc;o kaj ne vidi&gcirc;u &ccirc;e vi fermentinta pasto, en la
    tuta regiono, kiu apartenas al vi.</l>
  <l n='8'>Kaj sciigu al via filo en
    tiu tago, dirante: &Gcirc;i estas pro tio, kion la Eternulo faris al mi
    &ccirc;e mia elirado el Egiptujo.</l>
  <l n='9'>Kaj tio estu &ccirc;e vi kiel signo sur
    via mano kaj kiel memoriga&jcirc;o inter viaj okuloj, por ke la instruo
    de la Eternulo estu en via bu&scirc;o; &ccirc;ar per forta mano la Eternulo
    elkondukis vin el Egiptujo.</l>
  <l n='10'>Plenumu &ccirc;i tiun le&gcirc;on en &gcirc;ia tempo
    en &ccirc;iu jaro.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='11'>Kaj kiam la Eternulo venigos vin en la landon de la
    Kanaanidoj, kiel Li &jcirc;uris al vi kaj al viaj patroj, kaj donos &gcirc;in
    al vi,</l>
  <l n='12'>tiam transdonadu &ccirc;iun utermalferminton al la Eternulo,
    kaj &ccirc;iun unuenaskiton el la brutoj, virseksulon, al la Eternulo.</l>
  <l n='13'>Kaj &ccirc;iun unuenaskiton el la azenoj ela&ccirc;etu per &scirc;afido; kaj se
    vi ne ela&ccirc;etos, tiam rompu al &gcirc;i la kolon; kaj &ccirc;iun homan
    unuenaskiton inter viaj filoj ela&ccirc;etu.</l>
  <l n='14'>Kaj kiam via filo
    morga&ubreve; vin demandos, dirante: Kio tio estas? tiam diru al li: Per
    forta mano la Eternulo elkondukis nin el Egiptujo, el la domo de
    sklaveco;</l>
  <l n='15'>kaj kiam Faraono obstine rifuzis forliberigi nin,
    tiam la Eternulo mortigis &ccirc;iun unuenaskiton en la lando Egipta,
    de la unuenaskito de homo &gcirc;is la unuenaskito de bruto; tial mi
    oferas al la Eternulo &ccirc;iun utermalfermintan virseksulon, kaj &ccirc;iun
    unuenaskiton el miaj filoj mi ela&ccirc;etas.</l>
  <l n='16'>Kaj tio estu kiel
    signo sur via mano kaj kiel memoriga&jcirc;o inter viaj okuloj; &ccirc;ar per
    forta mano la Eternulo elkondukis nin el Egiptujo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='17'>Kiam Faraono forliberigis la popolon, Dio ne irigis ilin per
    la vojo de la lando Fili&scirc;ta, kiu estis proksima; &ccirc;ar Dio diris:
    Eble la popolo pentos, kiam &gcirc;i ekvidos militon, kaj &gcirc;i reiros
    Egiptujon.</l>
  <l n='18'>Kaj Dio kondukis la popolon &ccirc;irka&ubreve;ire, per la vojo
    tra la dezerto, al la Ru&gcirc;a Maro. Kaj armitaj la Izraelidoj eliris
    el la lando Egipta.</l>
  <l n='19'>Kaj Moseo prenis kun si la ostojn de
    Jozef, &ccirc;ar tiu &jcirc;urigis la Izraelidojn, dirante: Kiam Dio
    rememoros vin, tiam elportu miajn ostojn el &ccirc;i tie kun vi.</l>
  <l n='20'>Kaj
    ili elmovi&gcirc;is el Sukot, kaj starigis sian tendaron en Etam, en la
    fino de la dezerto.</l>
  <l n='21'>Kaj la Eternulo iradis anta&ubreve; ili dum la
    tago en nuba kolono, por konduki ilin la&ubreve; la &gcirc;usta vojo, kaj dum
    la nokto en kolono fajra, por lumi al ili, ke ili povu iri tage
    kaj nokte.</l>
  <l n='22'>Ne fori&gcirc;adis de anta&ubreve; la popolo la nuba kolono dum
    la tago nek la fajra kolono dum la nokto.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='14'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj la Eternulo ekparolis al Moseo, dirante:</l>
  <l n='2'>Diru al la
    Izraelidoj, ke ili iru returne, kaj starigu sian tendaron anta&ubreve;
    Pi-Ha&hcirc;irot, inter Migdol kaj la maro, apud Baal-Cefon; tie ili
    stari&gcirc;u tendare super la maro.</l>
  <l n='3'>Faraono diros pri la Izraelidoj:
    Ili perdis la vojon en la lando, la dezerto ilin &scirc;losis.</l>
  <l n='4'>Kaj Mi
    obstinigos la koron de Faraono, kaj li kuros post ili; kaj Mi
    glori&gcirc;os per Faraono kaj per lia tuta militistaro, kaj la Egiptoj
    scii&gcirc;os, ke Mi estas la Eternulo. Kaj ili faris tiel.</l>
  <l n='5'>Kiam oni
    diris al la re&gcirc;o de Egiptujo, ke la popolo forkuris, tiam la koro
    de Faraono kaj de liaj servantoj turni&gcirc;is kontra&ubreve; la popolon, kaj
    ili diris: Kion ni faris, forliberiginte la Izraelidojn de
    servado al ni?</l>
  <l n='6'>Kaj li jungis sian &ccirc;aron kaj prenis kun si sian
    popolon.</l>
  <l n='7'>Kaj li prenis sescent plej bonajn &ccirc;arojn kaj &ccirc;iujn
    &ccirc;arojn de Egiptujo kaj la &ccirc;efojn de la tuta militistaro.</l>
  <l n='8'>Kaj la
    Eternulo obstinigis la koron de Faraono, la re&gcirc;o de Egiptujo, kaj
    li postkuris la Izraelidojn; sed la Izraelidojn elirigis mano
    alta.</l>
  <l n='9'>La Egiptoj postkuris ilin, kaj &ccirc;iuj &ccirc;evaloj kaj &ccirc;aroj de
    Faraono kaj liaj rajdantoj kaj lia militistaro atingis ilin, kiam
    ili staris tendare super la maro, apud Pi-Ha&hcirc;irot anta&ubreve; Baal-
    Cefon.</l>
  <l n='10'>Kiam Faraono alproksimi&gcirc;is, tiam la Izraelidoj levis
    siajn okulojn, kaj ekvidis, ke jen la Egiptoj iras post ili; kaj
    ili tre ektimis, kaj la Izraelidoj ekkriis al la Eternulo.</l>
  <l n='11'>Kaj
    ili diris al Moseo: &Ccirc;u ne ekzistis tomboj en Egiptujo, ke vi
    prenis nin, por morti en la dezerto? kion vi faris al ni,
    elkondukinte nin el Egiptujo?</l>
  <l n='12'>Tion ni diris ja al vi en
    Egiptujo: Lasu nin, kaj ni servu la Egiptojn; &ccirc;ar pli bone estus
    por ni servi la Egiptojn, ol morti en la dezerto.</l>
  <l n='13'>Tiam Moseo
    diris al la popolo: Ne timu; staru, kaj vidu la savon de la
    Eternulo, kiun Li faros al vi hodia&ubreve;; &ccirc;ar la Egiptojn, kiujn vi
    vidas hodia&ubreve;, vi eterne neniam plu vidos.</l>
  <l n='14'>La Eternulo militos
    por vi, kaj vi silentu.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='15'>Kaj la Eternulo diris al Moseo: Kion vi krias al Mi? diru al
    la Izraelidoj, ke ili ekiru.</l>
  <l n='16'>Kaj vi levu vian bastonon kaj
    etendu vian manon super la maron kaj disfendu &gcirc;in, por ke la
    Izraelidoj iru tra la mezo de la maro sur seka tero.</l>
  <l n='17'>Kaj jen,
    Mi obstinigos la korojn de la Egiptoj, kaj ili iros post vi; kaj
    Mi glori&gcirc;os per Faraono kaj per lia tuta militistaro, per liaj
    &ccirc;aroj kaj liaj rajdantoj.</l>
  <l n='18'>Kaj la Egiptoj scii&gcirc;os, ke Mi estas
    la Eternulo, kiam Mi glori&gcirc;os per Faraono, per liaj &ccirc;aroj kaj
    liaj rajdantoj.</l>
  <l n='19'>Kaj la Dia an&gcirc;elo, kiu iradis anta&ubreve; la tendaro
    de la Izraelidoj, formovi&gcirc;is kaj ekiris post ili; kaj la nuba
    kolono formovi&gcirc;is de anta&ubreve; ili kaj stari&gcirc;is post ili;</l>
  <l n='20'>kaj &gcirc;i
    aperis inter la tendaro de la Egiptoj kaj la tendaro de la
    Izraelidoj, kaj &gcirc;i estis nubo malluma, kaj lumis dum la nokto
    tiamaniere, ke unuj al la aliaj ne povis alproksimi&gcirc;i dum la tuta
    nokto.</l>
  <l n='21'>Kaj Moseo etendis sian manon super la maron; kaj la
    Eternulo pelis la maron per forta orienta vento dum la tuta nokto
    kaj faris la maron seka tero; kaj la akvo disfendi&gcirc;is.</l>
  <l n='22'>Kaj la
    Izraelidoj ekiris tra la mezo de la maro sur seka tero, kaj la
    akvo estis por ili muro dekstre kaj maldekstre.</l>
  <l n='23'>Kaj la Egiptoj
    postkuris kaj venis post ili, &ccirc;iuj &ccirc;evaloj de Faraono, liaj &ccirc;aroj
    kaj liaj rajdantoj, en la mezon de la maro.</l>
  <l n='24'>Kiam venis la
    matena gardotempo, la Eternulo ekrigardis la tendaron de la
    Egiptoj el la fajra kaj nuba kolono, kaj Li tumultigis la
    tendaron de la Egiptoj.</l>
  <l n='25'>Kaj Li depu&scirc;is la radojn de iliaj
    &ccirc;aroj kaj malrapidigis ilian iradon. Tiam la Egiptoj diris: Ni
    forkuru for de la Izraelidoj, &ccirc;ar la Eternulo militas por ili
    kontra&ubreve; la Egiptoj.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='26'>Kaj la Eternulo diris al Moseo: Etendu vian manon super la
    maron, por ke la akvo revenu sur la Egiptojn, sur iliajn &ccirc;arojn
    kaj iliajn rajdantojn.</l>
  <l n='27'>Kaj Moseo etendis sian manon super la
    maron, kaj la maro revenis en la komenco de la mateno, sur sian
    lokon, kaj la Egiptoj kuris renkonte al &gcirc;i. Kaj la Eternulo &jcirc;etis
    la Egiptojn en la mezon de la maro.</l>
  <l n='28'>Kaj la akvo revenis, kaj
    kovris la &ccirc;arojn kaj la rajdantojn de la tuta militistaro de
    Faraono, kiu venis post ili en la maron; ne restis el ili e&ccirc; unu.</l>
  <l n='29'>Sed la Izraelidoj iris sur seka tero tra la mezo de la maro,
    kaj la akvo estis por ili muro dekstre kaj maldekstre.</l>
  <l n='30'>Kaj la
    Eternulo savis en tiu tago la Izraelidojn el la mano de la
    Egiptoj; kaj la Izraelidoj vidis la Egiptojn mortintaj sur la
    bordo de la maro.</l>
  <l n='31'>Kaj la Izraelidoj vidis la grandan manon,
    kiun la Eternulo aperigis sur la Egiptoj, kaj la popolo ektimis
    la Eternulon kaj ekkredis al la Eternulo kaj al Lia sklavo Moseo.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='15'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Tiam Moseo kaj la Izraelidoj kantis &ccirc;i tiun kanton al la
    Eternulo, kaj parolis jene:</l>
  </lg>

  <lg rend='indent' type='para'>
  <l rend='cont' n='1'>Mi kantos al la Eternulo, &ccirc;ar Li alte levi&gcirc;is;<lb/>
         &Ccirc;evalon kaj &gcirc;ian rajdanton Li &jcirc;etis en la maron.<lb/></l>
  <l n='2'>Mia forto kaj glorkanto estas la Eternulo,<lb/>
         Kaj Li estis por mi savo.<lb/>
         Li estas mia Dio, kaj mi Lin gloros,<lb/>
         La Dio de mia patro, kaj mi Lin altigos.<lb/></l>
  <l n='3'>La Eternulo estas viro de milito,<lb/>
         Eternulo estas Lia nomo.<lb/></l>
  <l n='4'>La &ccirc;arojn de Faraono kaj lian militistaron Li &jcirc;etis en la<lb/>
              maron;<lb/>
         Kaj liaj elektitaj militestroj dronis en la Ru&gcirc;a Maro.<lb/></l>
  <l n='5'>Abismoj ilin kovris;<lb/>
         Ili falis en la profundojn kiel &scirc;tono.<lb/></l>
  <l n='6'>Via dekstra mano, ho Eternulo, estas glora per forto,<lb/>
         Via dekstra mano, ho Eternulo, disbatas malamikon.<lb/></l>
  <l n='7'>Per Via granda majesto Vi frakasas Viajn kontra&ubreve;ulojn;<lb/>
         Vi sendas Vian koleron, kaj &gcirc;i forbruligas ilin kiel pajlon.<lb/></l>
  <l n='8'>De Via kolera blovo monti&gcirc;is akvo,<lb/>
         Amasigite stari&gcirc;is flua&jcirc;o,<lb/>
         Densi&gcirc;is abismoj en la mezo de la maro.<lb/></l>
  <l n='9'>La malamiko diris: Mi persekutos,<lb/>
         Mi atingos, mi dividos militakiron;<lb/>
         Sati&gcirc;os de ili mia animo;<lb/>
         Mi eltiros mian glavon, ekstermos ilin mia mano.<lb/></l>
  <l n='10'>Vi blovis per Via spirito, kaj ilin kovris la maro;<lb/>
         Kiel plumbo ili iris al fundo en la akvo potenca.<lb/></l>
  <l n='11'>Kiu estas kiel Vi inter la dioj, ho Eternulo?<lb/>
         Kiu estas kiel Vi, majesta en sankteco,<lb/>
         Timinda kaj la&ubreve;dinda, faranta miraklojn?<lb/></l>
  <l n='12'>Vi etendis Vian dekstran manon,<lb/>
         Kaj ilin englutis la tero.<lb/></l>
  <l n='13'>Vi kondukis kun Via favorkoreco tiun popolon, kiun Vi<lb/>
              liberigis;<lb/>
         Vi kondukis &gcirc;in per Via forto al Via sankta lo&gcirc;ejo.<lb/></l>
  <l n='14'>A&ubreve;dis popoloj kaj ektremis;<lb/>
         Teruro atakis la lo&gcirc;antojn de Fili&scirc;tujo.<lb/></l>
  <l n='15'>Tiam ektimis la &ccirc;efoj de Edom;<lb/>
         La potenculojn de Moab atakis tremo;<lb/>
         Perdis la kura&gcirc;on &ccirc;iuj lo&gcirc;antoj de Kanaan.<lb/></l>
  <l n='16'>Falas sur ilin timo kaj teruro pro la grandeco de Via brako;<lb/>
         Ili muti&gcirc;as kiel &scirc;tono, &gcirc;is pasas Via popolo, ho Eternulo,<lb/>
         &Gcirc;is pasas la popolo, kiun Vi akiris.<lb/></l>
  <l n='17'>Vi venigos ilin, kaj plantos ilin<lb/>
         Sur la monto de Via heredo,<lb/>
         Sur la loko, ho Eternulo, kiun Vi faris Via sidejo,<lb/>
         En la sanktejo, ho Sinjoro, kiun pretigis Viaj manoj.<lb/></l>
  <l n='18'>La Eternulo re&gcirc;os &ccirc;iam kaj eterne.<lb/></l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='19'>&Ccirc;ar la &ccirc;evaloj de Faraono kun liaj &ccirc;aroj kaj rajdantoj eni&gcirc;is
    en la maron, kaj la Eternulo turnis sur ilin la akvon de la maro;
    sed la Izraelidoj iris sur seka tero tra la mezo de la maro.</l>
  <l n='20'>Mirjam, la profetino, fratino de Aaron, prenis tamburinon en sian
    manon, kaj &ccirc;iuj virinoj eliris post &scirc;i kun tamburinoj kaj
    dancante.</l>
  <l n='21'>Kaj Mirjam anta&ubreve;kantis al ili:</l>
  </lg>

  <lg rend='indent' type='para'>
  <l rend='cont' n='21'>Kantu al la Eternulo, &ccirc;ar Li alte levi&gcirc;is;<lb/>
         &Ccirc;evalon kaj &gcirc;ian rajdanton Li &jcirc;etis en la maron.<lb/></l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='22'>Moseo ekkondukis la Izraelidojn for de la Ru&gcirc;a Maro, kaj ili
    eliris al la dezerto &Scirc;ur; ili iris dum tri tagoj tra la dezerto
    kaj ne trovis akvon.</l>
  <l n='23'>Ili venis al Mara, sed ili ne povis
    trinki la akvon en Mara, &ccirc;ar &gcirc;i estis maldol&ccirc;a; tial oni donis al
    la loko la nomon Mara.</l>
  <l n='24'>Kaj la popolo ekmurmuris kontra&ubreve; Moseo,
    dirante: Kiam ni trinkos?</l>
  <l n='25'>Tiam li kriis al la Eternulo, kaj la
    Eternulo montris al li arbon, kaj li &jcirc;etis &gcirc;in en la akvon, kaj
    la akvo fari&gcirc;is dol&ccirc;a. Tie Li donis al ili le&gcirc;on kaj ju&gcirc;on, kaj
    tie Li ilin elprovis.</l>
  <l n='26'>Kaj Li diris: Se vi a&ubreve;skultados la vo&ccirc;on
    de la Eternulo, via Dio, kaj farados tion, kio pla&ccirc;as al Li, kaj
    vi atentados Liajn ordonojn kaj observados &ccirc;iujn Liajn le&gcirc;ojn,
    tiam Mi venigos sur vin neniun el tiuj malsanoj, kiujn Mi venigis
    sur la Egiptojn; &ccirc;ar Mi estas la Eternulo, via saniganto.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='27'>Kaj ili venis al Elim; tie estis dek du fontoj de akvo, kaj
    sepdek daktilpalmoj. Kaj ili starigis tie sian tendaron &ccirc;e la
    akvo.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='16'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Ili elmovi&gcirc;is el Elim, kaj la tuta komunumo de la Izraelidoj
    venis en la dezerton Sin, kiu trovi&gcirc;as inter Elim kaj Sinaj, en
    la dek-kvina tago de la dua monato, post sia eliro el la lando
    Egipta.</l>
  <l n='2'>Kaj la tuta komunumo de la Izraelidoj ekmurmuris
    kontra&ubreve; Moseo kaj Aaron en la dezerto.</l>
  <l n='3'>Kaj la Izraelidoj diris
    al ili: Ho, ni dezirus morti per la mano de la Eternulo en la
    lando Egipta, sidante super la potoj kun viando, man&gcirc;ante panon
    &gcirc;issate! vi elkondukis nin en &ccirc;i tiun dezerton, por mortigi &ccirc;i
    tiun tutan komunumon per malsato.</l>
  <l n='4'>Tiam la Eternulo diris al
    Moseo: Jen Mi pluvigos por vi panon el la &ccirc;ielo; kaj la popolo
    eliru kaj kolektu &ccirc;iutage tiom, kiom &gcirc;i bezonas por la tago, por
    ke Mi esploru &gcirc;in, &ccirc;u &gcirc;i sekvos Mian le&gcirc;on a&ubreve; ne.</l>
  <l n='5'>Sed en la
    sesa tago ili preparu tion, kion ili devas enporti, kaj tiam
    estos duobla porcio kompare kun tio, kion ili kolektas &ccirc;iutage.</l>
  <l n='6'>Kaj Moseo kaj Aaron diris al &ccirc;iuj Izraelidoj: Vespere vi scii&gcirc;os,
    ke la Eternulo elkondukis vin el la lando Egipta.</l>
  <l n='7'>Kaj matene vi
    vidos la gloron de la Eternulo; &ccirc;ar Li a&ubreve;dis vian murmuradon
    kontra&ubreve; la Eternulo. Sed kio estas ni, ke vi murmuras kontra&ubreve; ni?</l>
  <l n='8'>Kaj Moseo diris: La Eternulo donos al vi vespere viandon por
    man&gcirc;i kaj matene panon por sati&gcirc;i; &ccirc;ar la Eternulo a&ubreve;dis vian
    murmuradon, kiun vi murmuris kontra&ubreve; Li. Sed ni, kio ni estas? ne
    kontra&ubreve; ni estas via murmurado, sed kontra&ubreve; la Eternulo.</l>
  <l n='9'>Kaj
    Moseo diris al Aaron: Diru al la tuta komunumo de la Izraelidoj:
    Alproksimi&gcirc;u anta&ubreve; la Eternulon, &ccirc;ar Li a&ubreve;dis vian murmuradon.</l>
  <l n='10'>Kaj dum Aaron estis parolanta al la tuta komunumo de la
    Izraelidoj, ili turni&gcirc;is al la dezerto, kaj jen la gloro de la
    Eternulo aperis en nubo.</l>
  <l n='11'>Kaj la Eternulo parolis al Moseo,
    dirante:</l>
  <l n='12'>Mi a&ubreve;dis la murmuradon de la Izraelidoj; diru al ili
    jenon: En la komenco de la vespero vi man&gcirc;os viandon, kaj matene
    vi sati&gcirc;os per pano, kaj vi scii&gcirc;os, ke Mi estas la Eternulo, via
    Dio.</l>
  <l n='13'>Kiam venis la vespero, alflugis koturnoj kaj kovris la
    tendaron, kaj matene estis tavolo da roso &ccirc;irka&ubreve; la tendaro.</l>
  <l n='14'>Kiam la tavolo da roso forlevi&gcirc;is, tiam montri&gcirc;is, ke sur la
    supra&jcirc;o de la dezerto ku&scirc;as io delikata, sen&scirc;ela, delikata kiel
    prujno sur la tero.</l>
  <l n='15'>Kiam la Izraelidoj ekvidis, ili diris unuj
    al la aliaj: Kio &gcirc;i estas? &ccirc;ar ili ne sciis, kio &gcirc;i estas. Kaj
    Moseo diris al ili: &Gcirc;i estas la pano, kiun la Eternulo donis al
    vi por man&gcirc;i.</l>
  <l n='16'>Jen estas tio, kion ordonis la Eternulo: Kolektu
    &gcirc;in &ccirc;iu en tia kvanto, kiom li bezonas por man&gcirc;i; prenu po unu
    omero por &ccirc;iu kapo, la&ubreve; la nombro de viaj animoj, kiujn &ccirc;iu havas
    en sia tendo.</l>
  <l n='17'>Kaj tiel faris la Izraelidoj, kaj ili kolektis,
    unu pli, alia malpli.</l>
  <l n='18'>Kaj oni mezuris per omero; kaj kiu
    kolektis pli, ne havis superflue, kaj kiu kolektis malpli, ne
    havis mankon; &ccirc;iu kolektis tiom, kiom li povis man&gcirc;i.</l>
  <l n='19'>Kaj
    Moseo diris al ili: Neniu restigu iom el &gcirc;i &gcirc;is la mateno.</l>
  <l n='20'>Sed
    ili ne obeis Moseon, kaj kelkaj restigis iom el &gcirc;i &gcirc;is la mateno;
    kaj aperis en &gcirc;i vermoj, kaj &gcirc;i malbonodori&gcirc;is; kaj Moseo
    ekkoleris ilin.</l>
  <l n='21'>Ili kolektadis &gcirc;in &ccirc;iumatene, &ccirc;iu tiom, kiom
    li bezonis por man&gcirc;i; kaj kiam la suno fari&gcirc;is pli varma, tio
    fandi&gcirc;adis.</l>
  <l n='22'>Kiam venis la sesa tago, ili kolektis duoble da
    pano, po du omeroj por &ccirc;iu; kaj &ccirc;iuj &ccirc;efoj de la komunumo venis
    kaj diris tion al Moseo.</l>
  <l n='23'>Kaj li diris al ili: Jen estas, kion
    diris la Eternulo: ripozo de sankta sabato de la Eternulo estas
    morga&ubreve;; kion vi estas bakontaj, baku, kaj kion vi estas
    kuirontaj, kuiru; sed &ccirc;ion superfluan formetu, por ke &gcirc;i estu
    konservata &gcirc;is la mateno.</l>
  <l n='24'>Kaj ili formetis &gcirc;in &gcirc;is la mateno,
    kiel ordonis Moseo, kaj &gcirc;i ne malbonodori&gcirc;is, kaj vermoj ne
    aperis en &gcirc;i.</l>
  <l n='25'>Kaj Moseo diris: Man&gcirc;u &gcirc;in hodia&ubreve;, &ccirc;ar hodia&ubreve;
    estas sabato de la Eternulo; hodia&ubreve; vi ne trovos &gcirc;in sur la
    kampo.</l>
  <l n='26'>Dum ses tagoj kolektu &gcirc;in, sed la sepa tago estas
    sabato, en tiu tago &gcirc;i ne trovi&gcirc;os.</l>
  <l n='27'>En la sepa tago eliris
    kelkaj el la popolo, por kolekti, sed ili ne trovis.</l>
  <l n='28'>Kaj la
    Eternulo diris al Moseo: &Gcirc;is kiam vi rifuzos observi Miajn
    ordonojn kaj Mian instruon?</l>
  <l n='29'>Rigardu, la Eternulo donis al vi
    la sabaton, tial Li donas al vi en la sesa tago panon por du
    tagoj; restu &ccirc;iu hejme, neniu eliru for de sia loko en la sepa
    tago.</l>
  <l n='30'>Kaj la popolo ripozis en la sepa tago.</l>
  <l n='31'>Kaj la domo de
    Izrael donis al &gcirc;i la nomon manao; &gcirc;i estis kiel la semo de
    koriandro, blanka, kaj &gcirc;ia gusto estis kiel blankpaneto kun
    mielo.</l>
  <l n='32'>Kaj Moseo diris: Jen estas tio, kion ordonis la
    Eternulo: Plenigu per &gcirc;i omeron, ke &gcirc;i estu konservata en viaj
    generacioj, por ke oni vidu la panon, kiun Mi man&gcirc;igis al vi en
    la dezerto, kiam Mi elkondukis vin el la lando Egipta.</l>
  <l n='33'>Kaj
    Moseo diris al Aaron: Prenu unu vazon kaj enmetu tien plenan
    omeron da manao kaj starigu &gcirc;in anta&ubreve; la Eternulo, por ke &gcirc;i estu
    konservata en viaj generacioj.</l>
  <l n='34'>Kiel la Eternulo ordonis al
    Moseo, Aaron starigis &gcirc;in anta&ubreve; la Atesto, por konservi&gcirc;i.</l>
  <l n='35'>Kaj
    la Izraelidoj man&gcirc;is la manaon dum kvardek jaroj, &gcirc;is ili venis
    en landon lo&gcirc;eblan; la manaon ili man&gcirc;is, &gcirc;is ili venis al la
    limo de la lando Kanaana.</l>
  <l n='36'>Kaj omero estas dekono de efo.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='17'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>La tuta komunumo de la Izraelidoj elmovi&gcirc;is el la dezerto Sin
    la&ubreve; siaj tagvojoj, kiel ordonis la Eternulo; kaj ili starigis
    sian tendaron en Refidim, kaj la popolo ne havis akvon por
    trinki.</l>
  <l n='2'>Kaj la popolo malpacis kontra&ubreve; Moseo, kaj ili diris:
    Donu al ni akvon por trinki. Kaj Moseo diris al ili: Kial vi
    malpacas kontra&ubreve; mi? kial vi provas la Eternulon?</l>
  <l n='3'>Sed la popolo
    tie suferis pro manko de akvo, kaj la popolo murmuris kontra&ubreve;
    Moseo, kaj diris: Kial vi elkondukis nin el Egiptujo, por mortigi
    nin kaj niajn infanojn kaj niajn brutojn per soifo?</l>
  <l n='4'>Tiam Moseo
    kriis al la Eternulo, dirante: Kion mi faros kun &ccirc;i tiu popolo?
    balda&ubreve; povas okazi, ke ili min &scirc;tonmortigos.</l>
  <l n='5'>Kaj la Eternulo
    diris al Moseo: Preteriru anta&ubreve; la popolo, kaj prenu kun vi
    kelkajn el la &ccirc;efoj de Izrael, kaj vian bastonon, per kiu vi
    frapis la riveron, prenu en vian manon, kaj iru.</l>
  <l n='6'>Jen Mi staros
    anta&ubreve; vi tie super roko sur &Hcirc;oreb; kaj vi frapos la rokon, kaj
    eliros el &gcirc;i akvo, kaj la popolo trinkos. Kaj Moseo faris tiel
    anta&ubreve; la okuloj de la &ccirc;efoj de Izrael.</l>
  <l n='7'>Kaj li donis al tiu loko
    la nomon Masa kaj Meriba, pro la malpaco de la Izraelidoj, kaj
    pro tio, ke ili provis la Eternulon, dirante: &Ccirc;u la Eternulo
    estas inter ni, a&ubreve; ne?</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='8'>Venis la Amalekidoj, kaj ekmilitis kontra&ubreve; la Izraelidoj en
    Refidim.</l>
  <l n='9'>Tiam Moseo diris al Josuo: Elektu al ni virojn, kaj
    eliru, batalu kontra&ubreve; la Amalekidoj. Morga&ubreve; mi staros sur supro
    de monteto, kaj la Dian bastonon mi havos en mia mano.</l>
  <l n='10'>Kaj
    Josuo faris, kiel diris al li Moseo, kaj batalis kontra&ubreve; la
    Amalekidoj; kaj Moseo, Aaron, kaj &Hcirc;ur supreniris sur la supron de
    la monteto.</l>
  <l n='11'>Kaj &ccirc;iufoje, kiam Moseo levis sian manon, venkis
    Izrael; kaj kiam li mallevis sian manon, venkis Amalek.</l>
  <l n='12'>Sed la
    manoj de Moseo estis pezaj; tial ili prenis &scirc;tonon kaj metis &gcirc;in
    sub lin, kaj li sidi&gcirc;is sur &gcirc;i; kaj Aaron kaj &Hcirc;ur subtenis liajn
    manojn, unu de unu flanko, la dua de la dua flanko; kaj liaj
    manoj estis en &gcirc;usta teni&gcirc;o &gcirc;is la subiro de la suno.</l>
  <l n='13'>Kaj
    Josuo senfortigis Amalekon kaj lian popolon per la glavo.</l>
  <l n='14'>Kaj
    la Eternulo diris al Moseo: Skribu &ccirc;i tion por memoro en libron
    kaj enmetu &ccirc;i tion en la orelojn de Josuo, ke Mi ekstermos la
    memoron pri Amalek sub la &ccirc;ielo.</l>
  <l n='15'>Moseo konstruis altaron, kaj
    donis al &gcirc;i la nomon: La Eternulo mia Standardo.</l>
  <l n='16'>&Ccirc;ar li diris:
    Estas promesite per la altaro de la Eternulo, ke la Eternulo
    militos kontra&ubreve; Amalek de generacio al generacio.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='18'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Jitro, la Midjana pastro, la bopatro de Moseo, a&ubreve;dis &ccirc;ion, kion
    la Eternulo faris al Moseo kaj al Sia popolo Izrael, ke la
    Eternulo elkondukis Izraelon el Egiptujo.</l>
  <l n='2'>Kaj Jitro, la bopatro
    de Moseo, prenis Ciporan, la edzinon de Moseo, kiun tiu forlasis;</l>
  <l n='3'>kaj &scirc;iajn du filojn, el kiuj unu havis la nomon Ger&scirc;om; &ccirc;ar la
    patro diris: Mi estis fremdulo en fremda lando;</l>
  <l n='4'>kaj la dua
    havis la nomon Eliezer, &ccirc;ar tiu diris: La Dio de mia patro helpis
    min, kaj savis min kontra&ubreve; la glavo de Faraono.</l>
  <l n='5'>Kaj Jitro, la
    bopatro de Moseo, kun liaj filoj kaj lia edzino venis al Moseo en
    la dezerton, kie li staris tendare &ccirc;e la monto de Dio.</l>
  <l n='6'>Kaj li
    dirigis al Moseo: Mi, via bopatro Jitro, venas al vi, kaj anka&ubreve;
    via edzino kaj &scirc;iaj du filoj kun &scirc;i.</l>
  <l n='7'>Tiam Moseo eliris renkonte
    al sia bopatro kaj profunde salutis lin kaj kisis lin, kaj ili
    demandis sin reciproke pri la farto kaj eniris en la tendon.</l>
  <l n='8'>Kaj Moseo rakontis al sia bopatro &ccirc;ion, kion la Eternulo faris al
    Faraono kaj al la Egiptoj pro Izrael, kaj &ccirc;iujn malfacila&jcirc;ojn,
    kiuj trafis ilin dum la vojo kaj el kiuj la Eternulo ilin savis.</l>
  <l n='9'>Jitro &gcirc;ojis je la tuta bono, kiun la Eternulo faris al Izrael,
    savinte lin el la mano de la Egiptoj.</l>
  <l n='10'>Kaj Jitro diris: Benata
    estu la Eternulo, kiu savis vin el la manoj de la Egiptoj kaj el
    la mano de Faraono, kaj kiu savis la popolon el sub la mano de la
    Egiptoj.</l>
  <l n='11'>Nun mi scias, ke la Eternulo estas pli granda ol &ccirc;iuj
    dioj; &gcirc;i estas pro tio, ke tiuj malbonintencis kontra&ubreve; ili.</l>
  <l n='12'>Kaj Jitro, la bopatro de Moseo, alportis al Dio bruloferon kaj
    bu&ccirc;oferojn; kaj Aaron kaj &ccirc;iuj &ccirc;efoj de Izrael venis, por man&gcirc;i
    panon kun la bopatro de Moseo anta&ubreve; Dio.</l>
  <l n='13'>La sekvantan tagon
    Moseo sidi&gcirc;is, por ju&gcirc;i la popolon; kaj la popolo staris anta&ubreve;
    Moseo de la mateno &gcirc;is la vespero.</l>
  <l n='14'>Kaj la bopatro de Moseo
    vidis &ccirc;ion, kion li faras por la popolo, kaj diris: Kio estas
    tio, kion vi faras al la popolo? kial vi sola sidas kaj la tuta
    popolo staras anta&ubreve; vi de mateno &gcirc;is vespero?</l>
  <l n='15'>Tiam Moseo diris
    al sia bopatro: La popolo venas al mi, por demandi Dion.</l>
  <l n='16'>Kiam
    fari&gcirc;as inter ili ia afero, ili venas al mi; kaj mi ju&gcirc;as inter
    unu kaj alia, kaj mi sciigas la le&gcirc;ojn de Dio kaj Liajn
    instruojn.</l>
  <l n='17'>Sed la bopatro de Moseo diris al li: Ne bona estas
    la afero, kiun vi faras.</l>
  <l n='18'>Senforti&gcirc;os vi kaj &ccirc;i tiu popolo, kiu
    estas kun vi; &ccirc;ar la afero estas tro malfacila por vi; vi ne
    povas plenumi &gcirc;in sola.</l>
  <l n='19'>A&ubreve;skultu mian vo&ccirc;on, mi donos al vi
    konsilon, kaj Dio estos kun vi. Vi estu por la popolo perulo
    anta&ubreve; Dio, kaj prezentu la aferojn al Dio.</l>
  <l n='20'>Instruu al ili la
    le&gcirc;ojn kaj instruojn, kaj montru al ili la vojon, kiun ili devas
    iri, kaj la farojn, kiujn ili devas fari.</l>
  <l n='21'>Kaj vi elser&ccirc;u inter
    la tuta popolo homojn bravajn, timantajn Dion, homojn veramajn,
    neprofitamajn; kaj starigu ilin super la popolo kiel milestrojn,
    centestrojn, kvindekestrojn, kaj dekestrojn.</l>
  <l n='22'>Kaj ili ju&gcirc;adu la
    popolon en &ccirc;iu tempo; &ccirc;iun grandan aferon ili venigu al vi, sed
    &ccirc;iun malgrandan aferon ju&gcirc;u ili; tiel fari&gcirc;os pli facile al vi,
    kaj ili portos kun vi.</l>
  <l n='23'>Se vi tion faros kaj Dio al vi ordonos,
    tiam vi povos resti forta, kaj anka&ubreve; &ccirc;i tiu tuta popolo venos al
    sia loko en paco.</l>
  <l n='24'>Moseo obeis la vo&ccirc;on de sia bopatro, kaj
    faris &ccirc;ion, kion tiu diris.</l>
  <l n='25'>Kaj Moseo elektis bravajn homojn
    inter la tuta Izrael, kaj faris ilin estroj super la popolo,
    milestroj, centestroj, kvindekestroj, kaj dekestroj.</l>
  <l n='26'>Kaj ili
    ju&gcirc;adis la popolon en &ccirc;iu tempo; malfacilan aferon ili venigadis
    al Moseo, kaj &ccirc;iun aferon malgrandan ju&gcirc;adis ili.</l>
  <l n='27'>Kaj Moseo
    lasis sian bopatron foriri, kaj tiu iris en sian landon.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='19'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>En la tria monato post la eliro de la Izraelidoj el la lando
    Egipta, en tiu tago ili venis en la dezerton Sinaj.</l>
  <l n='2'>Ili eliris
    el Refidim, kaj venis en la dezerton Sinaj kaj starigis sian
    tendaron en la dezerto; kaj Izrael stari&gcirc;is tie tendare anta&ubreve; la
    monto.</l>
  <l n='3'>Kaj Moseo supreniris al Dio; kaj la Eternulo vokis al li
    de la monto, dirante: Tiel diru al la domo de Jakob kaj sciigu al
    la filoj de Izrael:</l>
  <l n='4'>Vi vidis, kion Mi faris al la Egiptoj kaj
    kiel Mi portis vin sur aglaj flugiloj kaj venigis vin al Mi.</l>
  <l n='5'>Kaj nun se vi obeos Mian vo&ccirc;on kaj observos Mian interligon, vi
    estos Mia amata propra&jcirc;o inter &ccirc;iuj popoloj, &ccirc;ar al Mi apartenas
    la tuta tero.</l>
  <l n='6'>Kaj vi estos por Mi regno de pastroj kaj popolo
    sankta. Tio estas la vortoj, kiujn vi diru al la Izraelidoj.</l>
  <l n='7'>Moseo venis, kaj alvokis la &ccirc;efojn de la popolo, kaj prezentis al
    ili &ccirc;iujn tiujn vortojn, pri kiuj la Eternulo ordonis al li.</l>
  <l n='8'>Kaj la tuta popolo respondis kune kaj diris: &Ccirc;ion, kion la
    Eternulo diris, ni faros. Kaj Moseo raportis la vortojn de la
    popolo al la Eternulo.</l>
  <l n='9'>Kaj la Eternulo diris al Moseo: Jen Mi
    venos al vi en densa nubo, por ke la popolo a&ubreve;du, kiam Mi parolos
    kun vi, kaj por ke ili kredu al vi eterne. Kaj Moseo sciigis la
    vortojn de la popolo al la Eternulo.</l>
  <l n='10'>Kaj la Eternulo diris al
    Moseo: Iru al la popolo kaj sanktigu &gcirc;in hodia&ubreve; kaj morga&ubreve;, kaj
    ili lavu siajn vestojn.</l>
  <l n='11'>Kaj ili estu pretaj por la tria tago,
    &ccirc;ar en la tria tago la Eternulo malsupreniros anta&ubreve; la okuloj de
    la tuta popolo sur la monton Sinaj.</l>
  <l n='12'>Kaj difinu limon por la
    popolo &ccirc;irka&ubreve;e, dirante: Gardu vin, ke vi ne supreniru sur la
    monton nek tu&scirc;u &gcirc;ian bazon; &ccirc;iu, kiu tu&scirc;os la monton, estu
    mortigita.</l>
  <l n='13'>Mano lin ne tu&scirc;u, sed per &scirc;tonoj li estu mortigita,
    a&ubreve; li estu pafmortigita; &ccirc;u tio estos bruto, &ccirc;u tio estos homo,
    li ne vivu. Kiam eksonos longa trumpetado, tiam ili povas
    supreniri sur la monton.</l>
  <l n='14'>Kaj Moseo malsupreniris de la monto
    al la popolo kaj sanktigis la popolon, kaj ili lavis siajn
    vestojn.</l>
  <l n='15'>Kaj li diris al la popolo: Estu pretaj por la tria
    tago; ne alproksimi&gcirc;u al virino.</l>
  <l n='16'>En la tria tago, tuj matene,
    komenci&gcirc;is tondroj kaj fulmoj, kaj densa nubo estis super la
    monto, kaj a&ubreve;di&gcirc;is tre forta sonado de korno; kaj ektremis la
    tuta popolo, kiu estis en la tendaro.</l>
  <l n='17'>Kaj Moseo elirigis la
    popolon el la tendaro renkonte al Dio, kaj ili stari&gcirc;is anta&ubreve; la
    bazo de la monto.</l>
  <l n='18'>Kaj la monto Sinaj tuta fumi&gcirc;is ka&ubreve;ze de
    tio, ke la Eternulo malsupreniris sur &gcirc;in en fajro; kaj &gcirc;ia fumo
    levi&gcirc;adis kiel fumo el forno, kaj la tuta monto forte tremis.</l>
  <l n='19'>Kaj la sonado de la korno fari&gcirc;adis &ccirc;iam pli kaj pli forta; Moseo
    paroladis, kaj Dio respondadis al li per vo&ccirc;o.</l>
  <l n='20'>Kaj la Eternulo
    malsupreniris sur la monton Sinaj, sur la supron de la monto; kaj
    la Eternulo vokis Moseon sur la supron de la monto, kaj Moseo
    supreniris.</l>
  <l n='21'>Kaj la Eternulo diris al Moseo: Iru malsupren,
    avertu la popolon, ke ili ne translimi&gcirc;u perforte al la Eternulo,
    por vidi, &ccirc;ar tiam multaj el ili falus.</l>
  <l n='22'>E&ccirc; la pastroj, kiuj
    alproksimi&gcirc;os al la Eternulo, sanktigu sin, por ke la Eternulo ne
    frakasu ilin.</l>
  <l n='23'>Kaj Moseo diris al la Eternulo: La popolo ne
    povas supreniri sur la monton Sinaj, &ccirc;ar Vi avertis nin, dirante:
    Faru limon &ccirc;irka&ubreve; la monto, kaj sanktigu &gcirc;in.</l>
  <l n='24'>Sed la Eternulo
    diris al li: Iru malsupren, poste supreniru vi kaj Aaron kun vi;
    sed la pastroj kaj la popolo ne penu perforte supreniri al la
    Eternulo, por ke Li ne frakasu ilin.</l>
  <l n='25'>Kaj Moseo malsupreniris
    al la popolo kaj diris tion al ili.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='20'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj Dio diris &ccirc;iujn sekvantajn vortojn:</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='2'>Mi estas la Eternulo, via Dio, kiu elkondukis vin el la lando
    Egipta, el la domo de sklaveco.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='3'>Ne ekzistu &ccirc;e vi aliaj dioj anta&ubreve; Mi.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='4'>Ne faru al vi idolon, nek bildon de io, kio estas en la &ccirc;ielo
    supre a&ubreve; sur la tero malsupre a&ubreve; en la akvo sub la tero;</l>
  <l n='5'>ne
    klini&gcirc;u anta&ubreve; ili kaj ne servu ilin; &ccirc;ar Mi, la Eternulo, via
    Dio, estas Dio severa, kiu la malbonagon de la patroj punas sur
    la idoj en la tria kaj kvara generacioj &ccirc;e Miaj malamantoj,</l>
  <l n='6'>kaj
    kiu faras favorkora&jcirc;on por miloj al Miaj amantoj kaj al la
    plenumantoj de Miaj ordonoj.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='7'>Ne malbonuzu la nomon de la Eternulo, via Dio; &ccirc;ar la Eternulo
    ne lasos senpuna tiun, kiu malbonuzas Lian nomon.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='8'>Memoru pri la tago sabata, ke vi tenu &gcirc;in sankta.</l>
  <l n='9'>Dum ses
    tagoj laboru kaj faru &ccirc;iujn viajn aferojn;</l>
  <l n='10'>sed la sepa tago
    estas sabato de la Eternulo, via Dio; faru nenian laboron, nek
    vi, nek via filo, nek via filino, nek via sklavo, nek via
    sklavino, nek via bruto, nek via fremdulo, kiu estas inter viaj
    pordegoj;</l>
  <l n='11'>&ccirc;ar dum ses tagoj la Eternulo kreis la &ccirc;ielon kaj la
    teron, la maron, kaj &ccirc;ion, kio estas en ili, sed en la sepa tago
    Li ripozis. Tial la Eternulo benis la tagon sabatan kaj sanktigis
    &gcirc;in.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='12'>Respektu vian patron kaj vian patrinon, por ke longe da&ubreve;ru via
    vivo sur la tero, kiun la Eternulo, via Dio, donas al vi.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='13'>Ne mortigu.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='14'>Ne adultu.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='15'>Ne &scirc;telu.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='16'>Ne parolu kontra&ubreve; via proksimulo malveran ateston.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='17'>Ne deziru la domon de via proksimulo; ne deziru la edzinon de
    via proksimulo, nek lian sklavon, nek lian sklavinon, nek lian
    bovon, nek lian azenon, nek ion, kio apartenas al via proksimulo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='18'>Kaj la tuta popolo vidis la tondrojn kaj la fulmojn kaj la
    sonadon de la korno kaj la fumi&gcirc;adon de la monto; kaj la popolo
    vidis, kaj retiri&gcirc;is kun teruro kaj stari&gcirc;is malproksime.</l>
  <l n='19'>Kaj
    ili diris al Moseo: Parolu vi kun ni, kaj ni a&ubreve;skultos, sed Dio
    ne parolu kun ni, por ke ni ne mortu.</l>
  <l n='20'>Kaj Moseo diris al la
    popolo: Ne timu; &ccirc;ar por vin elprovi venis Dio, kaj por ke la
    timo anta&ubreve; Li estu anta&ubreve; via viza&gcirc;o, por ke vi ne peku.</l>
  <l n='21'>Kaj la
    popolo staris malproksime; sed Moseo alproksimi&gcirc;is al la mallumo,
    kie estis Dio.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='22'>Kaj la Eternulo diris al Moseo: Tiel diru al la Izraelidoj: Vi
    vidis, kiel Mi parolis kun vi el la &ccirc;ielo.</l>
  <l n='23'>Ne faru anta&ubreve; Mi
    diojn ar&gcirc;entajn, kaj diojn orajn ne faru al vi.</l>
  <l n='24'>Altaron el
    tero faru al Mi, kaj oferu sur &gcirc;i viajn bruloferojn kaj
    pacoferojn, viajn &scirc;afojn kaj viajn bovojn; sur &ccirc;iu loko, kie Mi
    memorigos Mian nomon, Mi venos al vi kaj benos vin.</l>
  <l n='25'>Kaj se vi
    faros al Mi altaron el &scirc;tonoj, ne konstruu &gcirc;in el &scirc;tonoj hakitaj;
    &ccirc;ar se vi levos sur &gcirc;in vian hakilon, vi &gcirc;in malsanktigos.</l>
  <l n='26'>Kaj
    ne supreniru per &scirc;tupoj al Mia altaro, por ke ne malkovri&gcirc;u via
    nudeco anta&ubreve; &gcirc;i.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='21'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj jen estas la ju&gcirc;oj, kiujn vi proponos al ili:</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='2'>Se vi a&ccirc;etos sklavon Hebreon, li servu dum ses jaroj; sed en la
    sepa li eliru libera senpage.</l>
  <l n='3'>Se li venis sola, li eliru sola;
    se li estas edzigita, tiam lia edzino eliru kune kun li.</l>
  <l n='4'>Se lia
    sinjoro donis al li edzinon kaj &scirc;i naskis al li filojn a&ubreve;
    filinojn, tiam la edzino kaj &scirc;iaj infanoj restu &ccirc;e sia sinjoro,
    kaj li eliru sola.</l>
  <l n='5'>Sed se la sklavo diros: Mi amas mian
    sinjoron, mian edzinon, kaj miajn infanojn, mi ne volas liberi&gcirc;i;</l>
  <l n='6'>tiam lia sinjoro alkonduku lin anta&ubreve; la potenculojn kaj starigu
    lin apud la pordo a&ubreve; apud la fosto, kaj lia sinjoro trapiku lian
    orelon per aleno, kaj li estu lia sklavo por &ccirc;iam.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='7'>Kaj se iu vendos sian filinon kiel sklavinon, &scirc;i ne eliru kiel
    eliras la sklavoj.</l>
  <l n='8'>Se &scirc;i ne pla&ccirc;as al sia sinjoro, al kiu &scirc;i
    estis fordonita, tiam li donu al &scirc;i la eblon ela&ccirc;eti&gcirc;i; al fremda
    popolo &scirc;in vendi li ne havas la rajton, &ccirc;ar li kondutis ne
    honeste kontra&ubreve; &scirc;i.</l>
  <l n='9'>Se iu transdonos &scirc;in al sia filo, li agu
    kun &scirc;i la&ubreve; la rajto de filinoj.</l>
  <l n='10'>Se li prenos por li alian
    edzinon, tiam nutra&jcirc;o, vestoj, kaj edzina vivo ne devas esti
    rifuzataj al &scirc;i.</l>
  <l n='11'>Kaj se tiujn tri aferojn li ne faros por &scirc;i,
    tiam &scirc;i eliru senpage, sen ela&ccirc;eto.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='12'>Se iu batos homon kaj tiu mortos, li estu mortigita.</l>
  <l n='13'>Sed se
    li ne agis malbonintence, nur Dio pu&scirc;is tiun sub lian manon, Mi
    difinas al vi lokon, kien li povas forkuri.</l>
  <l n='14'>Sed se iu intence
    mortigis sian proksimulon per ruzo, tiam e&ccirc; de Mia altaro
    forprenu lin, ke li mortu.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='15'>Kiu batas sian patron a&ubreve; sian patrinon, tiu devas esti
    mortigita.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='16'>Kaj se iu &scirc;telas homon por vendi lin, a&ubreve; oni trovas tiun en
    lia mano, li devas esti mortigita.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='17'>Kiu malbenas sian patron a&ubreve; sian patrinon, tiu devas esti
    mortigita.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='18'>Se homoj kverelos, kaj unu batos la alian per &scirc;tono a&ubreve; per
    pugno kaj tiu ne mortos, sed devos ku&scirc;i en lito:</l>
  <l n='19'>se li levi&gcirc;os
    kaj irados ekstere per apogilo, tiam la batinto estu senkulpa; li
    nur kompensu al li lian malliberigitecon kaj zorgu pri lia
    kuracado.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='20'>Se iu batos sian sklavon a&ubreve; sian sklavinon per bastono, kaj
    tiu mortos sub lia mano, tiam oni devas lin puni;</l>
  <l n='21'>sed se tiu
    restos viva dum unu a&ubreve; du tagoj, tiam oni ne devas lin puni; &ccirc;ar
    tio estas lia mono.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='22'>Se viroj kverelos kaj frapos gravedan virinon, kaj &scirc;i abortos,
    sed ne fari&gcirc;os malfeli&ccirc;o, tiam oni punu lin per monpuno, kian
    metos sur lin la edzo de la virino, kaj li pagu &gcirc;in la&ubreve; decido de
    ju&gcirc;antoj.</l>
  <l n='23'>Sed se fari&gcirc;os malfeli&ccirc;o, tiam donu animon pro
    animo,</l>
  <l n='24'>okulon pro okulo, denton pro dento, manon pro mano,
    piedon pro piedo,</l>
  <l n='25'>bruldifekton pro bruldifekto, vundon pro
    vundo, kontuzon pro kontuzo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='26'>Kaj se iu batos okulon de sia sklavo a&ubreve; de sia sklavino kaj
    difektos &gcirc;in, tiam li forliberigu tiun kompense pro la okulo.</l>
  <l n='27'>Kaj se li elbatos denton de sia sklavo a&ubreve; denton de sia sklavino,
    li forliberigu tiun kompense pro la dento.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='28'>Se bovo kornobatos viron a&ubreve; virinon kaj tiu mortos, tiam oni
    &scirc;tonmortigu la bovon kaj &gcirc;ia viando ne estu man&gcirc;ata, sed la
    mastro de la bovo restu senkulpa.</l>
  <l n='29'>Sed se la bovo estis
    kornobatema anta&ubreve;e kaj oni tion sciigis al &gcirc;ia mastro kaj li &gcirc;in
    ne gardis kaj &gcirc;i mortigis viron a&ubreve; virinon, tiam la bovon oni
    &scirc;tonmortigu kaj &gcirc;ian mastron oni mortigu.</l>
  <l n='30'>Se oni metos sur lin
    ela&ccirc;eton, tiam li donu pro sia animo tian ela&ccirc;etan sumon, kia
    estos metita sur lin.</l>
  <l n='31'>Se filo a&ubreve; filino estos kornobatita, oni
    agu kun li en la sama maniero.</l>
  <l n='32'>Se iun sklavon a&ubreve; sklavinon
    kornobatos la bovo, tiam tridek sikloj da mono devas esti pagitaj
    al ties mastro kaj la bovo devas esti &scirc;tonmortigita.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='33'>Se iu malfermos kavon, a&ubreve; elfosos kavon, kaj ne kovros &gcirc;in,
    kaj falos tien bovo a&ubreve; azeno,</l>
  <l n='34'>tiam la mastro de la kavo devas
    kompensi per mono al &gcirc;ia mastro, kaj la kadavro apartenu al li.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='35'>Se la bovo de iu homo kornobatos bovon de lia proksimulo tiel,
    ke &gcirc;i mortos, tiam ili vendu la vivan bovon kaj dividu inter si
    egalparte la monon pro &gcirc;i, kaj anka&ubreve; la kadavron ili dividu.</l>
  <l n='36'>Sed se oni sciis, ke la bovo estis kornobatema anta&ubreve;e, kaj &gcirc;ia
    mastro &gcirc;in ne gardis, tiam ili pagu bovon pro la bovo, kaj la
    kadavro apartenu al li.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='22'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Se iu &scirc;telos bovon a&ubreve; &scirc;afon kaj bu&ccirc;os &gcirc;in a&ubreve; vendos &gcirc;in, tiam
    li pagu kvin bovojn pro la bovo kaj kvar &scirc;afojn pro la &scirc;afo.</l>
  <l n='2'>Se
    iu trovos &scirc;telanton &ccirc;e subfosado kaj batos lin kaj tiu mortos,
    tiam oni ne ju&gcirc;u lin pro la sango.</l>
  <l n='3'>Sed se lumis super li la
    suno, tiam oni ju&gcirc;u lin pro la sango. La &scirc;telinto pagu kompenson;
    se li ne havas, tiam oni lin vendu pro lia &scirc;telo.</l>
  <l n='4'>Se la
    &scirc;telita&jcirc;o, &ccirc;u &gcirc;i estas bovo, &ccirc;u azeno, &ccirc;u &scirc;afo, estos trovita en
    liaj manoj viva, tiam li kompensu duoble.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='5'>Se iu difektos kampon a&ubreve; vinberejon, lasante sian bruton, ke &gcirc;i
    difektu kampon de aliulo, tiam li devas pagi per plejbona&jcirc;o el
    sia kampo kaj per plejbona&jcirc;o el sia vinberejo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='6'>Se eliros fajro kaj trafos dornojn kaj ekstermos garbojn a&ubreve;
    starantan grenon a&ubreve; kampon, tiam tiu kompensu, kiu ka&ubreve;zis la
    brulon.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='7'>Se iu donos al sia proksimulo monon a&ubreve; uzata&jcirc;ojn, por konservi,
    kaj ili estos &scirc;telitaj el la domo de tiu homo, tiam, se la
    &scirc;telinto estos trovita, li kompensu duoble.</l>
  <l n='8'>Se la &scirc;telinto ne
    estos trovita, tiam la mastro de la domo venu al la potenculoj,
    kaj &jcirc;uru, ke li ne etendis sian manon sur la apartena&jcirc;on de sia
    proksimulo.</l>
  <l n='9'>Pri &ccirc;iu maljusta&jcirc;o, &ccirc;u &gcirc;i estos pri bovo, &ccirc;u pri
    azeno, &ccirc;u pri &scirc;afo, &ccirc;u pri vesto, pri &ccirc;iu perdita&jcirc;o, pri kiu iu
    diros, ke &gcirc;i estas lia, la afero de amba&ubreve; devas esti prezentita
    al la potenculoj; kiun la potenculoj trovos kulpa, tiu kompensu
    duoble al sia proksimulo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='10'>Se iu donos al sia proksimulo azenon a&ubreve; bovon a&ubreve; &scirc;afon a&ubreve;
    alian bruton, por konservi, kaj &gcirc;i mortos a&ubreve; estos difektita a&ubreve;
    forkaptita, kaj neniu tion vidos,</l>
  <l n='11'>tiam &jcirc;uro anta&ubreve; la Eternulo
    estu inter ili, ke li ne etendis sian manon sur la apartena&jcirc;on de
    sia proksimulo, kaj &gcirc;ia mastro &gcirc;in prenos kaj li ne kompensos.</l>
  <l n='12'>Sed se oni &gcirc;in &scirc;telos de li, tiam li devas kompensi al &gcirc;ia
    mastro.</l>
  <l n='13'>Se &gcirc;i estos dis&scirc;irita, li prezentu ateston, kaj la
    dis&scirc;irita&jcirc;on li ne kompensos.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='14'>Se iu &gcirc;in prenos prunte de sia proksimulo, kaj &gcirc;i estos
    difektita a&ubreve; mortos dum foresto de sia mastro, tiam li devas
    kompensi.</l>
  <l n='15'>Se &gcirc;ia mastro estis apud &gcirc;i, tiam li ne devas
    kompensi. Se &gcirc;i estis dungita, li perdis sian dungomonon.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='16'>Se iu forlogos virgulinon, kiu ne estas fian&ccirc;inigita, kaj
    ku&scirc;os kun &scirc;i, tiam li donu al &scirc;i doton kaj prenu &scirc;in al si kiel
    edzinon.</l>
  <l n='17'>Se &scirc;ia patro ne volos doni &scirc;in al li, tiam li pagu
    tiom da mono, kiom virgulinoj ordinare ricevas dote.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='18'>Sor&ccirc;istinon ne lasu vivi.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='19'>&Ccirc;iu, kiu ku&scirc;is kun bruto, estu mortigita.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='20'>Kiu alportas oferojn al dioj, krom al la Eternulo sole, tiu
    estu ekstermita.</l>
  <l n='21'>Fremdulon ne ofendu, nek premu lin; &ccirc;ar
    fremduloj vi estis en la lando Egipta.</l>
  <l n='22'>Vidvinon kaj orfon ne
    premu.</l>
  <l n='23'>Se vi ilin premos kaj ili krios al Mi, tiam Mi a&ubreve;dos
    ilian krion;</l>
  <l n='24'>kaj ekflamos Mia kolero, kaj Mi mortigos vin per
    glavo, kaj viaj edzinoj estos vidvinoj kaj viaj infanoj estos
    orfoj.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='25'>Se vi pruntedonos monon al iu el Mia popolo, al iu malri&ccirc;ulo
    apud vi, ne estu por li premanto, ne metu sur lin procentojn.</l>
  <l n='26'>Se vi prenos de via proksimulo veston kiel garantia&jcirc;on, tiam
    anta&ubreve; la subiro de la suno redonu &gcirc;in al li;</l>
  <l n='27'>&ccirc;ar &gcirc;i estas lia
    sola kovro, &gcirc;i estas la vesto por lia korpo; en kio li dormos?
    kaj kiam li krios al Mi, Mi a&ubreve;dos, &ccirc;ar Mi estas favorkora.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='28'>Potenculojn ne malbenu, kaj estron de via popolo ne insultu.</l>
  <l n='29'>Vian abundon kaj sukon ne retenu; la unuenaskiton el viaj
    filoj vi devas doni al Mi.</l>
  <l n='30'>Tiel same agu kun via bovo kaj via
    &scirc;afo; sep tagojn &gcirc;i restu kun sia patrino, en la oka tago donu
    &gcirc;in al Mi.</l>
  <l n='31'>Estu por Mi sanktaj homoj; kaj viandon, dis&scirc;iritan
    sur la kampo, ne man&gcirc;u; al hundo &jcirc;etu &gcirc;in.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='23'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Ne disvastigu malveran famon; ne kunigu vian manon kun
    malvirtulo, por esti atestanto de malbonago.</l>
  <l n='2'>Ne sekvu la amason
    por malbona&jcirc;oj; kaj en ju&gcirc;o ne klini&gcirc;u al la opinio de la
    plimulto, por deklini&gcirc;i de la vero.</l>
  <l n='3'>Anka&ubreve; malri&ccirc;ulon ne favoru
    en lia ju&gcirc;a afero.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='4'>Se vi renkontos bovon de via malamiko a&ubreve; lian azenon
    erarvagantan, rekonduku &gcirc;in al li.</l>
  <l n='5'>Se vi vidos, ke azeno de via
    malamiko falis sub sia &scirc;ar&gcirc;o, ne forlasu &gcirc;in, sed alportu helpon
    kune kun li.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='6'>Ne forklinu la rajton de via malri&ccirc;ulo en lia ju&gcirc;a afero.</l>
  <l n='7'>De
    mensoga&jcirc;o malproksimi&gcirc;u, kaj senkulpulon kaj virtulon ne mortigu;
    &ccirc;ar Mi ne pravigos maljustulon.</l>
  <l n='8'>Donacojn ne akceptu; &ccirc;ar
    donacoj blindigas vidantojn kaj mal&gcirc;ustigas la aferojn de
    virtuloj.</l>
  <l n='9'>Fremdulon ne premu; vi konas ja la animon de
    fremdulo, &ccirc;ar fremduloj vi estis en la lando Egipta.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='10'>Dum ses jaroj prisemu vian teron kaj rikoltu &gcirc;iajn
    produkta&jcirc;ojn;</l>
  <l n='11'>sed en la sepa jaro ripozigu &gcirc;in kaj ne tu&scirc;u
    &gcirc;in, por ke man&gcirc;u la malri&ccirc;uloj el via popolo, kaj la resta&jcirc;on
    man&gcirc;u la bestoj de la kampo. Tiel same agu kun via vinberejo kaj
    kun via olivarbejo.</l>
  <l n='12'>Dum ses tagoj faru viajn laborojn, kaj en
    la sepa tago festu, por ke ripozu via bovo kaj via azeno kaj por
    ke refre&scirc;i&gcirc;u la filo de via sklavino kaj la fremdulo.</l>
  <l n='13'>Kaj
    &ccirc;ion, kion Mi diris al vi, observu; kaj la nomon de aliaj dioj ne
    citu, &gcirc;i ne estu a&ubreve;data el via bu&scirc;o.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='14'>Tri fojojn festu al Mi dum la jaro.</l>
  <l n='15'>La feston de la macoj
    observu; dum sep tagoj man&gcirc;u macojn, kiel Mi ordonis al vi, en la
    difinita tempo en la monato Abib (&ccirc;ar en tiu tempo vi eliris el
    Egiptujo); kaj oni ne aperu anta&ubreve; Mi kun malplenaj manoj;</l>
  <l n='16'>anka&ubreve; la feston de la rikolto de la unuaj fruktoj de via laboro,
    de tio, kion vi semos sur la kampo; kaj la feston de kolekto en
    la fino de la jaro, kiam vi kolektos viajn laborfruktojn el la
    kampo.</l>
  <l n='17'>Tri fojojn &ccirc;iujare aperu &ccirc;iuj viaj virseksuloj anta&ubreve; la
    Sinjoro, la Eternulo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='18'>Ne ver&scirc;u sur fermenta&jcirc;on la sangon de Mia ofero; kaj la graso
    de Mia festofero ne restu &gcirc;is mateno.</l>
  <l n='19'>La komenca&jcirc;on de la
    unuaj fruktoj de via tero alportu en la domon de la Eternulo, via
    Dio. Ne kuiru kapridon en la lakto de &gcirc;ia patrino.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='20'>Jen Mi sendas an&gcirc;elon anta&ubreve; vi, por gardi vin sur la vojo, kaj
    por venigi vin al la loko, kiun Mi pretigis.</l>
  <l n='21'>Gardu vin anta&ubreve;
    lia viza&gcirc;o kaj a&ubreve;skultu lian vo&ccirc;on; ne incitu lin, &ccirc;ar li ne
    pardonos vian pekon; &ccirc;ar Mia nomo estas en li.</l>
  <l n='22'>Sed se vi
    a&ubreve;skultos lian vo&ccirc;on, kaj faros &ccirc;ion, kion Mi diros, tiam Mi
    malamikos kontra&ubreve; viaj malamikoj kaj premos viajn premantojn.</l>
  <l n='23'>Kiam Mia an&gcirc;elo iros anta&ubreve; vi, kaj Mi venigos vin al la Amoridoj,
    la &Hcirc;etidoj, la Perizidoj, la Kanaanidoj, la &Hcirc;ividoj, kaj la
    Jebusidoj, kaj Mi ilin ekstermos:</l>
  <l n='24'>ne adoru iliajn diojn kaj ne
    servu ilin, kaj ne agu kiel ili agas, sed frakasu ilin kaj detruu
    iliajn statuojn.</l>
  <l n='25'>Kaj servu la Eternulon, vian Dion, kaj Li
    benos vian panon kaj vian akvon; kaj Mi forigos malsanon el via
    mezo.</l>
  <l n='26'>Ne estos seninfana nek sennaska en via lando; la nombron
    de viaj tagoj Mi faros plena.</l>
  <l n='27'>Mian teruron Mi sendos anta&ubreve; vi,
    kaj Mi konfuzos &ccirc;iun popolon, al kiu vi venos, kaj &ccirc;iujn viajn
    malamikojn Mi turnos al vi dorse.</l>
  <l n='28'>Kaj Mi sendos krabrojn anta&ubreve;
    vi, kaj ili forpelos la &Hcirc;ividojn kaj la Kanaanidojn kaj la
    &Hcirc;etidojn de anta&ubreve; vi.</l>
  <l n='29'>Mi ne forpelos ilin de anta&ubreve; vi en unu
    jaro, por ke la tero ne fari&gcirc;u senhoma kaj por ke ne multi&gcirc;u
    kontra&ubreve; vi la bestoj de la kampo.</l>
  <l n='30'>Iom post iom Mi forpelos
    ilin de anta&ubreve; vi, &gcirc;is vi multi&gcirc;os kaj posedos la landon.</l>
  <l n='31'>Kaj
    Mi faros viajn limojn de la Ru&gcirc;a Maro &gcirc;is la Maro Fili&scirc;ta, kaj de
    la dezerto &gcirc;is la Rivero; &ccirc;ar Mi transdonos en viajn manojn la
    lo&gcirc;antojn de la lando, kaj vi forpelos ilin de anta&ubreve; vi.</l>
  <l n='32'>Ne
    faru interligon kun ili nek kun iliaj dioj.</l>
  <l n='33'>Ili ne lo&gcirc;u en via
    lando, por ke ili ne pekigu vin kontra&ubreve; Mi; se vi servos iliajn
    diojn, tio fari&gcirc;os kaptilo por vi.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='24'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj al Moseo Li diris: Supreniru al la Eternulo, vi kaj Aaron,
    Nadab kaj Abihu, kaj sepdek el la &ccirc;efoj de Izrael, kaj faru
    adoron de malproksime.</l>
  <l n='2'>Kaj Moseo sola alproksimi&gcirc;u al la
    Eternulo; sed ili ne alproksimi&gcirc;u, kaj la popolo ne supreniru kun
    li.</l>
  <l n='3'>Kaj Moseo venis kaj rakontis al la popolo &ccirc;iujn vortojn de
    la Eternulo kaj &ccirc;iujn le&gcirc;ojn. Kaj la tuta popolo respondis per
    unu vo&ccirc;o, kaj ili diris: &Ccirc;ion, kion diris la Eternulo, ni faros.</l>
  <l n='4'>Kaj Moseo skribis &ccirc;iujn vortojn de la Eternulo, kaj li levi&gcirc;is
    frue matene kaj konstruis altaron sub la monto kaj dek du
    kolonojn la&ubreve; la dek du triboj de Izrael.</l>
  <l n='5'>Kaj li sendis junulojn
    el la Izraelidoj, kaj ili alportis bruloferojn kaj bu&ccirc;is
    pacoferojn al la Eternulo, bovidojn.</l>
  <l n='6'>Moseo prenis duonon de la
    sango kaj enver&scirc;is en pelvojn, kaj duonon de la sango li
    &scirc;prucigis sur la altaron.</l>
  <l n='7'>Kaj li prenis la libron de la
    interligo kaj la&ubreve;tlegis &gcirc;in al la popolo, kaj ili diris: &Ccirc;ion,
    kion diris la Eternulo, ni faros kaj obeos.</l>
  <l n='8'>Kaj Moseo prenis la
    sangon kaj &scirc;prucigis sur la popolon, kaj diris: Jen estas sango
    de la interligo, kiun la Eternulo faris kun vi pri &ccirc;iuj tiuj
    vortoj.</l>
  <l n='9'>Kaj supreniris Moseo kaj Aaron, Nadab kaj Abihu, kaj
    sepdek el la &ccirc;efoj de Izrael.</l>
  <l n='10'>Kaj ili vidis la Dion de Izrael;
    kaj sub Liaj piedoj estis io, kiel farita&jcirc;o el brilanta safiro,
    kaj kiel la &ccirc;ielo mem, kiam &gcirc;i estas klara.</l>
  <l n='11'>Li ne etendis Sian
    manon kontra&ubreve; la &ccirc;efojn de Izrael; kaj ili vidis Dion, kaj man&gcirc;is
    kaj trinkis.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='12'>Kaj la Eternulo diris al Moseo: Supreniru al Mi sur la monton
    kaj estu tie; kaj Mi donos al vi &scirc;tonajn tabelojn, kaj la
    instruon kaj ordonojn, kiujn Mi skribis, por instrui ilin.</l>
  <l n='13'>Kaj
    levi&gcirc;is Moseo kaj lia servanto Josuo, kaj Moseo supreniris sur la
    monton de Dio.</l>
  <l n='14'>Kaj al la &ccirc;efoj li diris: Restu &ccirc;i tie, &gcirc;is ni
    revenos al vi; kaj jen Aaron kaj &Hcirc;ur estas kun vi; kiu havas ian
    aferon, tiu venu al ili.</l>
  <l n='15'>Kaj Moseo supreniris sur la monton,
    kaj nubo kovris la monton.</l>
  <l n='16'>Kaj la majesto de la Eternulo lo&gcirc;is
    sur la monto Sinaj, kaj la nubo &gcirc;in kovris dum ses tagoj; kaj Li
    vokis Moseon en la sepa tago el interne de la nubo.</l>
  <l n='17'>Kaj la
    aspekto de la majesto de la Eternulo estis kiel fajro flamanta
    sur la supro de la monto anta&ubreve; la okuloj de la Izraelidoj.</l>
  <l n='18'>Kaj
    Moseo eniris en la mezon de la nubo, kaj supreniris sur la
    monton; kaj Moseo estis sur la monto dum kvardek tagoj kaj
    kvardek noktoj.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='25'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj la Eternulo ekparolis al Moseo, dirante:</l>
  <l n='2'>Diru al la
    Izraelidoj, ke ili alportu por Mi oferdonon; de &ccirc;iu homo, kies
    koro deziros doni, prenu la oferdonon por Mi.</l>
  <l n='3'>Kaj jen estas la
    oferdono, kiun vi prenos de ili: oro kaj ar&gcirc;ento kaj kupro,</l>
  <l n='4'>kaj
    blua teksa&jcirc;o kaj purpura kaj ru&gcirc;a, kaj bisino kaj kapra lano,</l>
  <l n='5'>kaj vir&scirc;afaj feloj ru&gcirc;e kolorigitaj kaj antilopaj feloj, kaj
    akacia ligno,</l>
  <l n='6'>oleo por lumigado, aroma&jcirc;oj por la sankta oleo
    kaj por la bonodoraj incensoj,</l>
  <l n='7'>&scirc;tonoj oniksaj kaj &scirc;tonoj
    enkadrigeblaj por la efodo kaj por la surbrusta&jcirc;o.</l>
  <l n='8'>Kaj ili faru
    por Mi sanktejon, por ke Mi lo&gcirc;u inter ili.</l>
  <l n='9'>La&ubreve; &ccirc;io, kiel Mi
    montros al vi la bildon de la Lo&gcirc;ejo kaj la bildon de &ccirc;iuj &gcirc;iaj
    objektoj, tiel faru.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='10'>Kaj ili faru keston el akacia ligno; du ulnoj kaj duono estu
    &gcirc;ia longo, kaj unu ulno kaj duono &gcirc;ia lar&gcirc;o, kaj unu ulno kaj
    duono &gcirc;ia alto.</l>
  <l n='11'>Kaj tegu &gcirc;in per pura oro, interne kaj ekstere
    tegu &gcirc;in, kaj faru sur &gcirc;i oran kronon &ccirc;irka&ubreve;e.</l>
  <l n='12'>Kaj fandu por
    &gcirc;i kvar orajn ringojn, kaj alfortikigu ilin sur &gcirc;iaj kvar
    anguloj: du ringojn sur unu &gcirc;ia flanko kaj du ringojn sur &gcirc;ia
    alia flanko.</l>
  <l n='13'>Kaj faru stangojn el akacia ligno kaj tegu ilin
    per oro.</l>
  <l n='14'>Kaj metu la stangojn en la ringojn sur la flankoj de
    la kesto, por porti la keston per ili.</l>
  <l n='15'>En la ringoj de la
    kesto devas esti la stangoj; ili ne estu prenataj for de &gcirc;i.</l>
  <l n='16'>Kaj en la keston enmetu la Ateston, kiun Mi donos al vi.</l>
  <l n='17'>Kaj
    faru fermoplaton el pura oro; du ulnoj kaj duono estu &gcirc;ia longo,
    kaj unu ulno kaj duono &gcirc;ia lar&gcirc;o.</l>
  <l n='18'>Kaj faru du kerubojn el oro;
    per for&gcirc;a laboro faru ilin &ccirc;e la du randoj de la fermoplato.</l>
  <l n='19'>Faru unu kerubon &ccirc;e unu flanko kaj unu kerubon &ccirc;e la alia flanko;
    elstarantaj el la fermoplato faru la kerubojn, sur &gcirc;iaj du
    flankoj.</l>
  <l n='20'>Kaj la keruboj estu etendantaj siajn flugilojn
    supren, kovrante per siaj flugiloj la fermoplaton, kaj iliaj
    viza&gcirc;oj estu unu kontra&ubreve; la alia; al la fermoplato estu turnitaj
    la viza&gcirc;oj de la keruboj.</l>
  <l n='21'>Kaj metu la fermoplaton sur la
    keston supre, kaj en la keston metu la ateston, kiun Mi donos al
    vi.</l>
  <l n='22'>Kaj Mi aperados al vi tie, kaj Mi parolados kun vi super
    la fermoplato, el inter la du keruboj, kiuj estos super la kesto
    de atesto, pri &ccirc;io, kion Mi ordonos al vi por la Izraelidoj.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='23'>Kaj faru tablon el akacia ligno; du ulnoj estu &gcirc;ia longo, kaj
    unu ulno &gcirc;ia lar&gcirc;o, kaj unu ulno kaj duono &gcirc;ia alto.</l>
  <l n='24'>Kaj tegu
    &gcirc;in per pura oro, kaj faru al &gcirc;i oran kronon &ccirc;irka&ubreve;e.</l>
  <l n='25'>Kaj faru
    &ccirc;irka&ubreve; &gcirc;i manlar&gcirc;an listelon, kaj faru oran kronon &ccirc;irka&ubreve; la
    listelo.</l>
  <l n='26'>Kaj faru por &gcirc;i kvar orajn ringojn, kaj alfortikigu
    la ringojn en la kvar anguloj, &ccirc;e &gcirc;iaj kvar piedoj.</l>
  <l n='27'>Apud la
    listelo estu la ringoj, kiel ingoj por stangoj, por porti la
    tablon.</l>
  <l n='28'>Kaj faru la stangojn el akacia ligno, kaj tegu ilin
    per oro, ke per ili oni portu la tablon.</l>
  <l n='29'>Kaj faru &gcirc;iajn
    pladojn kaj &gcirc;iajn kulerojn, kaj &gcirc;iajn kalikojn kaj &gcirc;iajn kru&ccirc;ojn,
    per kiuj oni ver&scirc;os; el pura oro faru ilin.</l>
  <l n='30'>Kaj metu sur la
    tablon panon de propono anta&ubreve; Mi &ccirc;iam.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='31'>Kaj faru kandelabron el pura oro, per for&gcirc;a laboro estu farita
    la kandelabro; &gcirc;ia trunko kaj &gcirc;iaj bran&ccirc;oj, &gcirc;iaj kalikoj, &gcirc;iaj
    kapetoj, kaj &gcirc;iaj floroj elstaru el &gcirc;i.</l>
  <l n='32'>Kaj ses bran&ccirc;oj devas
    elstari el &gcirc;iaj flankoj: tri bran&ccirc;oj de la kandelabro el unu
    flanko, kaj tri bran&ccirc;oj de la kandelabro el la alia flanko;</l>
  <l n='33'>tri migdalformaj kalikoj, kapeto, kaj floro, sur unu bran&ccirc;o, kaj
    kaj tri migdalformaj kalikoj, kapeto, kaj floro, sur la alia
    bran&ccirc;o; tiel sur la ses bran&ccirc;oj, kiuj elstaras el la kandelabro.</l>
  <l n='34'>Kaj sur la kandelabro estu kvar migdalformaj kalikoj kun
    kapetoj kaj floroj.</l>
  <l n='35'>Kaj kapeto sub unu paro da bran&ccirc;oj, kapeto
    sub la dua paro da bran&ccirc;oj, kaj kapeto sub la tria paro da
    bran&ccirc;oj; tiel por la ses bran&ccirc;oj, kiuj elstaras el la kandelabro.</l>
  <l n='36'>La kapetoj kaj bran&ccirc;oj devas elstari el &gcirc;i; &ccirc;io devas esti unu
    for&gcirc;ita tuta&jcirc;o el pura oro.</l>
  <l n='37'>Kaj faru por &gcirc;i sep lucernojn; kaj
    starigu sur &gcirc;i &gcirc;iajn lucernojn, ke ili lumu sur &gcirc;ian anta&ubreve;an
    flankon.</l>
  <l n='38'>Kaj &gcirc;iaj preniloj kaj cindrujoj estu el pura oro.</l>
  <l n='39'>El kikaro da pura oro oni faru &gcirc;in kaj &ccirc;iujn tiujn apartena&jcirc;ojn.</l>
  <l n='40'>Kaj rigardu kaj faru la&ubreve; ilia modelo, kiu estis montrita al vi
    sur la monto.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='26'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>La tabernaklon faru el dek tapi&scirc;oj el tordita bisino, kaj el
    blua, purpura, kaj ru&gcirc;a teksa&jcirc;o; kerubojn artiste laboritajn faru
    sur ili.</l>
  <l n='2'>La longo de &ccirc;iu tapi&scirc;o estu dudek ok ulnoj, kaj la
    lar&gcirc;o de &ccirc;iu tapi&scirc;o estu kvar ulnoj; unu mezuro estu por &ccirc;iuj
    tapi&scirc;oj.</l>
  <l n='3'>Kvin tapi&scirc;oj estu kunigitaj unu kun la alia, kaj la
    kvin ceteraj tapi&scirc;oj estu anka&ubreve; kunigitaj unu kun la alia.</l>
  <l n='4'>Kaj
    faru ma&scirc;ojn el blua teksa&jcirc;o sur la rando de unu tapi&scirc;o, sur la
    rando de la kuni&gcirc;o, kaj tiel same faru sur la rando de la
    ekstrema tapi&scirc;o, sur la dua rando de kuni&gcirc;o.</l>
  <l n='5'>Kvindek ma&scirc;ojn
    faru sur unu tapi&scirc;o, kaj kvindek ma&scirc;ojn faru sur la rando de tiu
    tapi&scirc;o, sur kiu estas la dua flanko de la kuni&gcirc;o; la ma&scirc;oj devas
    esti reciproke aran&gcirc;itaj unu kontra&ubreve; alia.</l>
  <l n='6'>Kaj faru kvindek
    orajn hoketojn, kaj kunigu la tapi&scirc;ojn unu kun la alia per la
    hoketoj, por ke la tabernaklo fari&gcirc;u unu tuta&jcirc;o.</l>
  <l n='7'>Kaj faru
    tapi&scirc;ojn el kapra lano kiel kovron super la tabernaklo; dek unu
    tiajn tapi&scirc;ojn faru.</l>
  <l n='8'>La longo de &ccirc;iu tapi&scirc;o estu tridek ulnoj,
    kaj la lar&gcirc;o de &ccirc;iu tapi&scirc;o estu kvar ulnoj; unu mezuro estu por
    la dek unu tapi&scirc;oj.</l>
  <l n='9'>Kaj kunigu kvin tapi&scirc;ojn aparte kaj ses
    tapi&scirc;ojn aparte, kaj la sesan tapi&scirc;on faldu duige anta&ubreve; la
    tabernaklo.</l>
  <l n='10'>Kaj faru kvindek ma&scirc;ojn sur la rando de la
    ekstrema tapi&scirc;o, sur la rando de la kuni&gcirc;o, kaj kvindek ma&scirc;ojn
    sur la rando de la dua kuni&gcirc;a tapi&scirc;o.</l>
  <l n='11'>Kaj faru kvindek kuprajn
    hoketojn, kaj metu la hoketojn en la ma&scirc;ojn, por ke vi kunigu la
    tendon kaj &gcirc;i estu unu tuta&jcirc;o.</l>
  <l n='12'>Kaj el la superflua pendanta
    parto de la tapi&scirc;oj de la kovro, duono de la superflua tapi&scirc;a
    parto superpendu super la malanta&ubreve;a flanko de la tabernaklo.</l>
  <l n='13'>Kaj po unu ulno &ccirc;iuflanke el la superflua longo de la tapi&scirc;oj
    superpendu super amba&ubreve; flankoj de la tabernaklo, por kovri &gcirc;in.</l>
  <l n='14'>Kaj faru kovron por la tendo el ru&gcirc;aj vir&scirc;afaj feloj kaj
    ankora&ubreve; kovron el antilopaj feloj supre.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='15'>Kaj faru starantajn tabulojn por la tabernaklo el akacia
    ligno.</l>
  <l n='16'>Dek ulnoj estu la longo de &ccirc;iu tabulo, kaj unu ulno kaj
    duono la lar&gcirc;o de &ccirc;iu tabulo.</l>
  <l n='17'>Du pivotoj estu &ccirc;e &ccirc;iu tabulo,
    al&gcirc;ustigitaj unu al la alia; tiel faru &ccirc;e &ccirc;iuj tabuloj de la
    tabernaklo.</l>
  <l n='18'>Kaj faru la tabulojn por la tabernaklo: dudek
    tabuloj staru sur la flanko suda.</l>
  <l n='19'>Kaj kvardek ar&gcirc;entajn bazojn
    faru sub la dudek tabuloj: du bazojn sub &ccirc;iu tabulo, por &gcirc;iaj du
    pivotoj.</l>
  <l n='20'>Kaj sur la dua flanko de la tabernaklo, sur la flanko
    norda, estu dudek tabuloj,</l>
  <l n='21'>kaj kvardek ar&gcirc;entaj bazoj por ili,
    po du bazoj sub &ccirc;iu tabulo.</l>
  <l n='22'>Kaj sur la malanta&ubreve;a flanko de la
    tabernaklo, okcidente, faru ses tabulojn.</l>
  <l n='23'>Kaj du tabulojn faru
    en la anguloj de la tabernaklo sur la malanta&ubreve;a flanko.</l>
  <l n='24'>Ili
    estu kunigitaj malsupre kaj kunigitaj supre per unu ringo; tiel
    &gcirc;i estu kun ili amba&ubreve;; por amba&ubreve; anguloj ili estu.</l>
  <l n='25'>Tiel estu
    ok tabuloj, kaj &ccirc;e ili dek ses ar&gcirc;entaj bazoj, po du bazoj sub
    &ccirc;iu tabulo.</l>
  <l n='26'>Kaj faru riglilojn el akacia ligno, kvin por la
    tabuloj de unu flanko de la tabernaklo,</l>
  <l n='27'>kaj kvin riglilojn por
    la tabuloj de la dua flanko de la tabernaklo, kaj kvin riglilojn
    por la tabuloj de la malanta&ubreve;a flanko de la tabernaklo,
    okcidente.</l>
  <l n='28'>Kaj la meza riglilo meze de la tabuloj &scirc;ovi&gcirc;u de
    unu fino &gcirc;is la alia.</l>
  <l n='29'>Kaj la tabulojn tegu per oro, kaj iliajn
    ringojn, ingojn por la rigliloj, faru el oro, kaj la riglilojn
    tegu per oro.</l>
  <l n='30'>Starigu la tabernaklon la&ubreve; &gcirc;ia modelo, kiu estis
    montrita al vi sur la monto.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='31'>Kaj faru kurtenon el blua, purpura, kaj ru&gcirc;a teksa&jcirc;o, kaj el
    tordita bisino; artiste laboritaj keruboj estu faritaj sur &gcirc;i.</l>
  <l n='32'>Kaj pendigu &gcirc;in sur kvar akaciaj kolonoj, tegitaj per oro kaj
    havantaj orajn hokojn kaj ar&gcirc;entajn bazojn.</l>
  <l n='33'>Kaj pendigu la
    kurtenon sub la hokoj, kaj enportu tien internen de la kurteno la
    keston de atesto; kaj la kurteno faru por vi apartigon inter la
    sanktejo kaj la plejsanktejo.</l>
  <l n='34'>Kaj metu la fermoplaton sur la
    keston de atesto en la plejsanktejo.</l>
  <l n='35'>Kaj starigu la tablon
    ekster la kurteno, kaj la kandelabron kontra&ubreve; la tablo, en la
    suda parto de la tabernaklo; la tablon starigu en la norda parto.</l>
  <l n='36'>Kaj faru kovrotukon por la pordo de la tabernaklo, el blua,
    purpura, kaj ru&gcirc;a teksa&jcirc;o, kaj el tordita bisino, kun broda&jcirc;oj;</l>
  <l n='37'>kaj faru por la kovrotuko kvin kolonojn el akacia ligno, kaj
    tegu ilin per oro, kaj iliaj hoketoj estu el oro; kaj fandu por
    ili kvin kuprajn bazojn.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='27'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj faru la altaron el akacia ligno, havantan la longon de kvin
    ulnoj kaj la lar&gcirc;on de kvin ulnoj; kvarangula estu la altaro; kaj
    &gcirc;ia alto estu tri ulnoj.</l>
  <l n='2'>Kaj faru &gcirc;iajn kornojn sur &gcirc;iaj kvar
    anguloj; el &gcirc;i elstaru &gcirc;iaj kornoj; kaj tegu &gcirc;in per kupro.</l>
  <l n='3'>Kaj
    faru por &gcirc;i potojn por &gcirc;ia cindro kaj &scirc;ovelilojn kaj kalikojn kaj
    forkojn kaj karbujojn; &ccirc;iujn &gcirc;iajn vazojn faru el kupro.</l>
  <l n='4'>Kaj
    faru por &gcirc;i kradon en formo de kupra reto, kaj faru sur la reto
    kvar kuprajn ringojn sur &gcirc;iaj kvar anguloj.</l>
  <l n='5'>Kaj metu &gcirc;in sub la
    kornicon de la altaro, malsupren, tiel, ke la reto atingu &gcirc;is la
    mezo de la altaro.</l>
  <l n='6'>Kaj faru stangojn por la altaro, stangojn el
    akacia ligno, kaj tegu ilin per kupro.</l>
  <l n='7'>Kaj metu &gcirc;iajn stangojn
    en ringojn, tiel, ke la stangoj estu &ccirc;e amba&ubreve; flankoj de la
    altaro, kiam oni &gcirc;in portos.</l>
  <l n='8'>Interne malplena faru &gcirc;in el
    tabuloj; kiel estis montrite al vi sur la monto, tiel oni faru.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='9'>Kaj faru korton por la tabernaklo; sur la flanko suda estu
    kurtenoj por la korto, el tordita bisino; unu flanko havu la
    longon de cent ulnoj;</l>
  <l n='10'>kaj &gcirc;iaj dudek kolonoj kaj iliaj dudek
    bazoj estu el kupro; la hokoj de la kolonoj kaj iliaj ligiloj
    estu el ar&gcirc;ento.</l>
  <l n='11'>Tiel same anka&ubreve; sur la norda flanko la&ubreve;longe
    estu kurtenoj, havantaj la longon de cent ulnoj; kaj dudek
    kolonoj, kaj por ili dudek bazoj el kupro; la hokoj de la kolonoj
    kaj iliaj ligiloj estu el ar&gcirc;ento.</l>
  <l n='12'>Sed la&ubreve;lar&gcirc;e de la korto,
    sur la flanko okcidenta, estu kurtenoj, havantaj la longon de
    kvindek ulnoj; dek kolonoj, kaj por ili dek bazoj.</l>
  <l n='13'>Kaj
    la&ubreve;lar&gcirc;e de la korto, sur la flanko orienta, estu kurtenoj,
    havantaj la longon de kvindek ulnoj.</l>
  <l n='14'>Kaj kurtenoj, havantaj la
    longon de dek kvin ulnoj, estu por unu latero; anka&ubreve; tri kolonoj,
    kaj por ili tri bazoj.</l>
  <l n='15'>Kaj por la dua latero estu kurtenoj,
    havantaj la longon de dek kvin ulnoj; anka&ubreve; tri kolonoj, kaj por
    ili tri bazoj.</l>
  <l n='16'>Kaj por la pordego de la korto estu kovrotuko,
    havanta la longon de dudek ulnoj, el blua, purpura, kaj ru&gcirc;a
    teksa&jcirc;o, kaj el tordita bisino, kun broda&jcirc;oj; kvar kolonoj, kaj
    por ili kvar bazoj.</l>
  <l n='17'>&Ccirc;iuj kolonoj &ccirc;irka&ubreve; la korto havu ligilojn
    el ar&gcirc;ento, hokojn el ar&gcirc;ento, kaj bazojn el kupro.</l>
  <l n='18'>La longo
    de la korto estu cent ulnoj, la lar&gcirc;o &ccirc;ie kvindek, kaj la alto
    kvin ulnoj; &ccirc;io estu farita el tordita bisino, kaj la bazoj estu
    el kupro.</l>
  <l n='19'>&Ccirc;iuj vazoj de la tabernaklo, por &ccirc;iuj servoj, kaj
    &ccirc;iuj &gcirc;iaj najloj kaj &ccirc;iuj najloj de la korto, estu el kupro.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='20'>Kaj vi ordonu al la Izraelidoj, ke ili alportu al vi oleon
    olivan, puran, pistitan, por lumigado, por ke lucerno brulu &ccirc;iam.</l>
  <l n='21'>En la tabernaklo de kunveno, ekstere de la kurteno, kiu pendas
    anta&ubreve; la atesto, aran&gcirc;adu &gcirc;in Aaron kaj liaj filoj de vespero &gcirc;is
    mateno anta&ubreve; la Eternulo. Tio estu eterna le&gcirc;o en la generacioj
    de la Izraelidoj.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='28'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj vi alproksimigu al vi vian fraton Aaron kaj liajn filojn
    kun li el inter la Izraelidoj, por ke li estu Mia pastro: Aaron,
    kaj Nadab, Abihu, Eleazar, kaj Itamar, la filoj de Aaron.</l>
  <l n='2'>Kaj
    faru sanktajn vestojn por via frato Aaron, por honoro kaj ornamo.</l>
  <l n='3'>Kaj diru al &ccirc;iuj, kiuj havas sa&gcirc;an koron kaj kiujn Mi plenigis
    per spirito de sa&gcirc;o, ke ili faru por Aaron vestojn, por sanktigi
    lin, ke li estu Mia pastro.</l>
  <l n='4'>Kaj jen estas la vestoj, kiujn ili
    devas fari: surbrusta&jcirc;o, efodo, tuniko, &hcirc;itono teksita, cidaro,
    kaj zono. Kaj ili faru sanktajn vestojn por via frato Aaron kaj
    por liaj filoj, ke li estu Mia pastro.</l>
  <l n='5'>Kaj ili prenu oron, kaj
    bluan, purpuran, kaj ru&gcirc;an teksa&jcirc;on, kaj bisinon.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='6'>Kaj ili faru la efodon el oro, el blua, purpura, kaj ru&gcirc;a
    teksa&jcirc;o, kaj el tordita bisino, en artista maniero.</l>
  <l n='7'>Du
    sur&scirc;ultra&jcirc;ojn kunigantajn &gcirc;i havu sur siaj du finoj, por ke &gcirc;i
    estu ligita.</l>
  <l n='8'>Kaj la &ccirc;irka&ubreve;liganta zono sur &gcirc;i estu la sama
    labora&jcirc;o, kiel &gcirc;ia kontinua&jcirc;o, el oro, el blua, purpura, kaj ru&gcirc;a
    teksa&jcirc;o, kaj el tordita bisino.</l>
  <l n='9'>Kaj prenu du oniksajn &scirc;tonojn,
    kaj gravuru sur ili la nomojn de la filoj de Izrael:</l>
  <l n='10'>ses el
    iliaj nomoj sur unu &scirc;tono kaj la ses ceterajn nomojn sur la dua
    &scirc;tono, la&ubreve; la ordo de ilia naski&gcirc;o.</l>
  <l n='11'>Per laboro de gravuristoj,
    kiel sigelila gravurado, gravurigu sur la du &scirc;tonoj la nomojn de
    la filoj de Izrael; faru ilin &ccirc;irka&ubreve;ataj per kadretoj el oro.</l>
  <l n='12'>Kaj metu la du &scirc;tonojn sur la sur&scirc;ultra&jcirc;ojn de la efodo, kiel
    &scirc;tonojn de memoro pri la filoj de Izrael; kaj Aaron portu iliajn
    nomojn anta&ubreve; la Eternulo sur siaj du sur&scirc;ultra&jcirc;oj por memoro.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='13'>Kaj faru kadretojn el oro;</l>
  <l n='14'>kaj du &ccirc;enetojn el pura oro;
    faru ilin kuni&gcirc;antaj per siaj finoj, plektitaj; kaj alfortikigu
    la plektitajn &ccirc;enetojn al la kadretoj.</l>
  <l n='15'>Kaj faru ju&gcirc;an
    surbrusta&jcirc;on per artista laboro; simile al la laboro de la efodo
    faru &gcirc;in; el oro, el blua, purpura, kaj ru&gcirc;a teksa&jcirc;o, kaj el
    tordita bisino faru &gcirc;in.</l>
  <l n='16'>Kvarangula &gcirc;i estu kaj duobla;
    manstre&ccirc;o estu &gcirc;ia longo, kaj manstre&ccirc;o &gcirc;ia lar&gcirc;o.</l>
  <l n='17'>Kaj enmetu
    en &gcirc;in enmeta&jcirc;on el &scirc;tonoj en kvar vicoj. La &scirc;tonoj de vico:
    rubeno, topazo, kaj smeraldo estu la unua vico;</l>
  <l n='18'>kaj la dua
    vico: hiacinto, safiro, kaj jaspiso;</l>
  <l n='19'>kaj la tria vico:
    ligurio, agato, kaj ametisto;</l>
  <l n='20'>kaj la kvara vico: krizolito,
    kaj onikso, kaj berilo. En oraj kadretoj ili estu la&ubreve; siaj vicoj.</l>
  <l n='21'>Kaj la &scirc;tonoj estu la&ubreve; la nomoj de la filoj de Izrael; dek du,
    la&ubreve; iliaj nomoj, gravuritaj sigelile, &ccirc;iu kun sia nomo, por la
    dek du triboj.</l>
  <l n='22'>Kaj faru al la surbrusta&jcirc;o plektitajn &ccirc;enetojn,
    kuni&gcirc;antajn per siaj finoj, el pura oro.</l>
  <l n='23'>Kaj faru por la
    surbrusta&jcirc;o du orajn ringojn, kaj alfortikigu la du ringojn al la
    du finoj de la surbrusta&jcirc;o.</l>
  <l n='24'>Kaj metu la du orajn plektitajn
    &ccirc;enetojn en la du ringojn &ccirc;e la finoj de la surbrusta&jcirc;o.</l>
  <l n='25'>Kaj
    la du finojn de la du plektitaj &ccirc;enetoj enfortikigu en la du
    kadretojn, kaj alfortikigu ilin al la sur&scirc;ultra&jcirc;oj de la efodo
    sur la anta&ubreve;a flanko.</l>
  <l n='26'>Kaj faru du orajn ringojn, kaj
    alfortikigu ilin al la du aliaj finoj de la surbrusta&jcirc;o, sur
    interna &gcirc;ia rando, direktita al la efodo.</l>
  <l n='27'>Kaj faru du orajn
    ringojn, kaj alfortikigu ilin al la du sur&scirc;ultra&jcirc;oj de la efodo
    malsupre, sur la anta&ubreve;a flanko, &ccirc;e &gcirc;ia kuni&gcirc;o, super la zono de
    la efodo.</l>
  <l n='28'>Kaj oni alligu la surbrusta&jcirc;on per &gcirc;iaj ringoj al la
    ringoj de la efodo per la&ccirc;o el blua &scirc;tofo, por ke &gcirc;i estu super
    la zono de la efodo kaj por ke la surbrusta&jcirc;o ne for&scirc;ovi&gcirc;u de sur
    la efodo.</l>
  <l n='29'>Kaj Aaron portu la nomojn de la filoj de Izrael sur
    la ju&gcirc;a surbrusta&jcirc;o sur sia koro, kiam li eniros en la sanktejon,
    por &ccirc;iama memoro anta&ubreve; la Eternulo.</l>
  <l n='30'>Kaj metu sur la ju&gcirc;an
    surbrusta&jcirc;on la signojn de lumo kaj la signojn de justo, por ke
    ili estu sur la koro de Aaron, kiam li eniros anta&ubreve; la Eternulon;
    kaj Aaron &ccirc;iam portu la ju&gcirc;on de la filoj de Izrael sur sia koro
    anta&ubreve; la Eternulo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='31'>Kaj faru la tunikon de la efodo tutan el blua teksa&jcirc;o.</l>
  <l n='32'>La
    aperturo por la kapo estu en &gcirc;ia mezo; &ccirc;irka&ubreve; la aperturo estu
    teksita bordero, kiel &ccirc;e aperturo de &scirc;ildo, por ke &gcirc;i ne
    dis&scirc;iri&gcirc;u.</l>
  <l n='33'>Sur &gcirc;ia malsupra rando faru granatojn el blua,
    purpura, kaj ru&gcirc;a teksa&jcirc;o, &ccirc;irka&ubreve;e sur &gcirc;ia malsupra rando, kaj
    inter ili &ccirc;irka&ubreve;e orajn tintilojn.</l>
  <l n='34'>Ora tintilo kaj granato,
    ora tintilo kaj granato estu &ccirc;irka&ubreve;e sur la malsupra rando de la
    tuniko.</l>
  <l n='35'>&Gcirc;i estu sur Aaron dum lia servado; por ke oni a&ubreve;du
    sonon de li, kiam li eniros en la sanktejon anta&ubreve; la Eternulon
    kaj kiam li eliros, kaj por ke li ne mortu.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='36'>Kaj faru tabuleton el pura oro, kaj gravuru sur &gcirc;i en sigelila
    maniero: SANKTA AL LA ETERNULO.</l>
  <l n='37'>Kaj alfortikigu &gcirc;in per la&ccirc;o
    el blua &scirc;tofo, ke &gcirc;i estu sur la cidaro; sur la anta&ubreve;a flanko de
    la cidaro &gcirc;i devas esti.</l>
  <l n='38'>&Gcirc;i estu sur la frunto de Aaron; kaj
    Aaron portados la pekon kontra&ubreve; la sankta&jcirc;oj, kiujn sanktigos la
    Izraelidoj en &ccirc;iuj siaj sanktaj donoj; kaj &gcirc;i estos sur lia
    frunto &ccirc;iam, por ke la Eternulo ilin favoru.</l>
  <l n='39'>Kaj teksu la
    &hcirc;itonon el bisino, kaj faru la cidaron el bisino, kaj faru
    broditan zonon.</l>
  <l n='40'>Kaj por la filoj de Aaron faru &hcirc;itonojn, kaj
    faru por ili zonojn, kaj mitrojn faru por ili, por honoro kaj
    ornamo.</l>
  <l n='41'>Kaj vestu per ili vian fraton Aaron kaj liajn filojn
    kune kun li; kaj sanktoleu ilin kaj konsekru ilin kaj sanktigu
    ilin, por ke ili estu pastroj al Mi.</l>
  <l n='42'>Kaj faru por ili linajn
    pantalonojn, por kovri la nudecon de ilia karno; de la lumbo &gcirc;is
    la femuroj ili estu.</l>
  <l n='43'>Kaj ili estu sur Aaron kaj sur liaj
    filoj, kiam ili eniros en la tabernaklon de kunveno, a&ubreve; kiam ili
    alproksimi&gcirc;os al la altaro, por servi en la sanktejo; por ke ili
    ne faru pekon kaj ne mortu. Eterna le&gcirc;o &gcirc;i estu por li kaj por
    lia idaro post li.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='29'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj jen estas tio, kion vi devas fari al ili, por sanktigi
    ilin, ke ili estu pastroj al Mi: prenu unu virbovidon kaj du
    vir&scirc;afojn sendifektajn;</l>
  <l n='2'>kaj macan panon, kaj macajn kukojn,
    miksitajn kun oleo, kaj macajn flanojn, &scirc;miritajn per oleo; el
    delikata tritika faruno faru ilin.</l>
  <l n='3'>Kaj metu ilin en unu korbon,
    kaj venigu ilin en la korbo, kaj anka&ubreve; la bovidon kaj la du
    vir&scirc;afojn.</l>
  <l n='4'>Kaj Aaronon kaj liajn filojn alvenigu al la pordo de
    la tabernaklo de kunveno, kaj lavu ilin per akvo.</l>
  <l n='5'>Kaj prenu la
    vestojn, kaj metu sur Aaronon la &hcirc;itonon kaj la tunikon de la
    efodo kaj la efodon kaj la surbrusta&jcirc;on, kaj zonu lin per la zono
    de la efodo.</l>
  <l n='6'>Kaj metu la cidaron sur lian kapon, kaj metu la
    sanktan kronon sur la cidaron.</l>
  <l n='7'>Kaj prenu la oleon de
    sanktoleado, kaj ver&scirc;u sur lian kapon kaj sanktoleu lin.</l>
  <l n='8'>Kaj
    liajn filojn alvenigu, kaj vestu ilin per la &hcirc;itonoj.</l>
  <l n='9'>Kaj zonu
    ilin per zono, Aaronon kaj liajn filojn, kaj alligu sur ili
    mitrojn, por ke al ili apartenu la pastreco la&ubreve; eterna le&gcirc;o; kaj
    konsekru Aaronon kaj liajn filojn.</l>
  <l n='10'>Kaj alvenigu la bovidon
    anta&ubreve; la tabernaklon de kunveno, kaj Aaron kaj liaj filoj metu
    siajn manojn sur la kapon de la bovido.</l>
  <l n='11'>Kaj bu&ccirc;u la bovidon
    anta&ubreve; la Eternulo, &ccirc;e la pordo de la tabernaklo de kunveno.</l>
  <l n='12'>Kaj prenu iom el la sango de la bovido kaj metu per viaj fingroj
    sur la kornojn de la altaro, kaj la tutan ceteran sangon elver&scirc;u
    &ccirc;e la bazo de la altaro.</l>
  <l n='13'>Kaj prenu la tutan sebon, kiu kovras
    la interna&jcirc;on, kaj la reton de la hepato, kaj la du renojn, kaj
    la sebon, kiu estas sur ili, kaj incense bruligu ilin sur la
    altaro.</l>
  <l n='14'>Kaj la karnon de la bovido kaj &gcirc;ian felon kaj &gcirc;ian
    malpura&jcirc;on forbruligu per fajro ekster la tendaro; &gcirc;i estas
    pekofero.</l>
  <l n='15'>Kaj unu vir&scirc;afon prenu, kaj Aaron kaj liaj filoj
    metu siajn manojn sur la kapon de la vir&scirc;afo.</l>
  <l n='16'>Kaj bu&ccirc;u la
    vir&scirc;afon, kaj prenu &gcirc;ian sangon kaj aspergu la altaron &ccirc;irka&ubreve;e.</l>
  <l n='17'>Kaj la vir&scirc;afon dishaku en partojn, kaj lavu &gcirc;ian interna&jcirc;on
    kaj &gcirc;iajn krurojn, kaj metu ilin sur &gcirc;iajn partojn kaj sur &gcirc;ian
    kapon.</l>
  <l n='18'>Kaj forbruligu la tutan vir&scirc;afon sur la altaro; &gcirc;i
    estas brulofero por la Eternulo; agrabla odora&jcirc;o, fajrofero por
    la Eternulo &gcirc;i estas.</l>
  <l n='19'>Kaj prenu la duan vir&scirc;afon, kaj Aaron
    kaj liaj filoj metu siajn manojn sur la kapon de la vir&scirc;afo.</l>
  <l n='20'>Kaj bu&ccirc;u la vir&scirc;afon, kaj prenu iom el &gcirc;ia sango kaj metu sur la
    malsupran randon de la dekstra orelo de Aaron kaj sur la
    malsupran randon de la dekstra orelo de liaj filoj kaj sur la
    dikan fingron de ilia dekstra mano kaj sur la dikan fingron de
    ilia dekstra piedo; kaj aspergu per la sango la altaron &ccirc;irka&ubreve;e.</l>
  <l n='21'>Kaj prenu el la sango, kiu estos sur la altaro, kaj sanktan
    oleon, kaj aspergu Aaronon kaj liajn vestojn kaj liajn filojn kaj
    la vestojn de liaj filoj kune kun li; kaj sankti&gcirc;os li kaj liaj
    vestoj kaj liaj filoj kaj la vestoj de liaj filoj kune kun li.</l>
  <l n='22'>Kaj prenu de la vir&scirc;afo la sebon kaj la voston, kaj la sebon, kiu
    kovras la interna&jcirc;on, kaj la reton de la hepato, kaj la du
    renojn, kaj la sebon, kiu estas sur ili, kaj la dekstran femuron,
    &ccirc;ar tio estas vir&scirc;afo de konsekrado;</l>
  <l n='23'>kaj unu bulon da pano kaj
    unu kukon kun oleo kaj unu flanon, el la korbo kun macoj, kiu
    staras anta&ubreve; la Eternulo;</l>
  <l n='24'>kaj metu &ccirc;ion sur la manojn de Aaron
    kaj sur la manojn de liaj filoj, kaj skuu tion kiel skuoferon
    anta&ubreve; la Eternulo.</l>
  <l n='25'>Kaj prenu tion el iliaj manoj, kaj
    forbruligu &gcirc;in sur la altaro kune kun la brulofero, kiel agrablan
    odora&jcirc;on anta&ubreve; la Eternulo; &gcirc;i estas fajrofero por la Eternulo.</l>
  <l n='26'>Kaj prenu la brusta&jcirc;on de la vir&scirc;afo de konsekrado de Aaron,
    kaj skuu &gcirc;in kiel skuoferon anta&ubreve; la Eternulo; kaj tio estos via
    parto.</l>
  <l n='27'>Kaj sanktigu la brusta&jcirc;on de skuado kaj la femuron de
    levado, kiuj estis skuitaj kaj levitaj el la vir&scirc;afo de
    konsekrado de Aaron kaj de liaj filoj;</l>
  <l n='28'>kaj tio estu por Aaron
    kaj por liaj filoj por&ccirc;iama destinita&jcirc;o de la Izraelidoj; &ccirc;ar &gcirc;i
    estas levofero, kaj levofero &gcirc;i estu de la Izraelidoj, el iliaj
    pacoferoj ilia levofero al la Eternulo.</l>
  <l n='29'>Kaj la sanktaj vestoj
    de Aaron estu por liaj filoj post li, por ke ili estu
    sanktoleataj en ili kaj por ke ili estu konsekrataj en ili.</l>
  <l n='30'>Dum sep tagoj portu ilin sur si tiu el liaj filoj, kiu estos
    pastro anstata&ubreve; li, kaj kiu venos en la tabernaklon de kunveno,
    por servi en la sanktejo.</l>
  <l n='31'>Kaj la vir&scirc;afon de konsekrado prenu,
    kaj kuiru &gcirc;ian viandon sur sankta loko.</l>
  <l n='32'>Kaj Aaron kaj liaj
    filoj man&gcirc;u la viandon de la vir&scirc;afo, kaj la panon, kiu estas en
    la korbo, &ccirc;e la pordo de la tabernaklo de kunveno.</l>
  <l n='33'>Kaj ili
    tion man&gcirc;u, &ccirc;ar per tio ili puri&gcirc;is, por ke ili estu konsekritaj
    kaj por ke ili estu sanktigitaj. Laiko tion ne man&gcirc;u, &ccirc;ar tio
    estas sankta.</l>
  <l n='34'>Se el la viando de konsekrado kaj el la pano
    restos iom &gcirc;is la mateno, tiam forbruligu la resta&jcirc;on per fajro;
    &gcirc;i ne estu man&gcirc;ata, &ccirc;ar &gcirc;i estas sankta.</l>
  <l n='35'>Kaj agu kun Aaron kaj
    kun liaj filoj tiel, kiel Mi &ccirc;ion ordonis al vi; dum sep tagoj
    konsekru ilin.</l>
  <l n='36'>Kaj propekan bovidon oferu &ccirc;iutage por
    senpeki&gcirc;o; kaj senpekigu la altaron, oferante sur &gcirc;i, kaj oleu
    &gcirc;in, por &gcirc;in sanktigi.</l>
  <l n='37'>Dum sep tagoj senpekigu la altaron kaj
    sanktigu &gcirc;in; kaj la altaro fari&gcirc;u plejsankta&jcirc;o; &ccirc;io, kio ektu&scirc;os
    la altaron, fari&gcirc;os sankta.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='38'>Jen tio, kion vi metos sur la altaron: du jara&gcirc;ajn &scirc;afidojn
    &ccirc;iutage, &ccirc;iam;</l>
  <l n='39'>unu &scirc;afidon oferu matene, kaj la duan &scirc;afidon
    oferu &ccirc;irka&ubreve; la vespero;</l>
  <l n='40'>kaj por unu &scirc;afido dekonon de efo da
    delikata faruno, miksita kun kvarono de hino da elpistita oleo,
    kaj kvaronon de hino da vino por ver&scirc;oferi.</l>
  <l n='41'>La duan &scirc;afidon
    oferu &ccirc;irka&ubreve; la vespero; faru kun &gcirc;i kiel kun la matena donofero
    kaj ver&scirc;ofero, ke &gcirc;i estu agrabla odora&jcirc;o, fajrofero por la
    Eternulo,</l>
  <l n='42'>&ccirc;iama brulofero en viaj generacioj &ccirc;e la pordo de la
    tabernaklo de kunveno anta&ubreve; la Eternulo, kie Mi aperados anta&ubreve;
    vi, por paroli tie kun vi.</l>
  <l n='43'>Kaj Mi aperados tie anta&ubreve; la
    Izraelidoj, kaj la loko sankti&gcirc;os per Mia gloro.</l>
  <l n='44'>Kaj Mi
    sanktigos la tabernaklon de kunveno kaj la altaron; kaj Aaronon
    kaj liajn filojn Mi sanktigos, por ke ili estu Miaj pastroj.</l>
  <l n='45'>Kaj Mi lo&gcirc;os inter la Izraelidoj, kaj Mi estos por ili Dio.</l>
  <l n='46'>Kaj ili sciu, ke Mi estas la Eternulo, ilia Dio, kiu elirigis
    ilin el la lando Egipta, por ke Mi lo&gcirc;u inter ili, Mi, la
    Eternulo, ilia Dio.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='30'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj faru altaron, por fumigi incenson; el akacia ligno faru
    &gcirc;in.</l>
  <l n='2'>Unu ulno estu &gcirc;ia longo, kaj unu ulno &gcirc;ia lar&gcirc;o; &gcirc;i estu
    kvarangula; kaj du ulnoj estu &gcirc;ia alto; kornoj elstaru el &gcirc;i.</l>
  <l n='3'>Kaj tegu &gcirc;in per pura oro, &gcirc;ian supran platon kaj &gcirc;iajn flankojn
    &ccirc;irka&ubreve;e kaj &gcirc;iajn kornojn; kaj faru al &gcirc;i oran kronon &ccirc;irka&ubreve;e.</l>
  <l n='4'>Kaj du orajn ringojn faru al &gcirc;i sub &gcirc;ia krono, sur &gcirc;iaj du
    lateroj; sur du flankoj faru ilin; kaj ili estu ingoj por
    stangoj, per kiuj oni portu &gcirc;in.</l>
  <l n='5'>Kaj faru la stangojn el akacia
    ligno, kaj tegu ilin per oro.</l>
  <l n='6'>Kaj starigu &gcirc;in anta&ubreve; la kurteno,
    kiu estas anta&ubreve; la kesto de atesto, kontra&ubreve; la fermoplato de la
    kesto de atesto, kie Mi aperados al vi.</l>
  <l n='7'>Kaj Aaron incensadu sur
    &gcirc;i aroman incenson; &ccirc;iumatene, kiam li ordigos la lucernojn, li
    incensu.</l>
  <l n='8'>Kaj kiam Aaron ekbruligos la lucernojn &ccirc;irka&ubreve; vespero,
    li incensu; &gcirc;i estu &ccirc;iama incensado anta&ubreve; la Eternulo en viaj
    generacioj.</l>
  <l n='9'>Ne alportu sur &gcirc;i incenson alian, nek bruloferon
    nek donoferon, kaj ver&scirc;oferon ne ver&scirc;u sur &gcirc;in.</l>
  <l n='10'>Kaj
    &ccirc;iopardonan oferon Aaron alportos sur &gcirc;iaj kornoj unu fojon en la
    jaro; el la sango de la &ccirc;iopardona pekofero unu fojon en jaro li
    alportu sur &gcirc;i &ccirc;iopardonan oferon en viaj generacioj; tio estos
    plej granda sankta&jcirc;o anta&ubreve; la Eternulo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='11'>Kaj la Eternulo ekparolis al Moseo, dirante:</l>
  <l n='12'>Kiam vi
    kalkulos la kapojn de la Izraelidoj, tiam &ccirc;iu donu liberigan
    pagon por sia animo al la Eternulo, kiam ili estos kalkulataj;
    kaj tiam ne estos inter ili epidemio dum la kalkulado.</l>
  <l n='13'>Jen
    kion devas doni &ccirc;iu, kiu pasas la kalkulon: duonon de siklo la&ubreve;
    la grandeco de la sankta siklo (siklo enhavas dudek gerojn);
    duono de siklo estu oferdono por la Eternulo.</l>
  <l n='14'>&Ccirc;iu, kiu pasas
    la kalkulon, de la a&gcirc;o de dudek jaroj kaj pli, devas doni la
    oferdonon al la Eternulo.</l>
  <l n='15'>La ri&ccirc;ulo ne donu pli kaj la
    malri&ccirc;ulo ne donu malpli ol duonon de siklo, donante la oferdonon
    por la Eternulo, por liberigi viajn animojn.</l>
  <l n='16'>Kaj prenu la
    monon de la liberigo de la Izraelidoj kaj uzu &gcirc;in por la servado
    en la tabernaklo de kunveno, kaj tio estos por la Izraelidoj kiel
    memoriga&jcirc;o anta&ubreve; la Eternulo, por liberigi viajn animojn.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='17'>Kaj la Eternulo ekparolis al Moseo, dirante:</l>
  <l n='18'>Faru kupran
    lavujon kun kupra piedestalo, por lavado; kaj starigu &gcirc;in inter
    la tabernaklo de kunveno kaj la altaro, kaj enver&scirc;u tien akvon.</l>
  <l n='19'>Kaj Aaron kaj liaj filoj lavu per &gcirc;i siajn manojn kaj piedojn:</l>
  <l n='20'>kiam ili iros en la tabernaklon de kunveno, ili lavu sin per
    akvo, por ke ili ne mortu; a&ubreve; kiam ili alproksimi&gcirc;os al la
    altaro, por servi, por incensi fajroferon al la Eternulo,</l>
  <l n='21'>ili
    lavu siajn manojn kaj piedojn, por ke ili ne mortu; kaj tio estu
    por ili le&gcirc;o eterna, por li kaj por lia idaro en iliaj
    generacioj.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='22'>Plue la Eternulo ekparolis al Moseo, dirante:</l>
  <l n='23'>Prenu al vi
    plej bonajn aroma&jcirc;ojn: da bonodora mirho kvincent siklojn, kaj da
    aroma cinamo duonon de tio, ducent kvindek, kaj da aroma kano
    ducent kvindek,</l>
  <l n='24'>kaj da kasio kvincent siklojn la&ubreve; la mezuro de
    la sankta siklo, kaj da olivoleo unu hinon.</l>
  <l n='25'>Kaj faru el tio
    oleon por sanktoleado, kunmetitan &scirc;mira&jcirc;on la&ubreve; la arto de la
    &scirc;mira&jcirc;isto; &gcirc;i estu oleo por sanktoleado.</l>
  <l n='26'>Kaj sanktoleu per &gcirc;i
    la tabernaklon de kunveno kaj la keston de atesto,</l>
  <l n='27'>kaj la
    tablon kaj &ccirc;iujn &gcirc;iajn apartena&jcirc;ojn, kaj la kandelabron kaj &gcirc;iajn
    apartena&jcirc;ojn, kaj la altaron de incensado,</l>
  <l n='28'>kaj la altaron de
    bruloferoj kaj &ccirc;iujn &gcirc;iajn apartena&jcirc;ojn, kaj la lavujon kaj &gcirc;ian
    piedestalon.</l>
  <l n='29'>Kaj sanktigu ilin, ke ili fari&gcirc;u plejsankta&jcirc;o;
    &ccirc;iu, kiu ektu&scirc;os ilin, sankti&gcirc;os.</l>
  <l n='30'>Kaj Aaronon kaj liajn filojn
    sanktoleu, kaj sanktigu ilin, ke ili estu Miaj pastroj.</l>
  <l n='31'>Kaj al
    la Izraelidoj diru jene: Tio estu por Mi oleo de sanktoleado en
    viaj generacioj.</l>
  <l n='32'>Sur homan karnon &gcirc;i ne estu ver&scirc;ata, kaj la&ubreve;
    &gcirc;ia konsisto ne faru ion similan; &gcirc;i estas sankta, &gcirc;i estu sankta
    por vi.</l>
  <l n='33'>Se iu konsistigos ion similan kaj &scirc;miros per &gcirc;i
    laikon, li ekstermi&gcirc;u el sia popolo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='34'>Kaj la Eternulo diris al Moseo: Prenu al vi aroma&jcirc;on: balzamon
    kaj stakton kaj galbanon bonodoran kaj puran olibanon, po egalaj
    partoj el &ccirc;io;</l>
  <l n='35'>kaj faru el tio incensa&jcirc;on kunmetitan la&ubreve; la
    arto de la &scirc;mira&jcirc;isto, bone frotmiksitan, puran, sanktan.</l>
  <l n='36'>Kaj
    pistu el tio subtilan pulvoron, kaj metu iom el &gcirc;i anta&ubreve; la
    keston de atesto en la tabernaklo de kunveno, kie Mi aperados al
    vi; plejsankta&jcirc;o &gcirc;i estu por vi.</l>
  <l n='37'>Kaj la&ubreve; la incensa&jcirc;o, kiun vi
    faros, ne faru al vi alian similan; sankta &gcirc;i estu al vi por la
    Eternulo.</l>
  <l n='38'>Se iu faros ion similan, por odorigi per &gcirc;i, li
    ekstermi&gcirc;os el sia popolo.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='31'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj la Eternulo ekparolis al Moseo, dirante:</l>
  <l n='2'>Jen, Mi vokis
    per la nomo Becalelon, filon de Uri, filo de &Hcirc;ur, el la tribo de
    Jehuda;</l>
  <l n='3'>kaj Mi plenigis lin per Dia spirito, per sa&gcirc;o kaj
    prudento kaj scio kaj &ccirc;ia arto,</l>
  <l n='4'>por pripensi ideojn, por labori
    el oro kaj el ar&gcirc;ento kaj el kupro,</l>
  <l n='5'>kaj por &ccirc;izi &scirc;tonojn por
    enkadrigo, kaj por &ccirc;izi lignon, por fari &ccirc;ian laboron.</l>
  <l n='6'>Kaj jen
    Mi donis al li kiel helpanton Oholiabon, filon de A&hcirc;isama&hcirc;, el la
    tribo de Dan; kaj en la koron de &ccirc;iu kompetentulo Mi enmetis
    sa&gcirc;on, por ke ili faru &ccirc;ion, kion Mi ordonis al vi:</l>
  <l n='7'>la
    tabernaklon de kunveno kaj la keston de atesto kaj la fermoplaton
    sur &gcirc;i kaj &ccirc;iujn apartena&jcirc;ojn de la tabernaklo,</l>
  <l n='8'>kaj la tablon
    kaj &gcirc;iajn apartena&jcirc;ojn kaj la puran kandelabron kaj &ccirc;iujn &gcirc;iajn
    apartena&jcirc;ojn kaj la altaron de incensado,</l>
  <l n='9'>kaj la altaron de
    bruloferoj kaj &ccirc;iujn &gcirc;iajn apartena&jcirc;ojn kaj la lavujon kaj &gcirc;ian
    piedestalon,</l>
  <l n='10'>kaj la oficajn vestojn kaj la sanktajn vestojn
    por la pastro Aaron kaj la pastrajn vestojn de liaj filoj,</l>
  <l n='11'>kaj
    la sanktan oleon kaj la aroman incensa&jcirc;on por la sanktejo; &ccirc;ion
    konforme al tio, kiel Mi ordonis al vi, ili faros.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='12'>Kaj la Eternulo ekparolis al Moseo, dirante:</l>
  <l n='13'>Diru al la
    Izraelidoj jene: Nepre observu Miajn sabatojn; &ccirc;ar tio estas
    signo inter Mi kaj vi en viaj generacioj, por ke vi sciu, ke Mi
    estas la Eternulo, kiu vin sanktigas.</l>
  <l n='14'>Kaj observu la sabaton,
    &ccirc;ar &gcirc;i estas sankta por vi; kiu &gcirc;in malsanktigos, tiu mortu; &ccirc;ar
    se iu faros en &gcirc;i laboron, tiu animo ekstermi&gcirc;u el la mezo de sia
    popolo.</l>
  <l n='15'>Dum ses tagoj oni faru laboron, sed la sepan tagon
    estas sabato de ripozo, sankta por la Eternulo; &ccirc;iu, kiu faros
    laboron en la tago sabata, estu mortigita.</l>
  <l n='16'>Kaj la Izraelidoj
    observu la sabaton, por fari la sabaton en siaj generacioj eterna
    interligo.</l>
  <l n='17'>Inter Mi kaj la Izraelidoj &gcirc;i estu signo por &ccirc;iam;
    &ccirc;ar dum ses tagoj la Eternulo faris la &ccirc;ielon kaj la teron, sed
    en la sepa tago Li &ccirc;esis kaj ripozis.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='18'>Kaj, fininte paroli al li sur la monto Sinaj, la Eternulo
    donis al Moseo du tabelojn de atesto, tabelojn &scirc;tonajn,
    skribitajn per la fingro de Dio.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='32'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kiam la popolo vidis, ke Moseo longe ne malsuprenvenas de la
    monto, la popolo kolekti&gcirc;is anta&ubreve; Aaron, kaj diris al li: Levi&gcirc;u,
    faru al ni diojn, kiuj irus anta&ubreve; ni; &ccirc;ar pri tiu Moseo, la viro,
    kiu elkondukis nin el la lando Egipta, ni ne scias, kio fari&gcirc;is
    kun li.</l>
  <l n='2'>Tiam diris al ili Aaron: Elprenu la orajn orelringojn,
    kiuj estas en la oreloj de viaj edzinoj, de viaj filoj, kaj de
    viaj filinoj, kaj alportu al mi.</l>
  <l n='3'>Kaj la tuta popolo elprenis la
    orajn orelringojn, kiuj estis en iliaj oreloj, kaj alportis al
    Aaron.</l>
  <l n='4'>Kaj li prenis tion el iliaj manoj kaj formis &gcirc;in per
    &ccirc;izilo kaj faris el &gcirc;i fanditan bovidon. Kaj ili diris: Jen estas
    viaj dioj, ho Izrael, kiuj elirigis vin el la lando Egipta.</l>
  <l n='5'>Kiam Aaron tion vidis, li konstruis altaron anta&ubreve; &gcirc;i; kaj Aaron
    proklamis kaj diris: Morga&ubreve; estos festo de la Eternulo.</l>
  <l n='6'>Kaj ili
    levi&gcirc;is frue la sekvantan tagon kaj oferis bruloferojn kaj
    alportis pacoferojn; kaj la popolo sidi&gcirc;is, por man&gcirc;i kaj trinki,
    kaj ili levi&gcirc;is, por ludi.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='7'>Tiam la Eternulo diris al Moseo: Iru, iru malsupren; &ccirc;ar
    malvirti&gcirc;is via popolo, kiun vi elkondukis el la lando Egipta.</l>
  <l n='8'>Rapide ili forflanki&gcirc;is de la vojo, kiun Mi ordonis al ili; ili
    faris al si fanditan bovidon kaj adorklini&gcirc;is al &gcirc;i kaj alportis
    al &gcirc;i oferojn, kaj diris: Jen estas viaj dioj, ho Izrael, kiuj
    elirigis vin el la lando Egipta.</l>
  <l n='9'>Kaj la Eternulo diris al
    Moseo: Mi vidas &ccirc;i tiun popolon, &gcirc;i estas popolo malmolnuka.</l>
  <l n='10'>Lasu do Min, kaj ekflamos Mia kolero kontra&ubreve; ilin, kaj Mi ilin
    ekstermos, kaj Mi faros vin granda popolo.</l>
  <l n='11'>Sed Moseo ekpetegis
    la Eternulon, sian Dion, kaj diris: Por kio, ho Eternulo, Via
    kolero estas ekflamonta kontra&ubreve; Vian popolon, kiun Vi elirigis el
    la lando Egipta per granda forto kaj per potenca mano?</l>
  <l n='12'>Por kio
    la Egiptoj diru: Por malbono Li elirigis ilin, por mortigi ilin
    en la montoj kaj por ekstermi ilin de sur la tero? Forlasu Vian
    flaman koleron kaj fordecidu la malbonon kontra&ubreve; Via popolo.</l>
  <l n='13'>Rememoru Abrahamon, Isaakon, kaj Izraelon, Viajn sklavojn, al
    kiuj Vi &jcirc;uris per Vi, kaj al kiuj Vi diris: Mi multigos vian
    semon kiel la steloj de la &ccirc;ielo, kaj la tutan tiun landon, pri
    kiu Mi parolis, Mi donos al viaj idoj, kaj ili posedos &gcirc;in
    eterne.</l>
  <l n='14'>Kaj la Eternulo fordecidis la malbonon, pri kiu Li
    diris, ke Li faros &gcirc;in al Sia popolo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='15'>Moseo sin returnis kaj malsupreniris de la monto, kaj la du
    tabeloj de atesto estis en liaj manoj, tabeloj, sur kiuj estis
    skribite amba&ubreve;flanke; sur unu flanko kaj sur la alia estis
    skribite sur ili.</l>
  <l n='16'>Kaj la tabeloj estis farita&jcirc;o de Dio, kaj la
    skribo estis skribo de Dio, gravurita sur la tabeloj.</l>
  <l n='17'>Kaj
    Josuo a&ubreve;dis la bruon de la popolo &gcirc;ojkrianta, kaj li diris al
    Moseo: Bruo de batalo estas en la tendaro.</l>
  <l n='18'>Sed tiu diris: Tio
    ne estas kriado de venko, nek kriado de malvenko, sed bruon de
    kantantoj mi a&ubreve;das.</l>
  <l n='19'>Kiam li alproksimi&gcirc;is al la tendaro kaj
    ekvidis la bovidon kaj la dancadon, tiam ekflamis la kolero de
    Moseo, kaj li for&jcirc;etis el siaj manoj la tabelojn kaj disrompis
    ilin sub la monto.</l>
  <l n='20'>Kaj li prenis la bovidon, kiun ili faris,
    kaj disbruligis &gcirc;in per fajro kaj disfrakasis &gcirc;is pulvoreco kaj
    dis&scirc;utis sur akvo kaj trinkigis &gcirc;in al la Izraelidoj.</l>
  <l n='21'>Kaj
    Moseo diris al Aaron: Kion faris al vi &ccirc;i tiu poplo, ke vi
    venigis sur &gcirc;in grandan pekon?</l>
  <l n='22'>Kaj Aaron diris: Ne ekflamu la
    kolero de mia sinjoro; vi scias, ke la popolo havas inklinon al
    malbono;</l>
  <l n='23'>ili diris al mi: Faru al ni diojn, kiuj irus anta&ubreve;
    ni; &ccirc;ar pri tiu Moseo, la viro, kiu elkondukis nin el la lando
    Egipta, ni ne scias, kio fari&gcirc;is kun li.</l>
  <l n='24'>Kaj mi diris al ili:
    Kiu havas oron, tiu deprenu &gcirc;in; kaj ili donis al mi, kaj mi
    &jcirc;etis &gcirc;in en fajron, kaj eliris &ccirc;i tiu bovido.</l>
  <l n='25'>&Ccirc;ar Moseo
    vidis, ke la popolo estas sendisciplina, &ccirc;ar Aaron
    sendisciplinigis &gcirc;in &gcirc;is honto anta&ubreve; la malamikoj,</l>
  <l n='26'>tial Moseo
    stari&gcirc;is &ccirc;e la pordego de la tendaro, kaj diris: Kiu estas
    partiano de la Eternulo, tiu venu al mi. Kaj kolekti&gcirc;is al li
    &ccirc;iuj idoj de Levi.</l>
  <l n='27'>Kaj li diris al ili: Tiel diris la
    Eternulo, la Dio de Izrael: Metu &ccirc;iu sian glavon sur sian
    femuron, trairu tien kaj reen de pordego &gcirc;is pordego tra la
    tendaro, kaj &ccirc;iu mortigu sian fraton, sian amikon, sian
    proksimulon.</l>
  <l n='28'>Kaj la idoj de Levi faris, kiel diris Moseo; kaj
    estis mortigitaj el la popolo en tiu tago &ccirc;irka&ubreve; tri mil homoj.</l>
  <l n='29'>Kaj Moseo diris: Konsekru vin hodia&ubreve; al la Eternulo, &ccirc;iu sur
    sia filo kaj sur sia frato, por ke estu donata al vi hodia&ubreve; beno.</l>
  <l n='30'>La sekvantan tagon Moseo diris al la popolo: Vi pekis per
    granda peko; nun mi supreniros al la Eternulo, eble mi akiros
    pardonon por via peko.</l>
  <l n='31'>Kaj Moseo revenis al la Eternulo, kaj
    diris: Ho ve! tiu popolo pekis per granda peko kaj faris al si
    orajn diojn;</l>
  <l n='32'>nun volu pardoni ilian pekon; kaj se ne, tiam
    volu elstreki min el Via libro, kiun Vi skribis.</l>
  <l n='33'>Sed la
    Eternulo diris al Moseo; Kiu ajn pekis anta&ubreve; Mi, tiun Mi
    elstrekos el Mia libro.</l>
  <l n='34'>Kaj nun iru, konduku la popolon tien,
    kien Mi diris al vi. Jen Mia an&gcirc;elo iros anta&ubreve; vi; kaj en la tago
    de Mia rememorigado Mi rememorigos sur ili ilian pekon.</l>
  <l n='35'>Kaj la
    Eternulo frapis la popolon pro tio, ke ili faris la bovidon, kiun
    faris Aaron.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='33'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj la Eternulo diris al Moseo: Iru, eliru el &ccirc;i tie, vi kaj la
    popolo, kiun vi elkondukis el la lando Egipta, al la lando, pri
    kiu Mi &jcirc;uris al Abraham, al Isaak, kaj al Jakob, dirante: Al via
    idaro Mi &gcirc;in donos.</l>
  <l n='2'>Kaj Mi sendos anta&ubreve; vi an&gcirc;elon, kaj Mi
    forpelos la Kanaanidojn, la Amoridojn kaj la &Hcirc;etidojn kaj la
    Perizidojn, la &Hcirc;ividojn kaj la Jebusidojn.</l>
  <l n='3'>Iru al lando, en kiu
    fluas lakto kaj mielo. Mi ne iros meze de vi; &ccirc;ar vi estas popolo
    malmolnuka, kaj Mi eble ekstermus vin dum la vojo.</l>
  <l n='4'>Kaj la
    popolo a&ubreve;dis tiun malbonan sciigon, kaj ili ekfunebris, kaj neniu
    metis sur sin siajn ornama&jcirc;ojn.</l>
  <l n='5'>Kaj la Eternulo diris al Moseo:
    Diru al la Izraelidoj: Vi estas popolo malmolnuka; se Mi nur unu
    momenton irus meze de vi, Mi vin ekstermus; nun demetu de vi
    viajn ornama&jcirc;ojn, kaj Mi rigardos, kion Mi faru kun vi.</l>
  <l n='6'>Kaj la
    Izraelidoj demetis de si siajn ornama&jcirc;ojn anta&ubreve; la monto &Hcirc;oreb.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='7'>Moseo prenis la tabernaklon, kaj starigis &gcirc;in ekster la
    tendaro, malproksime de la tendaro, kaj nomis &gcirc;in Tabernaklo de
    Kunveno; kaj &ccirc;iu, kiu volis peti la Eternulon, devis eliri al la
    tabernaklo de kunveno, kiu estis ekstere de la tendaro.</l>
  <l n='8'>Kaj
    kiam Moseo eliradis al la tabernaklo, la tuta popolo levi&gcirc;adis,
    kaj &ccirc;iu stari&gcirc;adis &ccirc;e la pordo de sia tendo kaj rigardadis post
    Moseo, &gcirc;is li eniris en la tabernaklon.</l>
  <l n='9'>Kaj kiam Moseo eniradis
    en la tabernaklon, mallevi&gcirc;adis nuba kolono kaj stari&gcirc;adis &ccirc;e la
    pordo de la tabernaklo kaj paroladis kun Moseo.</l>
  <l n='10'>Kaj la tuta
    popolo vidadis la nuban kolonon, kiu staris &ccirc;e la pordo de la
    tabernaklo; kaj la tuta popolo levi&gcirc;adis kaj adorklini&gcirc;adis &ccirc;iu
    &ccirc;e la pordo de sia tendo.</l>
  <l n='11'>Kaj la Eternulo paroladis kun Moseo
    viza&gcirc;on kontra&ubreve; viza&gcirc;o, kiel parolas homo kun sia amiko. Kaj kiam
    li reiradis en la tendaron, tiam lia servanto Josuo, filo de Nun,
    junulo, ne fori&gcirc;adis el la tabernaklo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='12'>Kaj Moseo diris al la Eternulo: Vidu, Vi diras al mi: Konduku
    &ccirc;i tiun popolon; kaj Vi ne sciigis al mi, kiun Vi sendos kun mi,
    kvankam Vi diris: Mi konas vin la&ubreve; via nomo, kaj vi akiris Mian
    favoron.</l>
  <l n='13'>Nun, se mi akiris Vian favoron, volu sciigi al mi
    Vian vojon, por ke mi konu Vin, por akiri Vian favoron; kaj vidu,
    ke &ccirc;i tiu popolo estas Via popolo.</l>
  <l n='14'>Tiam Li diris: Mia viza&gcirc;o
    iros anta&ubreve;e, kaj Mi donos al vi ripozon.</l>
  <l n='15'>Kaj li diris al Li:
    Se Via viza&gcirc;o ne iros, tiam ne forkonduku nin de &ccirc;i tie.</l>
  <l n='16'>Per
    kio do montri&gcirc;os, ke mi kaj Via popolo akiris Vian favoron? &ccirc;u ne
    per tio, ke Vi irados kun ni? tiam mi kaj Via popolo distingi&gcirc;os
    de &ccirc;iu popolo, kiu estas sur la tero.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='17'>Kaj la Eternulo diris al Moseo: Anka&ubreve; tion, kion vi diris, Mi
    faros; &ccirc;ar vi akiris Mian favoron kaj Mi konas vin la&ubreve; via nomo.</l>
  <l n='18'>Kaj li diris: Volu montri al mi Vian gloron.</l>
  <l n='19'>Kaj Li diris:
    Mi preterpasigos anta&ubreve; vi Mian tutan bonecon, kaj Mi alvokos la
    nomon de la Eternulo anta&ubreve; vi; kaj Mi favorkoros tiun, kiun Mi
    favorkoros, kaj Mi kompatos tiun, kiun Mi kompatos.</l>
  <l n='20'>Kaj Li
    diris: Vi ne povas vidi Mian viza&gcirc;on, &ccirc;ar ne povas homo vidi Min
    kaj resti viva.</l>
  <l n='21'>Kaj la Eternulo diris: Jen estas loko &ccirc;e Mi;
    stari&gcirc;u sur la roko.</l>
  <l n='22'>Kaj kiam preteriros Mia gloro, Mi metos
    vin en fendon de la roko, kaj Mi &scirc;irmos vin per Mia mano, &gcirc;is Mi
    pasos.</l>
  <l n='23'>Kaj kiam Mi formetos Mian manon, vi vidos Mian
    malanta&ubreve;an flankon, sed Mia viza&gcirc;o ne estos videbla.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='34'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj la Eternulo diris al Moseo: Skulptu al vi du &scirc;tonajn
    tabelojn kiel la unuaj; kaj Mi skribos sur la tabeloj la vortojn,
    kiuj estis sur la unuaj tabeloj, kiujn vi rompis.</l>
  <l n='2'>Kaj estu
    preta por la mateno, kaj supreniru matene sur la monton Sinaj kaj
    stari&gcirc;u anta&ubreve; Mi tie sur la pinto de la monto.</l>
  <l n='3'>Kaj neniu
    supreniru kun vi, kaj anka&ubreve; neniu montri&gcirc;u sur la tuta monto; e&ccirc;
    &scirc;afo a&ubreve; bovo ne pa&scirc;ti&gcirc;u anta&ubreve; tiu monto.</l>
  <l n='4'>Kaj li skulptis du
    &scirc;tonajn tabelojn kiel la unuaj; kaj Moseo levi&gcirc;is frue matene kaj
    supreniris sur la monton Sinaj, kiel ordonis al li la Eternulo,
    kaj li prenis en siajn manojn la du &scirc;tonajn tabelojn.</l>
  <l n='5'>Kaj la
    Eternulo mallevi&gcirc;is en nubo, kaj Moseo stari&gcirc;is apud Li tie kaj
    alvokis la nomon de la Eternulo.</l>
  <l n='6'>Kaj la Eternulo preteriris
    anta&ubreve; li, kaj li ekkriis: Eternulo, Eternulo, Dio indulgema kaj
    kompatema, multepacienca, favorkora, kaj verema;</l>
  <l n='7'>kiu konservas
    favorkorecon por miloj, pardonas kulpon kaj krimon kaj pekon, sed
    anta&ubreve; kiu neniu estas senkulpa; kiu punas la kulpon de patroj sur
    filoj kaj nepoj, en la tria kaj kvara generacioj!</l>
  <l n='8'>Kaj rapide
    Moseo klini&gcirc;is &gcirc;is la tero kaj faris adoron.</l>
  <l n='9'>Kaj li diris: Ho,
    se mi akiris Vian favoron, mia Sinjoro, tiam mia Sinjoro volu iri
    en nia mezo, &ccirc;ar tio estas popolo malmolnuka; kaj pardonu niajn
    kulpojn kaj niajn pekojn kaj faru nin Via poseda&jcirc;o.</l>
  <l n='10'>Kaj Li
    diris: Jen Mi faros interligon; anta&ubreve; via tuta popolo Mi faros
    miraklojn, kiuj neniam ekzistis sur la tuta tero nek &ccirc;e iuj
    gentoj; kaj la tuta popolo, en kies mezo vi estas, vidos la faron
    de la Eternulo; &ccirc;ar terura estos tio, kion Mi faros por vi.</l>
  <l n='11'>Observu tion, kion Mi ordonas al vi hodia&ubreve;. Jen Mi forpelas anta&ubreve;
    vi la Amoridojn kaj la Kanaanidojn kaj la &Hcirc;etidojn kaj la
    Perizidojn kaj la &Hcirc;ividojn kaj la Jebusidojn.</l>
  <l n='12'>Gardu vin, ke vi
    ne faru interligon kun la lo&gcirc;antoj de la lando, en kiun vi venos,
    por ke tio ne fari&gcirc;u falilo inter vi;</l>
  <l n='13'>sed iliajn altarojn
    detruu kaj iliajn statuojn rompu kaj iliajn sanktajn stangojn
    dishaku.</l>
  <l n='14'>&Ccirc;ar vi ne devas adori alian dion; &ccirc;ar la Eternulo,
    koleremulo estas Lia nomo, estas Dio kolerema.</l>
  <l n='15'>Ne faru
    interligon kun la lo&gcirc;antoj de la lando; &ccirc;ar, mal&ccirc;astante kun siaj
    dioj kaj alportante oferojn al siaj dioj, ili eble vokos vin kaj
    vi man&gcirc;os de iliaj oferoj,</l>
  <l n='16'>kaj vi prenos iliajn filinojn por
    viaj filoj, kaj iliaj filinoj mal&ccirc;astos por siaj dioj kaj
    mal&ccirc;astigos viajn filojn por siaj dioj.</l>
  <l n='17'>Diojn fanditajn ne
    faru al vi.</l>
  <l n='18'>La feston de macoj observu; dum sep tagoj man&gcirc;u
    macojn, kiel Mi ordonis al vi, en la difinita tempo de la monato
    Abib, &ccirc;ar en la monato Abib vi eliris el Egiptujo.</l>
  <l n='19'>&Ccirc;io, kio
    malfermas unue la uteron, apartenas al mi; &ccirc;iu virseksulo el viaj
    brutoj, kiu malfermas unue la uteron, bovo a&ubreve; &scirc;afo.</l>
  <l n='20'>Utermalferminton el azenoj ela&ccirc;etu per &scirc;afido: kaj se vi ne
    ela&ccirc;etos, tiam rompu al &gcirc;i la kolon. La unuenaskiton el viaj
    filoj ela&ccirc;etu. Kaj oni ne montri&gcirc;u anta&ubreve; Mi kun malplenaj manoj.</l>
  <l n='21'>Dum ses tagoj laboru, kaj en la sepa tago ripozu; en la tempo
    de la plugado kaj de la rikoltado ripozu.</l>
  <l n='22'>Kaj feston de
    semajnoj faru al vi en la komenco de la rikoltado de tritiko, kaj
    feston de kolektado de fruktoj en la fino de la jaro.</l>
  <l n='23'>Tri
    fojojn en la jaro &ccirc;iuj viaj virseksuloj aperu anta&ubreve; la Sinjoro,
    la Eternulo, Dio de Izrael.</l>
  <l n='24'>&Ccirc;ar Mi forpelos gentojn anta&ubreve; vi
    kaj vastigos viajn limojn, kaj neniu deziros havi vian landon,
    kiam vi iros, por montri&gcirc;i anta&ubreve; la Eternulo, via Dio, tri fojojn
    en la jaro.</l>
  <l n='25'>Ne bu&ccirc;ver&scirc;u sur fermentinta&jcirc;on la sangon de Mia
    ofero, kaj ne devas resti &gcirc;is mateno la ofero de la festo de
    Pasko.</l>
  <l n='26'>La komenca&jcirc;on de la unuaj produktoj de via tero alportu
    en la domon de la Eternulo, via Dio. Ne kuiru kapridon en la
    lakto de &gcirc;ia patrino.</l>
  <l n='27'>Kaj la Eternulo diris al Moseo: Skribu
    al vi &ccirc;i tiujn vortojn, &ccirc;ar la&ubreve; &ccirc;i tiuj vortoj Mi faris
    interligon kun vi kaj kun Izrael.</l>
  <l n='28'>Kaj li estis tie kun la
    Eternulo kvardek tagojn kaj kvardek noktojn; panon li ne man&gcirc;is
    kaj akvon li ne trinkis; kaj li skribis sur la tabeloj la vortojn
    de la interligo, la dek ordonojn.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='29'>Kiam Moseo estis malsupreniranta de la monto Sinaj kaj la du
    tabeloj de atesto estis en la manoj de Moseo dum lia
    malsuprenirado de la monto, Moseo ne sciis, ke la ha&ubreve;to de lia
    viza&gcirc;o lumradiis pro tio, ke li parolis kun Li.</l>
  <l n='30'>Kaj Aaron kaj
    &ccirc;iuj Izraelidoj ekvidis Moseon, kaj jen la ha&ubreve;to de lia viza&gcirc;o
    lumradias; kaj ili timis alproksimi&gcirc;i al li.</l>
  <l n='31'>Sed Moseo vokis
    ilin, kaj returni&gcirc;is al li Aaron kaj &ccirc;iuj &ccirc;efoj de la komunumo,
    kaj Moseo ekparolis al ili.</l>
  <l n='32'>Poste alproksimi&gcirc;is &ccirc;iuj
    Izraelidoj; kaj li ordonis al ili &ccirc;ion, kion diris al li la
    Eternulo sur la monto Sinaj.</l>
  <l n='33'>Kiam Moseo &ccirc;esis paroli al ili,
    li metis sur sian viza&gcirc;on kovrotukon.</l>
  <l n='34'>Kiam Moseo venadis anta&ubreve;
    la Eternulon, por paroli kun Li, li formetadis la kovrotukon &gcirc;is
    sia eliro; kaj elirinte, li diradis al la Izraelidoj tion, kio
    estis ordonita al li.</l>
  <l n='35'>Kaj la Izraelidoj vidis, ke la ha&ubreve;to de
    la viza&gcirc;o de Moseo lumradias; kaj tiam Moseo denove metis la
    kovrotukon sur sian viza&gcirc;on, &gcirc;is li eniris, por paroli kun Li.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='35'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj Moseo kunvenigis la tutan komunumon de la Izraelidoj, kaj
    diris al ili: Jen kion la Eternulo ordonis al vi fari:</l>
  <l n='2'>Dum ses
    tagoj faru laboron, sed la sepa tago estu por vi sankta, sabato
    de ripozo al la Eternulo; &ccirc;iu, kiu faros en &gcirc;i laboron, estu
    mortigita.</l>
  <l n='3'>Ne bruligu fajron en &ccirc;iuj viaj lo&gcirc;ejoj en la tago
    sabata.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='4'>Kaj Moseo ekparolis al la tuta komunumo de la Izraelidoj,
    dirante: Jen kion ordonis la Eternulo:</l>
  <l n='5'>Prenu inter vi oferdonon
    por la Eternulo: &ccirc;iu memvole alportu la oferdonon por la
    Eternulo: oron kaj ar&gcirc;enton kaj kupron,</l>
  <l n='6'>kaj bluan teksa&jcirc;on kaj
    purpuran kaj ru&gcirc;an, kaj bisinon kaj kapran lanon,</l>
  <l n='7'>kaj vir&scirc;afajn
    felojn ru&gcirc;e kolorigitajn, kaj antilopajn felojn, kaj akacian
    lignon,</l>
  <l n='8'>kaj oleon por lumigado, kaj aroma&jcirc;ojn por la sankta
    oleo kaj por la bonodoraj incensoj,</l>
  <l n='9'>kaj &scirc;tonojn oniksajn kaj
    &scirc;tonojn enkadrigeblajn por la efodo kaj por la surbrusta&jcirc;o.</l>
  <l n='10'>Kaj &ccirc;iu el vi, kiu estas kompetentulo, venu kaj faru &ccirc;ion, kion
    ordonis la Eternulo:</l>
  <l n='11'>la tabernaklon kaj &gcirc;ian tendon kaj &gcirc;ian
    kovron, &gcirc;iajn hoketojn kaj &gcirc;iajn tabulojn, &gcirc;iajn riglilojn, &gcirc;iajn
    kolonojn kaj &gcirc;iajn bazojn;</l>
  <l n='12'>la keston kaj &gcirc;iajn stangojn, la
    fermoplaton kaj la kurtenon;</l>
  <l n='13'>la tablon kaj &gcirc;iajn stangojn kaj
    &ccirc;iujn &gcirc;iajn apartena&jcirc;ojn kaj la panojn de propono;</l>
  <l n='14'>kaj la
    kandelabron por lumigi kaj &gcirc;iajn apartena&jcirc;ojn kaj &gcirc;iajn lucernojn
    kaj la oleon por lumigi;</l>
  <l n='15'>kaj la altaron de incensado kaj &gcirc;iajn
    stangojn kaj la sanktan oleon kaj la bonodoran incenson kaj la
    pordan kovrotukon anta&ubreve; la pordo de la tabernaklo;</l>
  <l n='16'>la altaron
    de bruloferoj kaj &gcirc;ian kupran kradon, &gcirc;iajn stangojn kaj &ccirc;iujn
    &gcirc;iajn apartena&jcirc;ojn, la lavujon kaj &gcirc;ian piedestalon;</l>
  <l n='17'>la
    kurtenojn de la korto, &gcirc;iajn kolonojn kaj bazojn kaj la
    kovrotukon de la pordego de la korto;</l>
  <l n='18'>la najlojn de la
    tabernaklo kaj la najlojn de la korto kaj iliajn &scirc;nurojn;</l>
  <l n='19'>la
    oficajn vestojn por servado en la sanktejo, la sanktajn vestojn
    por la pastro Aaron kaj la pastrajn vestojn de liaj filoj.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='20'>Kaj la tuta komunumo de la Izraelidoj eliris de anta&ubreve; Moseo.</l>
  <l n='21'>Kaj venis &ccirc;iuj homoj, kiujn tiris la koro; kaj &ccirc;iu, kiun
    inklinigis lia spirito, alportis la oferdonon por la Eternulo,
    por la aran&gcirc;o de la tabernaklo de kunveno kaj por &gcirc;ia tuta
    servado kaj por la sanktaj vestoj.</l>
  <l n='22'>Kaj venis la viroj kaj la
    virinoj; &ccirc;iuj, kiujn inklinigis la koro, alportis bukojn kaj
    orelringojn kaj ringojn kaj kolringojn, diversajn orajn
    objektojn; kaj &ccirc;iu alportis oran oferdonon al la Eternulo.</l>
  <l n='23'>Kaj
    &ccirc;iu, &ccirc;e kiu trovi&gcirc;is blua teksa&jcirc;o, a&ubreve; purpura, a&ubreve; ru&gcirc;a, a&ubreve;
    bisino, a&ubreve; kapra lano, a&ubreve; &scirc;afaj feloj ru&gcirc;aj, a&ubreve; antilopaj feloj,
    alportis.</l>
  <l n='24'>&Ccirc;iu, kiu oferis ar&gcirc;enton a&ubreve; kupron, alportis la
    oferdonon por la Eternulo; kaj &ccirc;iu, &ccirc;e kiu trovi&gcirc;is akacia ligno
    por &ccirc;ia bezono de la servado, alportis &gcirc;in.</l>
  <l n='25'>Kaj &ccirc;iu virino,
    kiu havis ian kompetentecon, &scirc;pinis kaj alportis &scirc;pinitan lanon
    bluan kaj purpuran kaj ru&gcirc;an kaj bisinon.</l>
  <l n='26'>Kaj &ccirc;iuj virinoj,
    kiuj havis deziron kaj kompetentecon, &scirc;pinis kapran lanon.</l>
  <l n='27'>Kaj
    la princoj alportis &scirc;tonojn oniksajn kaj &scirc;tonojn enkadrigeblajn
    por la efodo kaj por la surbrusta&jcirc;o,</l>
  <l n='28'>kaj la aroma&jcirc;on kaj la
    oleon por lumigi kaj por la sankta oleo kaj por la bonodoraj
    incensoj.</l>
  <l n='29'>&Ccirc;iu viro kaj virino el la Izraelidoj, kiujn
    inklinigis ilia koro alporti por &ccirc;ia laboro, kiun la Eternulo per
    Moseo ordonis fari, alportis oferon al la Eternulo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='30'>Kaj Moseo diris al la Izraelidoj: Jen, la Eternulo vokis per
    la nomo Becalelon, filon de Uri, filo de &Hcirc;ur, el la tribo de
    Jehuda;</l>
  <l n='31'>kaj Li plenigis lin per Dia spirito, per sa&gcirc;o kaj
    prudento, kaj scio kaj per &ccirc;ia arto,</l>
  <l n='32'>por pripensi ideojn, por
    labori el oro kaj el ar&gcirc;ento kaj el kupro,</l>
  <l n='33'>kaj por &ccirc;izi
    &scirc;tonojn por enkadrigo, kaj por &ccirc;izi lignon, por fari &ccirc;ian
    artistan laboron.</l>
  <l n='34'>Kaj Li donis al li la kapablon instrui, al
    li kaj al Oholiab, filo de A&hcirc;isama&hcirc;, el la tribo de Dan.</l>
  <l n='35'>Li
    plenigis ilin per kompetenteco por farado de &ccirc;ia majstra laboro,
    por &ccirc;ia talenta brodado sur teksa&jcirc;o blua kaj purpura kaj ru&gcirc;a kaj
    sur bisino, por teksado de &ccirc;ia labora&jcirc;o kaj pripensado de ideoj.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='36'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj laboros Becalel kaj Oholiab kaj &ccirc;iuj kompetentuloj, en
    kiujn la Eternulo enmetis sa&gcirc;on kaj prudenton, por ke ili sciu
    fari &ccirc;iun laboron por la servado en la sanktejo, la&ubreve; &ccirc;io, kion
    ordonis la Eternulo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='2'>Kaj Moseo alvokis Becalelon kaj Oholiabon, kaj &ccirc;iun
    kompetentulon, al kiu la Eternulo enmetis sa&gcirc;on en la koron,
    &ccirc;iun, kiun tiris lia koro entrepreni la laboron kaj fari &gcirc;in.</l>
  <l n='3'>Kaj ili prenis de Moseo &ccirc;iujn oferdonojn, kiujn alportis la
    Izraelidoj por la bezonoj de la servado en la sanktejo, por
    ellabori ilin. Kaj tiuj alportadis al li ankora&ubreve; plue oferdonojn
    &ccirc;iumatene.</l>
  <l n='4'>Kaj venis &ccirc;iuj sa&gcirc;uloj, kiuj estis farantaj la tutan
    laboron por la sanktejo, &ccirc;iu venis de sia laboro, kiun li faris.</l>
  <l n='5'>Kaj ili diris al Moseo jene: La popolo alportas pli multe, ol
    bezonas la laboroj, kiujn la Eternulo ordonis fari.</l>
  <l n='6'>Tiam Moseo
    ordonis, kaj oni elkriis en la tendaro jene: Neniu viro kaj neniu
    virino faru plue labora&jcirc;on, por oferdoni al la sanktejo. Kaj la
    popolo &ccirc;esis alporti.</l>
  <l n='7'>Kaj la alportita&jcirc;o estis sufi&ccirc;a por la
    tuta farota laboro, kaj e&ccirc; superflua.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='8'>Kaj &ccirc;iuj kompetentuloj inter tiuj, kiuj estis farantaj la
    laboron por la tabernaklo, faris dek tapi&scirc;ojn el tordita bisino
    kaj el blua, purpura, kaj ru&gcirc;a teksa&jcirc;o; kerubojn artiste
    laboritajn ili faris sur ili.</l>
  <l n='9'>La longo de &ccirc;iu tapi&scirc;o estis
    dudek ok ulnoj, kaj la lar&gcirc;o de &ccirc;iu tapi&scirc;o estis kvar ulnoj; unu
    mezuro estis por &ccirc;iuj tapi&scirc;oj.</l>
  <l n='10'>Kaj li kunigis kvin tapi&scirc;ojn
    unu kun la alia, kaj la kvin ceterajn anka&ubreve; unu kun la alia.</l>
  <l n='11'>Kaj li faris ma&scirc;ojn el blua teksa&jcirc;o sur la rando de unu tapi&scirc;o,
    sur la rando de la kuni&gcirc;o; tiel same li faris sur la rando de la
    ekstrema tapi&scirc;o, sur la dua rando de kuni&gcirc;o.</l>
  <l n='12'>Kvindek ma&scirc;ojn li
    faris sur unu tapi&scirc;o, kaj kvindek ma&scirc;ojn li faris sur la rando de
    tiu tapi&scirc;o, sur kiu estis la dua flanko de la kuni&gcirc;o; la ma&scirc;oj
    estis reciproke aran&gcirc;itaj unu kontra&ubreve; alia.</l>
  <l n='13'>Kaj li faris
    kvindek orajn hoketojn, kaj li kunigis la tapi&scirc;ojn unu kun la
    alia per la hoketoj; kaj la tabernaklo fari&gcirc;is unu tuta&jcirc;o.</l>
  <l n='14'>Kaj
    li faris tapi&scirc;ojn el kapra lano kiel kovron super la tabernaklo;
    dek unu tiajn tapi&scirc;ojn li faris.</l>
  <l n='15'>La longo de &ccirc;iu tapi&scirc;o estis
    tridek ulnoj, kaj kvar ulnoj estis la lar&gcirc;o de &ccirc;iu tapi&scirc;o; unu
    mezuro estis por la dek unu tapi&scirc;oj.</l>
  <l n='16'>Kaj li kunigis kvin
    tapi&scirc;ojn aparte kaj la ceterajn ses tapi&scirc;ojn aparte.</l>
  <l n='17'>Kaj li
    faris kvindek ma&scirc;ojn sur la rando de la ekstrema tapi&scirc;o, sur la
    rando de la kuni&gcirc;o, kaj kvindek ma&scirc;ojn li faris sur la rando de
    la dua kuni&gcirc;a tapi&scirc;o.</l>
  <l n='18'>Kaj li faris kvindek kuprajn hoketojn,
    por kunigi la tendon, por ke &gcirc;i estu unu tuta&jcirc;o.</l>
  <l n='19'>Kaj li faris
    kovron por la tendo el ru&gcirc;aj vir&scirc;afaj feloj kaj ankora&ubreve; kovron el
    antilopaj feloj supre.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='20'>Kaj li faris la tabulojn por la tabernaklo, starantajn, el
    akacia ligno.</l>
  <l n='21'>Dek ulnoj estis la longo de &ccirc;iu tabulo, kaj unu
    ulno kaj duono la lar&gcirc;o de &ccirc;iu tabulo.</l>
  <l n='22'>&Ccirc;iu tabulo havis du
    pivotojn, al&gcirc;ustigitajn unu al la alia; tiel li faris &ccirc;e &ccirc;iuj
    tabuloj de la tabernaklo.</l>
  <l n='23'>Kaj li faris la tabulojn por la
    tabernaklo; dudek tabulojn sur la flanko suda.</l>
  <l n='24'>Kaj kvardek
    ar&gcirc;entajn bazojn li faris sub la dudek tabuloj, du bazojn sub &ccirc;iu
    tabulo, por &gcirc;iaj du pivotoj.</l>
  <l n='25'>Kaj sur la dua flanko de la
    tabernaklo, sur la flanko norda, li faris dudek tabulojn,</l>
  <l n='26'>kaj
    kvardek ar&gcirc;entajn bazojn por ili, du bazojn sub &ccirc;iu tabulo.</l>
  <l n='27'>Kaj sur la malanta&ubreve;a flanko de la tabernaklo, okcidente, li faris
    ses tabulojn.</l>
  <l n='28'>Kaj du tabulojn li faris en la anguloj de la
    tabernaklo sur la malanta&ubreve;a flanko.</l>
  <l n='29'>Kaj ili estis kunigitaj
    malsupre kaj kunigitaj supre per unu ringo; tiel li faris kun
    amba&ubreve; en la du anguloj.</l>
  <l n='30'>Kaj estis ok tabuloj, kaj &ccirc;e ili dek
    ses ar&gcirc;entaj bazoj, po du bazoj sub &ccirc;iu tabulo.</l>
  <l n='31'>Kaj li faris
    riglilojn el akacia ligno: kvin por la tabuloj de unu flanko de
    la tabernaklo,</l>
  <l n='32'>kaj kvin riglilojn por la tabuloj de la dua
    flanko de la tabernaklo, kaj kvin riglilojn por la tabuloj de la
    malanta&ubreve;a flanko de la tabernaklo, okcidente.</l>
  <l n='33'>Kaj li faris
    mezan riglilon, kiu &scirc;ovi&gcirc;is meze de la tabuloj de unu fino &gcirc;is la
    alia.</l>
  <l n='34'>Kaj la tabulojn li tegis per oro, kaj iliajn ringojn,
    ingojn por la rigliloj, li faris el oro, kaj la riglilojn li
    tegis per oro.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='35'>Kaj li faris la kurtenon el blua, purpura, kaj ru&gcirc;a teksa&jcirc;o,
    kaj el tordita bisino; per artista laboro li faris sur &gcirc;i
    kerubojn.</l>
  <l n='36'>Kaj li faris por &gcirc;i kvar kolonojn el akacia ligno,
    kaj li tegis ilin per oro, kaj iliaj hoketoj estis el oro; kaj li
    fandis por ili kvar ar&gcirc;entajn bazojn.</l>
  <l n='37'>Kaj li faris kovrotukon
    por la pordo de la tabernaklo, el blua, purpura, kaj ru&gcirc;a
    teksa&jcirc;o, kaj el tordita bisino, kun broda&jcirc;oj;</l>
  <l n='38'>kaj kvin
    kolonojn por &gcirc;i kun iliaj hoketoj; kaj li tegis iliajn kapojn kaj
    liga&jcirc;ojn per oro; kaj por ili kvin kuprajn bazojn.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='37'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj Becalel faris la keston el akacia ligno; du ulnoj kaj duono
    estis &gcirc;ia longo, kaj unu ulno kaj duono &gcirc;ia lar&gcirc;o, kaj unu ulno
    kaj duono &gcirc;ia alto.</l>
  <l n='2'>Kaj li tegis &gcirc;in per pura oro interne kaj
    ekstere, kaj li faris al &gcirc;i oran kronon &ccirc;irka&ubreve;e.</l>
  <l n='3'>Kaj li fandis
    por &gcirc;i kvar orajn ringojn sur &gcirc;iaj kvar anguloj: du ringojn sur
    unu &gcirc;ia flanko kaj du ringojn sur &gcirc;ia alia flanko.</l>
  <l n='4'>Kaj li faris
    stangojn el akacia ligno kaj tegis ilin per oro.</l>
  <l n='5'>Kaj li metis
    la stangojn en la ringojn sur la flankoj de la kesto, por porti
    la keston.</l>
  <l n='6'>Kaj li faris fermoplaton el pura oro; du ulnoj kaj
    duono estis &gcirc;ia longo, kaj unu ulno kaj duono &gcirc;ia lar&gcirc;o.</l>
  <l n='7'>Kaj li
    faris du kerubojn el oro; per for&gcirc;a laboro li faris ilin, sur la
    du randoj de la fermoplato:</l>
  <l n='8'>unu kerubon &ccirc;e unu flanko kaj la
    duan kerubon &ccirc;e la dua flanko; elstarantaj el la fermoplato li
    faris la kerubojn, sur &gcirc;iaj du flankoj.</l>
  <l n='9'>Kaj la keruboj estis
    etendantaj siajn flugilojn supren, kovrante per siaj flugiloj la
    fermoplaton, kaj iliaj viza&gcirc;oj estis unu kontra&ubreve; la alia; al la
    fermoplato estis turnitaj la viza&gcirc;oj de la keruboj.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='10'>Kaj li faris la tablon el akacia ligno; du ulnoj estis &gcirc;ia
    longo, kaj unu ulno &gcirc;ia lar&gcirc;o, kaj unu ulno kaj duono &gcirc;ia alto.</l>
  <l n='11'>Kaj li tegis &gcirc;in per pura oro, kaj li faris al &gcirc;i oran kronon
    &ccirc;irka&ubreve;e.</l>
  <l n='12'>Kaj li faris &ccirc;irka&ubreve; &gcirc;i manlar&gcirc;an listelon, kaj li
    faris oran kronon &ccirc;irka&ubreve; la listelo.</l>
  <l n='13'>Kaj li fandis por &gcirc;i kvar
    orajn ringojn, kaj li alfortikigis la ringojn sur la kvar
    anguloj, &ccirc;e &gcirc;iaj kvar piedoj.</l>
  <l n='14'>Apud la listelo estis la ringoj,
    kiel ingoj por la stangoj, por porti la tablon.</l>
  <l n='15'>Kaj li faris
    la stangojn el akacia ligno, kaj li tegis ilin per oro, por porti
    la tablon.</l>
  <l n='16'>Kaj anka&ubreve; la vazojn por la tablo, &gcirc;iajn pladojn kaj
    &gcirc;iajn kulerojn, kaj &gcirc;iajn kru&ccirc;ojn kaj la kalikojn, per kiuj oni
    ver&scirc;as, li faris el pura oro.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='17'>Kaj li faris la kandelabron el pura oro, per for&gcirc;a laboro li
    faris la kandelabron; &gcirc;ia trunko kaj &gcirc;iaj bran&ccirc;oj, &gcirc;iaj kalikoj,
    &gcirc;iaj kapetoj, kaj &gcirc;iaj floroj elstaris el &gcirc;i.</l>
  <l n='18'>Kaj ses bran&ccirc;oj
    elstaris el &gcirc;iaj flankoj: tri bran&ccirc;oj de la kandelabro el unu
    flanko, kaj tri bran&ccirc;oj de la kandelabro el la dua flanko;</l>
  <l n='19'>tri
    migdalformaj kalikoj, kapeto, kaj floro estis sur unu bran&ccirc;o, kaj
    tri migdalformaj kalikoj, kapeto, kaj floro sur la dua bran&ccirc;o;
    tiel estis sur la ses bran&ccirc;oj, kiuj elstaris el la kandelabro.</l>
  <l n='20'>Kaj sur la kandelabro estis kvar migdalformaj kalikoj kun siaj
    kapetoj kaj floroj.</l>
  <l n='21'>Kaj kapeto estis sub unu paro da bran&ccirc;oj,
    kaj kapeto sub la dua paro da bran&ccirc;oj, kaj kapeto sub la tria
    paro da bran&ccirc;oj; tiel estis &ccirc;e la ses bran&ccirc;oj, kiuj elstaris el
    &gcirc;i.</l>
  <l n='22'>La kapetoj kaj bran&ccirc;oj elstaris el &gcirc;i; &ccirc;io estis unu
    for&gcirc;ita tuta&jcirc;o el pura oro.</l>
  <l n='23'>Kaj li faris &gcirc;iajn sep lucernojn
    kaj &gcirc;iajn prenilojn kaj cindrujojn el pura oro.</l>
  <l n='24'>El kikaro da
    pura oro li faris &gcirc;in kaj &ccirc;iujn &gcirc;iajn apartena&jcirc;ojn.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='25'>Kaj li faris la altaron por la incensado el akacia ligno; unu
    ulno estis &gcirc;ia longo, kaj unu ulno &gcirc;ia lar&gcirc;o; kvarangula &gcirc;i
    estis; du ulnoj estis &gcirc;ia alto; el &gcirc;i elstaris &gcirc;iaj kornoj.</l>
  <l n='26'>Kaj li tegis &gcirc;in per pura oro, &gcirc;ian supran platon kaj &gcirc;iajn
    muretojn &ccirc;irka&ubreve;e kaj &gcirc;iajn kornojn; kaj li faris al &gcirc;i oran
    kronon &ccirc;irka&ubreve;e.</l>
  <l n='27'>Kaj du orajn ringojn li faris al &gcirc;i sub &gcirc;ia
    krono, sur &gcirc;iaj du flankoj, kiel ingojn por stangoj, per kiuj oni
    portu &gcirc;in.</l>
  <l n='28'>Kaj li faris la stangojn el akacia ligno kaj tegis
    ilin per oro.</l>
  <l n='29'>Kaj li faris la oleon por la sanktoleado kaj la
    puran bonodoran incenson la&ubreve; la arto de &scirc;mira&jcirc;isto.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='38'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj li faris la altaron por la bruloferoj el akacia ligno; kvin
    ulnoj estis &gcirc;is longo, kaj kvin ulnoj &gcirc;ia lar&gcirc;o; kvarangula &gcirc;i
    estis; kaj tri ulnoj estis &gcirc;ia alto.</l>
  <l n='2'>Kaj li faris &gcirc;iajn kornojn
    sur &gcirc;iaj kvar anguloj; el &gcirc;i elstaris &gcirc;iaj kornoj; kaj li tegis
    &gcirc;in per kupro.</l>
  <l n='3'>Kaj li faris &ccirc;iujn vazojn de la altaro; la
    potojn, la &scirc;ovelilojn, la kalikojn, la forkojn, la karbujojn;
    &ccirc;iujn &gcirc;iajn vazojn li faris el kupro.</l>
  <l n='4'>Kaj li faris por la
    altaro kradon en formo de kupra reto, sub &gcirc;ia kornico, malsupre,
    &gcirc;is la mezo.</l>
  <l n='5'>Kaj li fandis kvar ringojn en la kvar anguloj de
    la kupra krado, ke ili estu ingoj por la stangoj.</l>
  <l n='6'>Kaj li faris
    la stangojn el akacia ligno kaj tegis ilin per kupro.</l>
  <l n='7'>Kaj li
    metis la stangojn en la ringojn sur la flankoj de la altaro, por
    ke oni povu porti &gcirc;in per ili; li faris &gcirc;in interne malplena, el
    tabuloj.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='8'>Kaj li faris la lavujon el kupro kaj &gcirc;ian piedestalon el kupro,
    el la speguloj de la virinoj, kiuj kolekti&gcirc;is amase anta&ubreve; la
    pordo de la tabernaklo de kunveno.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='9'>Kaj li faris la korton: sur la flanko suda estis la kurtenoj de
    la korto el tordita bisino, cent ulnoj,</l>
  <l n='10'>kaj al ili dudek
    kolonoj kun dudek kupraj bazoj; la hokoj de la kolonoj kaj iliaj
    liga&jcirc;oj estis el ar&gcirc;ento.</l>
  <l n='11'>Kaj sur la norda flanko anka&ubreve; cent
    ulnoj, kaj al ili dudek kolonoj kaj dudek kupraj bazoj; la hokoj
    de la kolonoj kaj iliaj liga&jcirc;oj estis el ar&gcirc;ento.</l>
  <l n='12'>Kaj sur la
    okcidenta flanko estis kurtenoj de kvindek ulnoj, kaj al ili dek
    kolonoj kun dek bazoj; la hokoj de la kolonoj kaj iliaj liga&jcirc;oj
    estis el ar&gcirc;ento.</l>
  <l n='13'>Kaj sur la orienta flanko kvindek ulnoj.</l>
  <l n='14'>Kurtenoj de dek kvin ulnoj sur unu latero, kaj al tio tri kolonoj
    kun tri bazoj.</l>
  <l n='15'>Kaj sur la dua latero, sur amba&ubreve; flankoj de la
    pordego de la korto estis kurtenoj po dek kvin ulnoj, kaj al ili
    po tri kolonoj kun tri bazoj.</l>
  <l n='16'>&Ccirc;iuj kurtenoj de la korto
    &ccirc;irka&ubreve;e estis el tordita bisino.</l>
  <l n='17'>Kaj la bazoj de la kolonoj
    estis el kupro, la hokoj de la kolonoj kaj iliaj liga&jcirc;oj el
    ar&gcirc;ento, kaj iliaj kapoj estis tegitaj per ar&gcirc;ento, kaj &ccirc;iuj
    kolonoj de la korto estis kunigitaj per ar&gcirc;entaj liga&jcirc;oj.</l>
  <l n='18'>Kaj
    la kovrotuko de la pordego de la korto estis brodita labora&jcirc;o el
    blua, purpura, kaj ru&gcirc;a teksa&jcirc;o, kaj el tordita bisino; kaj dudek
    ulnoj estis &gcirc;ia longo, kaj kvin ulnoj &gcirc;ia lar&gcirc;o, la&ubreve; la mezuro de
    la kurtenoj de la korto.</l>
  <l n='19'>Kaj al &gcirc;i apartenis kvar kolonoj kun
    kvar kupraj bazoj; iliaj hokoj estis el ar&gcirc;ento, iliaj kapoj
    estis tegitaj per ar&gcirc;ento, kaj iliaj liga&jcirc;oj estis el ar&gcirc;ento.</l>
  <l n='20'>Kaj &ccirc;iuj najloj en la tabernaklo kaj en la korto &ccirc;irka&ubreve;e estis el
    kupro.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='21'>Jen estas la kalkulo pri la tabernaklo, la tabernaklo de
    atesto, kiu estis kalkulita la&ubreve; la ordono de Moseo, por la servo
    de la Levidoj, sub la kontrolo de Itamar, filo de la pastro
    Aaron.</l>
  <l n='22'>Kaj Becalel, filo de Uri, filo de &Hcirc;ur, el la tribo de
    Jehuda, faris &ccirc;ion, kion ordonis la Eternulo al Moseo;</l>
  <l n='23'>kaj kun
    li Oholiab, filo de A&hcirc;isama&hcirc;, el la tribo de Dan, artista
    skulptisto, teksisto, kaj brodisto sur blua, purpura, kaj ru&gcirc;a
    teksa&jcirc;o, kaj sur bisino.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='24'>La tuta oro, kiu estis uzita por &ccirc;iuj laboroj de la sanktejo,
    la oro, kiu estis alportita kiel oferdonoj, prezentis la kvanton
    de dudek na&ubreve; kikaroj kaj sepcent tridek sikloj la&ubreve; la mezuro de
    la sankta siklo.</l>
  <l n='25'>Kaj la ar&gcirc;ento, akirita per la kalkulado de
    la komunumo, prezentis la kvanton de cent kikaroj kaj mil sepcent
    sepdek kvin sikloj la&ubreve; la sankta siklo:</l>
  <l n='26'>po unu bek'o, tio
    estas po duono de siklo la&ubreve; la sankta siklo, por &ccirc;iu kapo, de
    &ccirc;iuj, kiuj trapasis la kalkulon, kiuj havis la a&gcirc;on de dudek
    jaroj kaj pli, de sescent tri mil kvincent kvindek homoj.</l>
  <l n='27'>Cent
    kikaroj da ar&gcirc;ento estis uzitaj por elfandi la bazojn de la
    sanktejo kaj la bazojn de la kurteno; cent bazoj el cent kikaroj,
    po unu kikaro por bazo.</l>
  <l n='28'>Kaj el mil sepcent sepdek kvin sikloj
    estis faritaj hokoj por la kolonoj kaj estis tegitaj iliaj kapoj
    kaj estis faritaj liga&jcirc;oj inter ili.</l>
  <l n='29'>Kaj da oferdonita kupro
    estis sepdek kikaroj kaj du mil kvarcent sikloj.</l>
  <l n='30'>Kaj li faris
    el &gcirc;i la bazojn por la pordo de la tabernaklo de kunveno kaj la
    kupran altaron kaj la kupran kradon por &gcirc;i kaj &ccirc;iujn apartena&jcirc;ojn
    de la altaro,</l>
  <l n='31'>kaj la bazojn de la korto &ccirc;irka&ubreve;e kaj la bazojn
    de la pordego de la korto kaj &ccirc;iujn najlojn de la tabernaklo kaj
    &ccirc;iujn najlojn de la korto &ccirc;irka&ubreve;e.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='39'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj el la blua, purpura, kaj ru&gcirc;a teksa&jcirc;o ili faris la oficajn
    vestojn por la servado en la sanktejo; kaj ili faris la sanktajn
    vestojn por Aaron, kiel la Eternulo ordonis al Moseo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='2'>Kaj ili faris la efodon el oro, el blua, purpura, kaj ru&gcirc;a
    teksa&jcirc;o, kaj el tordita bisino.</l>
  <l n='3'>Kaj ili batetendis foliojn da
    oro kaj tran&ccirc;is ilin en formo de fadenoj, por enteksi internen de
    la blua, purpura, kaj ru&gcirc;a teksa&jcirc;o kaj de la bisino per artista
    laboro.</l>
  <l n='4'>Sur&scirc;ultra&jcirc;ojn kunigantajn ili faris al &gcirc;i; sur siaj du
    finoj &gcirc;i estis ligita.</l>
  <l n='5'>Kaj la &ccirc;irka&ubreve;liganta zono sur &gcirc;i estis
    kontinua&jcirc;o de &gcirc;i, la sama labora&jcirc;o, el oro, el blua, purpura, kaj
    ru&gcirc;a teksa&jcirc;o, kaj el tordita bisino; kiel la Eternulo ordonis al
    Moseo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='6'>Kaj ili faris la oniksajn &scirc;tonojn, &ccirc;irka&ubreve;e enkadrigitajn per
    oro, gravuritajn per sigelila gravurado la&ubreve; la nomoj de la filoj
    de Izrael.</l>
  <l n='7'>Kaj li metis ilin sur la sur&scirc;ultra&jcirc;ojn de la efodo,
    kiel &scirc;tonojn de memoro pri la filoj de Izrael; kiel la Eternulo
    ordonis al Moseo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='8'>Kaj ili faris faris la surbrusta&jcirc;on per artista laboro, simile
    al la laboro de la efodo, el oro, el blua, purpura, kaj ru&gcirc;a
    teksa&jcirc;o, kaj el tordita bisino.</l>
  <l n='9'>&Gcirc;i estis kvarangula; ili faris
    la surbrusta&jcirc;on duobla; manstre&ccirc;o estis &gcirc;ia longo, kaj manstre&ccirc;o
    &gcirc;ia lar&gcirc;o; &gcirc;i estis duobla.</l>
  <l n='10'>Kaj ili enmetis en &gcirc;in kvar vicojn
    da &scirc;tonoj. La unua vico estis: rubeno, topazo, kaj smeraldo;</l>
  <l n='11'>kaj la dua vico: hiacinto, safiro, kaj jaspiso;</l>
  <l n='12'>kaj la tria
    vico: ligurio, agato, kaj ametisto;</l>
  <l n='13'>kaj la kvara vico:
    krizolito, onikso, kaj berilo. &Ccirc;iuj vicoj estis en oraj kadretoj.</l>
  <l n='14'>Kaj la &scirc;tonoj estis la&ubreve; la nomoj de la filoj de Izrael; dek
    du, la&ubreve; iliaj nomoj, gravuritaj sigelile, &ccirc;iu kun sia nomo, por
    la dek du triboj.</l>
  <l n='15'>Kaj ili faris al la surbrusta&jcirc;o plektitajn
    &ccirc;enetojn, kuni&gcirc;antajn per siaj finoj, el pura oro.</l>
  <l n='16'>Kaj ili
    faris du orajn kadretojn kaj du orajn ringojn, kaj alfortikigis
    la du ringojn al la du finoj de la surbrusta&jcirc;o.</l>
  <l n='17'>Kaj ili metis
    la du orajn plektitajn &ccirc;enetojn en la du ringojn &ccirc;e la finoj de
    la surbrusta&jcirc;o.</l>
  <l n='18'>Kaj la du finojn de la du plektitaj &ccirc;enetoj
    ili alfortikigis al la du kadretoj, kaj alfortikigis ilin al la
    sur&scirc;ultra&jcirc;oj de la efodo sur la anta&ubreve;a flanko.</l>
  <l n='19'>Kaj ili faris
    du orajn ringojn, kaj alfortikigis ilin al la du aliaj finoj de
    la surbrusta&jcirc;o, sur &gcirc;ia rando interna, direktita al la efodo.</l>
  <l n='20'>Kaj ili faris du orajn ringojn, kaj alfortikigis ilin al la du
    sur&scirc;ultra&jcirc;oj de la efodo malsupre, sur la anta&ubreve;a flanko, &ccirc;e &gcirc;ia
    kuni&gcirc;o, super la zono de la efodo.</l>
  <l n='21'>Kaj ili alligis la
    surbrusta&jcirc;on per &gcirc;iaj ringoj al la ringoj de la efodo per la&ccirc;o el
    blua &scirc;tofo, por ke &gcirc;i estu super la zono de la efodo kaj por ke
    la surbrusta&jcirc;o ne for&scirc;ovi&gcirc;u de sur la efodo; kiel la Eternulo
    ordonis al Moseo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='22'>Kaj li faris la tunikon por la efodo, teksitan, tutan el blua
    teksa&jcirc;o.</l>
  <l n='23'>Kaj la aperturo de la tuniko estis en la mezo, kiel
    aperturo de &scirc;ildo; borderon havis la aperturo &ccirc;irka&ubreve;e, por ke &gcirc;i
    ne dis&scirc;iri&gcirc;u.</l>
  <l n='24'>Kaj ili faris sur la malsupra rando de la tuniko
    granatojn el blua, purpura, kaj ru&gcirc;a &scirc;tofo, tordita.</l>
  <l n='25'>Kaj ili
    faris tintilojn el pura oro, kaj metis la tintilojn mezen de la
    granatoj sur la malsupra rando de la tuniko, &ccirc;irka&ubreve;e inter la
    granatoj;</l>
  <l n='26'>tintilon kaj granaton, tintilon kaj granaton sur la
    malsupra rando de la tuniko, &ccirc;irka&ubreve;e, por la servado; kiel la
    Eternulo ordonis al Moseo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='27'>Kaj ili faris la &hcirc;itonon el bisino, teksitan, por Aaron kaj
    liaj filoj,</l>
  <l n='28'>kaj la cidaron el bisino, kaj la ornamajn mitrojn
    el bisino, kaj la linajn pantalonojn el tordita bisino,</l>
  <l n='29'>kaj la
    zonon el tordita bisino kaj el blua, purpura, kaj ru&gcirc;a teksa&jcirc;o,
    broditan; kiel la Eternulo ordonis al Moseo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='30'>Kaj ili faris la tabuleton, la sanktan kronon, el pura oro,
    kaj ili skribis sur &gcirc;i skribon gravuritan: SANKTA AL LA ETERNULO.</l>
  <l n='31'>Kaj ili alfortikigis al &gcirc;i la&ccirc;on el blua &scirc;tofo, por
    alfortikigi al la cidaro supre; kiel la Eternulo ordonis al
    Moseo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='32'>Tiel fini&gcirc;is la tuta laboro por la konstrua&jcirc;o de la tabernaklo
    de kunveno. Kaj la Izraelidoj faris konforme al &ccirc;io, kion la
    Eternulo ordonis al Moseo; tiel ili faris.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='33'>Kaj ili alportis la konstrua&jcirc;on al Moseo, la tabernaklon kaj
    &ccirc;iujn &gcirc;iajn apartena&jcirc;ojn: hokojn, tabulojn, riglilojn, kolonojn,
    kaj bazojn;</l>
  <l n='34'>kaj la kovron el ru&gcirc;aj vir&scirc;afaj feloj kaj la
    kovron el antilopaj feloj kaj la kurtenon;</l>
  <l n='35'>la keston de atesto
    kaj &gcirc;iajn stangojn kaj la fermoplaton;</l>
  <l n='36'>la tablon, &ccirc;iujn &gcirc;iajn
    apartena&jcirc;ojn, kaj la panon de propono;</l>
  <l n='37'>la puran kandelabron,
    &gcirc;iajn lucernojn, la lucernojn vice starantajn, &ccirc;iujn &gcirc;iajn
    apartena&jcirc;ojn, kaj la oleon por lumigado;</l>
  <l n='38'>kaj la oran altaron
    kaj la sanktan oleon kaj la bonodoran incenson kaj la kovrotukon
    por la pordo de la tabernaklo;</l>
  <l n='39'>la kupran altaron kaj la kupran
    kradon por &gcirc;i, &gcirc;iajn stangojn kaj &ccirc;iujn &gcirc;iajn apartena&jcirc;ojn, la
    lavujon kaj &gcirc;ian piedestalon;</l>
  <l n='40'>la kurtenojn de la korto, &gcirc;iajn
    kolonojn kaj bazojn, la kovrotukon por la pordego de la korto,
    &gcirc;iajn &scirc;nurojn kaj najlojn, kaj &ccirc;ion, kio apartenas al la servado
    en la konstrua&jcirc;o de la tabernaklo de kunveno;</l>
  <l n='41'>la oficajn
    vestojn por la servado en la sanktejo, la sanktajn vestojn por la
    pastro Aaron kaj la pastrajn vestojn por liaj filoj.</l>
  <l n='42'>Konforme
    al &ccirc;io, kion la Eternulo ordonis al Moseo, tiel la Izraelidoj
    faris la tutan laboron.</l>
  <l n='43'>Kaj Moseo vidis la tutan laboron, li
    vidis, ke ili faris &gcirc;in tute tiel, kiel la Eternulo ordonis; kaj
    Moseo benis ilin.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='40'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj la Eternulo ekparolis al Moseo, dirante:</l>
  <l n='2'>En la unua
    monato, en la unua tago de la monato starigu la konstrua&jcirc;on de la
    tabernaklo de kunveno.</l>
  <l n='3'>Kaj metu tien la keston de atesto kaj
    &scirc;irmu la keston per la kurteno.</l>
  <l n='4'>Kaj enportu la tablon kaj
    aran&gcirc;u sur &gcirc;i &gcirc;ian aran&gcirc;ota&jcirc;on, kaj enportu la kandelabron kaj
    ekbruligu &gcirc;iajn lucernojn.</l>
  <l n='5'>Kaj starigu la oran altaron por la
    incensado anta&ubreve; la kesto de atesto, kaj pendigu la kovrotukon &ccirc;e
    la eniro de la tabernaklo.</l>
  <l n='6'>Kaj starigu la altaron de bruloferoj
    anta&ubreve; la eniro en la konstrua&jcirc;on de la tabernaklo de kunveno.</l>
  <l n='7'>Kaj starigu la lavujon inter la tabernaklo de kunveno kaj la
    altaro kaj enver&scirc;u en &gcirc;in akvon.</l>
  <l n='8'>Kaj aran&gcirc;u la korton &ccirc;irka&ubreve;e,
    kaj pendigu la kovrotukon &ccirc;e la pordego de la korto.</l>
  <l n='9'>Kaj prenu
    la sanktan oleon, kaj sanktoleu la lo&gcirc;ejon, kaj &ccirc;ion, kio estas
    en &gcirc;i, kaj sanktigu &gcirc;in kun &ccirc;iuj &gcirc;iaj apartena&jcirc;oj, por ke &gcirc;i estu
    sankta.</l>
  <l n='10'>Kaj sanktoleu la altaron de bruloferoj kun &ccirc;iuj &gcirc;iaj
    apartena&jcirc;oj, kaj sanktigu la altaron, ke la altaro estu tre
    sankta.</l>
  <l n='11'>Kaj sanktoleu la lavujon kaj &gcirc;ian piedestalon, kaj
    sanktigu &gcirc;in.</l>
  <l n='12'>Kaj alkonduku Aaronon kaj liajn filojn al la
    eniro de la tabernaklo de kunveno, kaj lavu ilin per akvo.</l>
  <l n='13'>Kaj
    vestu Aaronon per la sanktaj vestoj kaj sanktoleu lin kaj
    sanktigu lin, ke li estu Mia pastro.</l>
  <l n='14'>Kaj liajn filojn
    alkonduku, kaj vestu ilin per &hcirc;itonoj.</l>
  <l n='15'>Kaj sanktoleu ilin,
    kiel vi sanktoleis ilian patron, ke ili estu Miaj pastroj; kaj
    ilia sanktoleiteco estu por ili por eterna pastreco en iliaj
    generacioj.</l>
  <l n='16'>Kaj Moseo faris konforme al &ccirc;io, kion la Eternulo
    al li ordonis; tiel li faris.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='17'>En la unua monato de la dua jaro, en la unua tago de la monato
    estis starigita la tabernaklo.</l>
  <l n='18'>Kaj Moseo starigis la
    tabernaklon kaj metis &gcirc;iajn bazojn kaj kaj starigis &gcirc;iajn
    tabulojn kaj aran&gcirc;is &gcirc;iajn riglilojn kaj starigis &gcirc;iajn kolonojn.</l>
  <l n='19'>Kaj li etendis tendon super la tabernaklo kaj metis la kovron
    de la tendo sur &gcirc;in supre, kiel la Eternulo ordonis al Moseo.</l>
  <l n='20'>Kaj li prenis kaj metis la ateston en la keston, kaj almetis la
    stangojn al la kesto kaj surmetis la fermoplaton sur la keston
    supre.</l>
  <l n='21'>Kaj li envenigis la keston en la tabernaklon, kaj
    pendigis la kurtenon kaj &scirc;irmis la keston de atesto, kiel la
    Eternulo ordonis al Moseo.</l>
  <l n='22'>Kaj li starigis la tablon en la
    tabernaklo de kunveno, en la norda parto de la tabernaklo, ekster
    la kurteno.</l>
  <l n='23'>Kaj li aran&gcirc;is sur &gcirc;i vicon da panoj anta&ubreve; la
    Eternulo, kiel la Eternulo ordonis al Moseo.</l>
  <l n='24'>Kaj li starigis
    la kandelabron en la tabernaklo de kunveno kontra&ubreve; la tablo, en
    la suda parto de la tabernaklo.</l>
  <l n='25'>Kaj li ekbruligis la lucernojn
    anta&ubreve; la Eternulo, kiel la Eternulo ordonis al Moseo.</l>
  <l n='26'>Kaj li
    starigis la oran altaron en la tabernaklo de kunveno anta&ubreve; la
    kurteno.</l>
  <l n='27'>Kaj li bruligis sur &gcirc;i bonodoran incenson, kiel la
    Eternulo ordonis al Moseo.</l>
  <l n='28'>Kaj li pendigis la kovrotukon &ccirc;e la
    pordo de la tabernaklo.</l>
  <l n='29'>Kaj la altaron de bruloferoj li
    starigis &ccirc;e la eniro de la tabernaklo de kunveno, kaj li alportis
    sur &gcirc;i la bruloferon kaj la farunoferon, kiel la Eternulo ordonis
    al Moseo.</l>
  <l n='30'>Kaj li starigis la lavujon inter la tabernaklo de
    kunveno kaj la altaro, kaj enver&scirc;is tien akvon por sin lavi.</l>
  <l n='31'>Kaj lavis per &gcirc;i Moseo kaj Aaron kaj liaj filoj siajn manojn kaj
    siajn piedojn;</l>
  <l n='32'>kiam ili eniradis en la tabernaklon de kunveno
    kaj aliradis al la altaro, ili lavadis sin; kiel la Eternulo
    ordonis al Moseo.</l>
  <l n='33'>Kaj li aran&gcirc;is la korton &ccirc;irka&ubreve;e de la
    tabernaklo kaj de la altaro, kaj li pendigis la kovrotukon &ccirc;e la
    pordego de la korto. Tiamaniere Moseo finis la laboron.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='34'>Kaj nubo kovris la tabernaklon de kunveno, kaj la majesto de
    la Eternulo plenigis la tabernaklon.</l>
  <l n='35'>Kaj Moseo ne povis eniri
    en la tabernaklon de kunveno, &ccirc;ar ku&scirc;is sur &gcirc;i la nubo kaj la
    majesto de la Eternulo plenigis la tabernaklon.</l>
  <l n='36'>Kaj kiam la
    nubo levi&gcirc;adis de sur la tabernaklo, la Izraelidoj ekmar&scirc;adis,
    por fari &ccirc;iujn siajn mar&scirc;ojn.</l>
  <l n='37'>Sed se la nubo ne levi&gcirc;is, ili
    ne ekmar&scirc;is &gcirc;is la tago de &gcirc;ia levi&gcirc;o.</l>
  <l n='38'>&Ccirc;ar nubo de la Eternulo
    estis super la tabernaklo dum la tago, kaj fajro estis dum la
    nokto super &gcirc;i, anta&ubreve; la okuloj de &ccirc;iuj Izraelidoj en &ccirc;iuj iliaj
    mar&scirc;oj.</l>
  </lg>

</div>

        </div>

<!-- LIBRO: LEVIDOJ -->

        <div type='book' n='03' id='libro_lev' rend='doc'>

          <index index='content' level1='LEVIDOJ'/>
          <head>LEVIDOJ</head>
          <head>TRIA LIBRO DE MOSEO</head>

<div type='chapter' n='1'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>La Eternulo vokis Moseon, kaj ekparolis al li el la tabernaklo
    de kunveno, dirante:</l>
  <l n='2'>Parolu al la Izraelidoj, kaj diru al ili:
    Se iu el vi volas alporti oferon al la Eternulo, el la brutoj, el
    la bovoj, kaj el la &scirc;afoj alportu vian oferon.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='3'>Se lia ofero estas brulofero el bovoj, li oferu virseksulon
    sendifektan; al la pordo de la tabernaklo de kunveno li alkonduku
    &gcirc;in, por favorigi al si la Eternulon.</l>
  <l n='4'>Kaj li metu sian manon
    sur la kapon de la brulofero, kaj li akiros favoron kaj
    pekpardonon.</l>
  <l n='5'>Kaj li bu&ccirc;u la bovidon anta&ubreve; la Eternulo; kaj la
    filoj de Aaron, la pastroj, alportu la sangon kaj aspergu per la
    sango &ccirc;irka&ubreve;e la altaron, kiu estas &ccirc;e la pordo de la tabernaklo
    de kunveno.</l>
  <l n='6'>Kaj oni senfeligu la bruloferon kaj dishaku &gcirc;in en
    pecojn.</l>
  <l n='7'>Kaj la filoj de la pastro Aaron metu fajron sur la
    altaron kaj metu lignon sur la fajron.</l>
  <l n='8'>Kaj la filoj de Aaron,
    la pastroj, metu la pecojn, la kapon, kaj la grason, sur la
    lignon, kiu estas sur la fajro sur la altaro.</l>
  <l n='9'>Kaj la interna&jcirc;on
    kaj la krurojn oni lavu per akvo; kaj la pastro forbruligu &ccirc;ion
    sur la altaro kiel bruloferon; &gcirc;i estas fajrofero, agrabla
    odora&jcirc;o al la Eternulo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='10'>Kaj se lia ofero estas el la malgrandaj brutoj, el la &scirc;afoj a&ubreve;
    el la kaproj, brulofero, li alportu &gcirc;in virseksan, sendifektan.</l>
  <l n='11'>Kaj li bu&ccirc;u &gcirc;in sur la norda flanko de la altaro anta&ubreve; la
    Eternulo; kaj la filoj de Aaron, la pastroj, aspergu per &gcirc;ia
    sango la altaron &ccirc;irka&ubreve;e.</l>
  <l n='12'>Kaj oni dishaku &gcirc;in en pecojn,
    apartiginte la kapon kaj la grason, kaj la pastro metu ilin sur
    la lignon, kiu estas sur la fajro sur la altaro.</l>
  <l n='13'>Kaj la
    interna&jcirc;on kaj la krurojn oni lavu per akvo; kaj la pastro &ccirc;ion
    alportu kaj forbruligu sur la altaro kiel bruloferon; &gcirc;i estas
    fajrofero, agrabla odora&jcirc;o al la Eternulo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='14'>Kaj se el la birdoj estas lia brulofero al la Eternulo, li
    alportu sian oferon el turtoj a&ubreve; el kolombidoj.</l>
  <l n='15'>Kaj la pastro
    alportu &gcirc;in al la altaro kaj fortordu &gcirc;ian kapon kaj forbruligu
    &gcirc;in sur la altaro kaj elfluigu &gcirc;ian sangon super la muro de la
    altaro.</l>
  <l n='16'>Kaj &gcirc;ian kropon kun &gcirc;iaj plumoj li forigu kaj &jcirc;etu &gcirc;in
    apud la altaron sur la orientan flankon en la cindrejon.</l>
  <l n='17'>Kaj
    li disfendu &gcirc;iajn flugilojn, sed ne derompu; kaj la pastro
    forbruligu &gcirc;in sur la altaro, sur la ligno, kiu estas sur la
    fajro; &gcirc;i estas brulofero, fajrofero, agrabla odora&jcirc;o al la
    Eternulo.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='2'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Se iu alportos farunoferon al la Eternulo, lia ofero estu el
    delikata faruno, kaj li ver&scirc;u sur &gcirc;in oleon kaj metu sur &gcirc;in
    olibanon.</l>
  <l n='2'>Kaj li alportu &gcirc;in al la filoj de Aaron, la pastroj;
    kaj la pastro prenu el &gcirc;i plenmanon el la faruno kun la oleo kaj
    kun la olibano, kaj li ekbruligu tiun parton promemoran sur la
    altaro; &gcirc;i estas fajrofero, agrabla odora&jcirc;o al la Eternulo.</l>
  <l n='3'>Kaj
    la resta&jcirc;o el la farunofero estu por Aaron kaj por liaj filoj;
    plejsankta&jcirc;o &gcirc;i estas el la fajroferoj de la Eternulo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='4'>Se vi alportos farunoferon el io, kio estas bakita en forno, &gcirc;i
    estu macokukoj el plej bona faruno, miksitaj kun oleo, kaj
    macoflanoj, &scirc;miritaj per oleo.</l>
  <l n='5'>Kaj se via ofero estos
    farunofero farita sur pato, &gcirc;i estu el delikata faruno, miksita
    kun oleo, ne fermentinta.</l>
  <l n='6'>Dispecigu &gcirc;in kaj ver&scirc;u sur &gcirc;in
    oleon; &gcirc;i estas farunofero.</l>
  <l n='7'>Kaj se via ofero estos farunofero
    el kaserolo, &gcirc;i estu farita el delikata faruno kun oleo.</l>
  <l n='8'>Kaj
    alportu la farunoferon, kiu estas farita el &gcirc;i, al la Eternulo,
    kaj prezentu &gcirc;in al la pastro, kaj li alportu &gcirc;in al la altaro.</l>
  <l n='9'>Kaj la pastro prenos el la farunofero la parton promemoran kaj
    bruligos &gcirc;in sur la altaro; &gcirc;i estas fajrofero, agrabla odora&jcirc;o
    al la Eternulo.</l>
  <l n='10'>Kaj la resta&jcirc;o el la farunofero estu por Aaron
    kaj por liaj filoj; &gcirc;i estas plejsankta&jcirc;o el la fajroferoj de la
    Eternulo.</l>
  <l n='11'>Nenia farunofero, kiun vi alportos al la Eternulo,
    estu farita el fermentinta&jcirc;o; &ccirc;ar nenion fermentintan kaj nenian
    mielon vi devas bruligi kiel fajroferon al la Eternulo.</l>
  <l n='12'>Kiel
    oferon de unuaa&jcirc;oj vi povas alporti tion al la Eternulo, sed sur
    la altaron ili ne venu kiel agrabla odora&jcirc;o.</l>
  <l n='13'>Kaj &ccirc;iun vian
    farunoferon salu per salo, kaj ne estigu vian farunoferon sen
    salo de interligo de via Dio; kun &ccirc;iu via ofero alportu salon.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='14'>Se vi alportos al la Eternulo farunoferon el la unuaj
    terprodukta&jcirc;oj, tiam spikojn, rostitajn sur fajro, grajna&jcirc;on el
    fre&scirc;aj grajnoj alportu kiel farunoferon el viaj unuaj
    terprodukta&jcirc;oj.</l>
  <l n='15'>Kaj ver&scirc;u sur &gcirc;in oleon kaj metu sur &gcirc;in
    olibanon; &gcirc;i estas farunofero.</l>
  <l n='16'>Kaj la pastro bruligos la
    promemoran parton el &gcirc;ia grajna&jcirc;o kaj el &gcirc;ia oleo kun &gcirc;ia tuta
    olibano, kiel fajroferon al la Eternulo.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='3'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Se lia ofero estas pacofero, se li alportas el la grandaj
    brutoj, &ccirc;u &gcirc;i estas virseksa, &ccirc;u virinseksa, sendifektan li
    alportu &gcirc;in anta&ubreve; la Eternulon.</l>
  <l n='2'>Kaj li metu sian manon sur la
    kapon de sia ofero kaj bu&ccirc;u &gcirc;in &ccirc;e la pordo de la tabernaklo de
    kunveno; kaj la filoj de Aaron, la pastroj, aspergu per la sango
    la altaron &ccirc;irka&ubreve;e.</l>
  <l n='3'>Kaj li alportu el la pacofero kiel
    fajroferon al la Eternulo la sebon, kiu kovras la interna&jcirc;ojn,
    kaj la tutan sebon, kiu estas sur la interna&jcirc;oj,</l>
  <l n='4'>kaj amba&ubreve;
    renojn, kaj la sebon, kiu estas sur ili, kiu estas &ccirc;e la lumbo,
    kaj la reton sur la hepato, kune kun la renoj li &gcirc;in apartigu.</l>
  <l n='5'>Kaj la filoj de Aaron forbruligu tion sur la altaro, kune kun la
    brulofero, kiu estas sur la ligno, sur la fajro; &gcirc;i estas
    fajrofero, agrabla odora&jcirc;o al la Eternulo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='6'>Kaj se el la malgrandaj brutoj estas lia ofero, kiel pacofero
    al la Eternulo, &ccirc;u &gcirc;i estas virseksa, &ccirc;u virinseksa, sendifektan
    li &gcirc;in alportu.</l>
  <l n='7'>Se &scirc;afidon li alportas kiel sian oferon, li
    alportu &gcirc;in anta&ubreve; la Eternulon;</l>
  <l n='8'>kaj li metu sian manon sur la
    kapon de sia ofero, kaj li bu&ccirc;u &gcirc;in anta&ubreve; la tabernaklo de
    kunveno; kaj la filoj de Aaron aspergu per &gcirc;ia sango la altaron
    &ccirc;irka&ubreve;e.</l>
  <l n='9'>Kaj li alportu el la pacofero kiel fajroferon al la
    Eternulo &gcirc;ian sebon, la tutan voston, detran&ccirc;itan &ccirc;e la sakro,
    kaj la sebon, kiu kovras la interna&jcirc;ojn, kaj la tutan sebon, kiu
    estas sur la interna&jcirc;oj,</l>
  <l n='10'>kaj amba&ubreve; renojn, kaj la sebon, kiu
    estas sur ili, kiu estas &ccirc;e la lumbo, kaj la reton sur la hepato,
    kune kun la renoj li &gcirc;in apartigu.</l>
  <l n='11'>Kaj la pastro bruligu tion
    sur la altaro; &gcirc;i estas man&gcirc;a&jcirc;o, fajrofero al la Eternulo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='12'>Kaj se lia ofero estas kapro, li alportu &gcirc;in anta&ubreve; la
    Eternulon.</l>
  <l n='13'>Kaj li metu sian manon sur &gcirc;ian kapon, kaj li bu&ccirc;u
    &gcirc;in anta&ubreve; la tabernaklo de kunveno; kaj la filoj de Aaron aspergu
    per &gcirc;ia sango la altaron &ccirc;irka&ubreve;e.</l>
  <l n='14'>Kaj li alportu el &gcirc;i ofere,
    kiel fajroferon al la Eternulo, la sebon, kiu kovras la
    interna&jcirc;ojn, kaj la tutan sebon, kiu estas sur la interna&jcirc;oj,</l>
  <l n='15'>kaj amba&ubreve; renojn, kaj la sebon, kiu estas sur ili, kiu estas &ccirc;e
    la lumbo, kaj la reton sur la hepato, kune kun la renoj li &gcirc;in
    apartigu.</l>
  <l n='16'>Kaj la pastro bruligu tion sur la altaro; &gcirc;i estas
    man&gcirc;a&jcirc;o, fajrofero, agrabla odora&jcirc;o; la tuta sebo estu por la
    Eternulo.</l>
  <l n='17'>&Gcirc;i estu eterna le&gcirc;o por viaj generacioj en &ccirc;iuj viaj
    lo&gcirc;lokoj; sebon kaj sangon neniam man&gcirc;u.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='4'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj la Eternulo ekparolis al Moseo, dirante:</l>
  <l n='2'>Diru al la
    Izraelidoj jene: Se iu pekos per eraro kontra&ubreve; la ordonoj de la
    Eternulo, malpermesantaj fari diversajn aferojn, kaj li faros iun
    el ili;</l>
  <l n='3'>se pastro sanktoleita pekos, &jcirc;etante kulpon sur la
    popolon, tiam li alportu pro sia peko, kiun li pekis, bovidon
    sendifektan al la Eternulo, kiel oferon propekan.</l>
  <l n='4'>Li venigu la
    bovidon al la pordo de la tabernaklo de kunveno anta&ubreve; la
    Eternulon, kaj li metu sian manon sur la kapon de la bovido, kaj
    li bu&ccirc;u la bovidon anta&ubreve; la Eternulo.</l>
  <l n='5'>Kaj la sanktoleita pastro
    prenu iom el la sango de la bovido kaj enportu &gcirc;in en la
    tabernaklon de kunveno.</l>
  <l n='6'>Kaj la pastro trempu sian fingron en la
    sango, kaj aspergu per la sango sepfoje anta&ubreve; la Eternulo, anta&ubreve;
    la kurteno de la sanktejo.</l>
  <l n='7'>Kaj la pastro metu iom el la sango
    sur la kornojn de la altaro de bonodora incenso anta&ubreve; la Eternulo
    en la tabernaklo de kunveno, kaj la tutan ceteran sangon de la
    bovido li elver&scirc;u &ccirc;e la bazo de la altaro de bruloferoj, kiu
    estas &ccirc;e la pordo de la tabernaklo de kunveno.</l>
  <l n='8'>Kaj la tutan
    sebon de la propeka bovido li forlevu el &gcirc;i, la sebon, kiu kovras
    la interna&jcirc;ojn, kaj la tutan sebon, kiu estas sur la interna&jcirc;oj,</l>
  <l n='9'>kaj amba&ubreve; renojn, kaj la sebon, kiu estas sur ili, kiu estas &ccirc;e
    la lumbo, kaj la reton sur la hepato, kune kun la renoj li &gcirc;in
    apartigu,</l>
  <l n='10'>tiel same, kiel estas forlevata pacofero el bovo;
    kaj la pastro bruligu tion sur la altaro de bruloferoj.</l>
  <l n='11'>Kaj la
    felon de la bovido kaj &gcirc;ian tutan viandon kun &gcirc;ia kapo kaj kruroj
    kaj &gcirc;iajn interna&jcirc;ojn kaj malpura&jcirc;on,</l>
  <l n='12'>la tutan bovidon li
    elportu ekster la tendaron sur puran lokon, kien oni &scirc;utas la
    cindron, kaj li forbruligu tion sur ligno per fajro; sur la
    cindrejo tio estu forbruligata.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='13'>Kaj se la tuta komunumo de la Izraelidoj pekos per eraro kaj
    la afero estos ka&scirc;ita anta&ubreve; la okuloj de la anaro, kaj ili faros
    iun el la agoj, kiujn la Eternulo malpermesis, kaj ili fari&gcirc;os
    kulpaj;</l>
  <l n='14'>kaj ili scii&gcirc;os pri la peko, kiun ili pekis: tiam la
    anaro alportu bovidon kiel propekan oferon kaj venigu &gcirc;in anta&ubreve;
    la tabernaklon de kunveno.</l>
  <l n='15'>Kaj la pleja&gcirc;uloj de la komunumo
    metu siajn manojn sur la kapon de la bovido anta&ubreve; la Eternulo,
    kaj oni bu&ccirc;u la bovidon anta&ubreve; la Eternulo.</l>
  <l n='16'>Kaj la sanktoleita
    pastro enportu iom el la sango de la bovido en la tabernaklon de
    kunveno.</l>
  <l n='17'>Kaj la pastro trempu sian fingron en la sango, kaj
    aspergu sep fojojn anta&ubreve; la Eternulo, anta&ubreve; la kurteno.</l>
  <l n='18'>Kaj
    iom el la sango li metu sur la kornojn de la altaro, kiu estas
    anta&ubreve; la Eternulo en la tabernaklo de kunveno, kaj la tutan
    ceteran sangon li elver&scirc;u &ccirc;e la bazo de la altaro de bruloferoj,
    kiu estas &ccirc;e la pordo de la tabernaklo de kunveno.</l>
  <l n='19'>Kaj &gcirc;ian
    tutan sebon li forlevu el &gcirc;i kaj bruligu sur la altaro.</l>
  <l n='20'>Kaj li
    faru kun la bovido; kiel li faris kun la propeka bovido, tiel li
    faru kun &gcirc;i; kaj pekliberigos ilin la pastro, kaj estos pardonite
    al ili.</l>
  <l n='21'>Kaj li elportu la bovidon ekster la tendaron, kaj
    forbruligu &gcirc;in, kiel li forbruligis la unuan bovidon; &gcirc;i estas
    propeka ofero de la komunumo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='22'>Se princo pekos, kaj per eraro faros iun el la agoj, kiujn la
    Eternulo, lia Dio, malpermesis fari, kaj li fari&gcirc;os kulpa;</l>
  <l n='23'>kaj
    li scii&gcirc;os pri sia peko, kiun li pekis: tiam li alportu kiel sian
    oferon virkapron sendifektan.</l>
  <l n='24'>Kaj li metu sian manon sur la
    kapon de la kapro, kaj bu&ccirc;u &gcirc;in sur la loko, sur kiu estas
    bu&ccirc;ataj bruloferoj anta&ubreve; la Eternulo; &gcirc;i estas propeka ofero.</l>
  <l n='25'>Kaj la pastro prenos iom el la sango de la propeka ofero per sia
    fingro, kaj li metos &gcirc;in sur la kornojn de la altaro de
    bruloferoj, kaj la ceteran sangon li elver&scirc;os &ccirc;e la bazo de la
    altaro de bruloferoj.</l>
  <l n='26'>Kaj &gcirc;ian tutan sebon li bruligos sur la
    altaro, kiel la sebon de pacofero; kaj la pastro liberigos lin de
    lia peko, kaj estos pardonite al li.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='27'>Se iu el la popolo per eraro pekos, farante iun el la agoj,
    kiujn la Eternulo malpermesis, kaj li fari&gcirc;os kulpa;</l>
  <l n='28'>kaj li
    scii&gcirc;os pri sia peko, kiun li pekis: tiam li alportu kiel sian
    oferon kaprinon sendifektan pro sia peko, kiun li pekis.</l>
  <l n='29'>Kaj
    li metu sian manon sur la kapon de la propeka ofero, kaj li bu&ccirc;u
    la propekan oferon sur la loko de la bruloferoj.</l>
  <l n='30'>Kaj la pastro
    prenos iom el &gcirc;ia sango per sia fingro kaj metos sur la kornojn
    de la altaro de bruloferoj, kaj la tutan ceteran sangon li
    elver&scirc;os &ccirc;e la bazo de la altaro.</l>
  <l n='31'>Kaj &gcirc;ian tutan sebon li
    apartigos, kiel estas apartigata la sebo de la pacoferoj, kaj la
    pastro bruligos &gcirc;in sur la altaro, kiel agrablan odora&jcirc;on al la
    Eternulo; kaj la pastro pekliberigos lin, kaj estos pardonite al
    li.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='32'>Se &scirc;afon li alportos kiel sian propekan oferon, li alportu
    virinseksan, sendifektan.</l>
  <l n='33'>Kaj li metu sian manon sur la kapon
    de la propeka ofero, kaj bu&ccirc;u &gcirc;in kiel propekan oferon sur la
    loko, kie oni bu&ccirc;as bruloferon.</l>
  <l n='34'>Kaj la pastro prenos per sia
    fingro iom el la sango de la propeka ofero kaj metos &gcirc;in sur la
    kornojn de la altaro de bruloferoj, kaj &gcirc;ian tutan ceteran sangon
    li elver&scirc;os &ccirc;e la bazo de la altaro.</l>
  <l n='35'>Kaj &gcirc;ian tutan sebon li
    apartigos, kiel estas apartigata la sebo de la &scirc;afo el la
    pacoferoj, kaj la pastro bruligos &gcirc;in sur la altaro kun la
    fajroferoj al la Eternulo; kaj la pastro liberigos lin de la
    peko, kiun li pekis, kaj estos pardonite al li.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='5'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Se iu pekos per tio, ke li a&ubreve;dos &jcirc;uron kaj estos atestanto, a&ubreve;
    ke li vidos a&ubreve; scios, sed ne sciigos kaj portos sur si la pekon;</l>
  <l n='2'>a&ubreve; se iu ektu&scirc;os ion malpuran, a&ubreve; kadavra&jcirc;on de malpura besto,
    a&ubreve; kadavra&jcirc;on de malpura bruto, a&ubreve; kadavra&jcirc;on de malpura rampa&jcirc;o,
    kaj li tion ne scios, kaj li malpuri&gcirc;os kaj kulpi&gcirc;os;</l>
  <l n='3'>a&ubreve; se iu
    ektu&scirc;os malpura&jcirc;on de homo, kia ajn estus tiu malpura&jcirc;o, per kiu
    oni malpuri&gcirc;as, kaj li tion ne scios, kaj poste li scii&gcirc;os, kaj
    li estos kulpa;</l>
  <l n='4'>a&ubreve; se iu per nesingarda bu&scirc;o &jcirc;uros fari ion
    malbonan a&ubreve; bonan, kion ajn homo elesprimas per &jcirc;uro, kaj li tion
    ne rimarkos, kaj poste li scii&gcirc;os, kaj li estos kulpa pri io el
    tiuj aferoj:</l>
  <l n='5'>se iu estos kulpa pri io el tiuj aferoj, li faru
    konfeson pri tio, kion li pekis;</l>
  <l n='6'>kaj pro sia peko, kiun li
    pekis, li alportu al la Eternulo kiel propekan oferon inon el la
    malgrandaj brutoj, &scirc;afinon a&ubreve; kaprinon; kaj la pastro liberigos
    lin de lia peko.</l>
  <l n='7'>Kaj se li ne estos sufi&ccirc;e bonstata, por
    alporti &scirc;afinon, li alportu pro sia peko, kiun li pekis, du
    turtojn a&ubreve; du kolombidojn al la Eternulo, unu kiel propekan
    oferon, la duan kiel bruloferon.</l>
  <l n='8'>Li alportu ilin al la pastro,
    kaj &ccirc;i tiu prezentos anta&ubreve;e tiun, kiu estos propeka ofero, kaj li
    tordorompos &gcirc;ian kapon &ccirc;e la nuko, sed ne apartigos &gcirc;in;</l>
  <l n='9'>kaj li
    aspergos per la sango de la propeka ofero la muron de la altaro,
    kaj la restintan sangon li elpremos &ccirc;e la bazo de la altaro; tio
    estas propeka ofero.</l>
  <l n='10'>Kaj el la dua li faros bruloferon la&ubreve; la
    reguloj; kaj la pastro liberigos lin de la peko, kiun li pekis,
    kaj estos pardonite al li.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='11'>Se li ne estos sufi&ccirc;e bonstata, por alporti du turtojn a&ubreve; du
    kolombidojn, tiam li alportu kiel oferon pro sia peko dekonon de
    efo da delikata faruno, kiel propekan oferon; li ne ver&scirc;u sur &gcirc;in
    oleon kaj kaj ne metu sur &gcirc;in olibanon, &ccirc;ar &gcirc;i estas propeka
    ofero.</l>
  <l n='12'>Kaj li alportu &gcirc;in al la pastro, kaj la pastro prenos
    el &gcirc;i plenmanon kiel memorparton kaj bruligos sur la altaro kun
    la fajroferoj al la Eternulo; &gcirc;i estas propeka ofero.</l>
  <l n='13'>Kaj la
    pastro liberigos lin de lia peko, kiun li pekis koncerne iun el
    tiuj aferoj, kaj estos pardonite al li; la resta&jcirc;o estu por la
    pastro, kiel farunofero.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='14'>Kaj la Eternulo ekparolis al Moseo, dirante:</l>
  <l n='15'>Se iu
    kulpi&gcirc;os, pekante per eraro kontra&ubreve; la sankta&jcirc;oj de la Eternulo,
    tiam li alportu kiel prokulpan oferon al la Eternulo vir&scirc;afon
    sendifektan el la malgrandaj brutoj, havantan la&ubreve; via taksado la
    valoron de du sikloj, la&ubreve; la sankta siklo; &gcirc;i estu prokulpa
    ofero.</l>
  <l n='16'>Kaj pro la sankta&jcirc;o, kontra&ubreve; kiu li pekis, li pagu, kaj
    li aldonu kvinonon de &gcirc;ia valoro kaj donu tion al la pastro; kaj
    la pastro pekliberigos lin per la prokulpa vir&scirc;afo, kaj estos
    pardonite al li.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='17'>Kaj se iu pekos, farante iun el tiuj aferoj, kiujn la Eternulo
    malpermesis, sed li ne sciis kaj fari&gcirc;is kulpa, kaj li portos sur
    si sian pekon:</l>
  <l n='18'>tiam li alportu vir&scirc;afon sendifektan el la
    malgrandaj brutoj, la&ubreve; via taksado, kiel kulpoferon al la pastro;
    kaj la pastro pekliberigos lin koncerne lian eraron, kiun li
    faris ne sciante, kaj estos pardonite al li.</l>
  <l n='19'>&Gcirc;i estas prokulpa
    ofero; li kulpi&gcirc;is anta&ubreve; la Eternulo.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='6'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj la Eternulo ekparolis al Moseo, dirante:</l>
  <l n='2'>Se iu pekos kaj
    krimos anta&ubreve; la Eternulo, neante al sia proksimulo koncerne
    konfidita&jcirc;on a&ubreve; deponita&jcirc;on a&ubreve; rabita&jcirc;on, a&ubreve; se li trompe
    forprenos ion de sia proksimulo,</l>
  <l n='3'>a&ubreve; se li trovos perdita&jcirc;on kaj
    neos tion, a&ubreve; se li &jcirc;uros mensoge pri io, kion homo faras, kaj
    per tio pekas:</l>
  <l n='4'>tiam, se li pekis kaj kulpi&gcirc;is, li redonu la
    rabita&jcirc;on, kiun li rabis, a&ubreve; tion, kion li trompe forprenis, a&ubreve;
    la deponita&jcirc;on, kiu estis deponita &ccirc;e li, a&ubreve; la perdita&jcirc;on, kiun
    li trovis;</l>
  <l n='5'>a&ubreve; &ccirc;ion, pri kio li mensoge &jcirc;uris, li repagu per &gcirc;ia
    plena valoro kaj aldonu plie kvinonon de &gcirc;i; al tiu, kies tio
    estas, li donu &gcirc;in en la tago, kiam li alportas sian kulpoferon.</l>
  <l n='6'>Kaj kiel sian kulpoferon li alportu al la Eternulo sendifektan
    vir&scirc;afon el la malgrandaj brutoj, la&ubreve; via taksado, kiel
    kulpoferon, por la pastro.</l>
  <l n='7'>Kaj la pastro pekliberigos lin anta&ubreve;
    la Eternulo, kaj estos pardonite al li pri &ccirc;io, kion li faris kaj
    per kio li kulpi&gcirc;is.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='8'>Kaj la Eternulo ekparolis al Moseo, dirante:</l>
  <l n='9'>Ordonu al Aaron
    kaj al liaj filoj, dirante: Jen estas la le&gcirc;o pri la brulofero:
    la brulofero restu sur la fajrujo sur la altaro dum tuta nokto,
    &gcirc;is la mateno, kaj la fajro de la altaro restu brulanta sur &gcirc;i.</l>
  <l n='10'>Kaj la pastro metu sur sin sian linan veston, kaj siajn linajn
    pantalonojn li surmetu sur sian korpon, kaj li deprenu la
    cindron, kiun la fajro elbruligis el la brulofero sur la altaro,
    kaj li metu &gcirc;in apud la altaron.</l>
  <l n='11'>Kaj li demetu siajn vestojn
    kaj metu sur sin aliajn vestojn kaj elportu la cindron ekster la
    tendaron sur puran lokon.</l>
  <l n='12'>Kaj la fajro sur la altaro restu
    brulanta sur &gcirc;i kaj ne estingi&gcirc;u; kaj la pastro bruligu sur &gcirc;i
    lignon &ccirc;iumatene, kaj aran&gcirc;u sur &gcirc;i la bruloferon kaj bruligu sur
    &gcirc;i la sebon de la pacoferoj.</l>
  <l n='13'>Eterna fajro brulu sur la altaro,
    ne estingi&gcirc;u.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='14'>Kaj jen estas la le&gcirc;o pri la farunofero: la filoj de Aaron
    alportu &gcirc;in anta&ubreve; la Eternulon sur la anta&ubreve;an parton de la
    altaro.</l>
  <l n='15'>Kaj la pastro prenu el &gcirc;i plenmanon el la delikata
    faruno de la farunofero kaj el &gcirc;ia oleo, kaj la tutan olibanon,
    kiu estas sur la farunofero, kaj li bruligu sur la altaro kiel
    agrablan odora&jcirc;on, memora&jcirc;on al la Eternulo.</l>
  <l n='16'>Kaj la resta&jcirc;on
    el &gcirc;i man&gcirc;u Aaron kaj liaj filoj; senfermente ili &gcirc;in man&gcirc;u sur
    sankta loko, sur la korto de la tabernaklo de kunveno ili &gcirc;in
    man&gcirc;u.</l>
  <l n='17'>&Gcirc;i ne estu bakata fermentinte; kiel ilian parton Mi
    donis &gcirc;in el Miaj fajroferoj; &gcirc;i estas plejsankta&jcirc;o, simile al
    pekofero kaj kulpofero.</l>
  <l n='18'>&Ccirc;iu virseksulo el la Aaronidoj povas
    &gcirc;in man&gcirc;i kiel eternan destinita&jcirc;on en viaj generacioj el la
    fajroferoj de la Eternulo; &ccirc;iu, kiu ektu&scirc;os ilin, devos esti
    sankta.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='19'>Kaj la Eternulo ekparolis al Moseo, dirante:</l>
  <l n='20'>Jen estas la
    ofero de Aaron kaj liaj filoj, kiun ili alportos al la Eternulo
    en la tago de sia sanktoleateco: dekono de efo da delikata faruno
    kiel konstanta farunofero, unu duono matene kaj la dua duono
    vespere.</l>
  <l n='21'>Sur pato kun oleo &gcirc;i devas esti preparita; bone
    bakitan alportu &gcirc;in; en formo de dispecigita farunofero alportu
    &gcirc;in kiel agrablan odora&jcirc;on al la Eternulo.</l>
  <l n='22'>Kaj la pastro, kiu
    el liaj filoj estos sanktoleita anstata&ubreve; li, plenumos tion; &gcirc;i
    estu eterna le&gcirc;o anta&ubreve; la Eternulo; &gcirc;i tuta devas esti
    forbruligata.</l>
  <l n='23'>Kaj &ccirc;iu farunofero de pastro estu forbruligata
    tuta; &gcirc;i ne estu man&gcirc;ata.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='24'>Kaj la Eternulo ekparolis al Moseo, dirante:</l>
  <l n='25'>Diru al Aaron
    kaj al liaj filoj jene: Jen estas la le&gcirc;o pri la pekofero: sur
    tiu loko, sur kiu estas bu&ccirc;ata la brulofero, oni bu&ccirc;u la
    pekoferon anta&ubreve; la Eternulo; plejsankta&jcirc;o &gcirc;i estas.</l>
  <l n='26'>La pastro,
    kiu plenumas la pekoferon, man&gcirc;u &gcirc;in; sur sankta loko &gcirc;i estu
    man&gcirc;ata, sur la korto de la tabernaklo de kunveno.</l>
  <l n='27'>&Ccirc;iu, kiu
    ektu&scirc;os &gcirc;ian viandon, devas esti sankta; kaj se iu aspergos per
    &gcirc;ia sango la veston, li lavu la aspergitan pecon sur sankta loko.</l>
  <l n='28'>Kaj la argilan vazon, en kiu &gcirc;i estis kuirita, oni disrompu;
    kaj se &gcirc;i estis kuirita en kupra vazo, oni purigu &ccirc;i tiun kaj
    lavu &gcirc;in per akvo.</l>
  <l n='29'>&Ccirc;iu virseksulo el la pastroj povas &gcirc;in
    man&gcirc;i; &gcirc;i estas plejsankta&jcirc;o.</l>
  <l n='30'>Sed &ccirc;iu pekofero, el kies sango
    oni enportos en la tabernaklon de kunveno por pekliberigo en la
    sanktejo, ne estu man&gcirc;ata: per fajro oni &gcirc;in forbruligu.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='7'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj jen estas la le&gcirc;o pri la kulpofero: plejsankta&jcirc;o &gcirc;i estas.</l>
  <l n='2'>Sur la loko, sur kiu estas bu&ccirc;ata la brulofero, oni bu&ccirc;u la
    kulpoferon, kaj per &gcirc;ia sango oni aspergu la altaron &ccirc;irka&ubreve;e.</l>
  <l n='3'>Kaj &gcirc;ian tutan sebon oni alportu el &gcirc;i ofere, la voston, kaj la
    sebon, kiu kovras la interna&jcirc;ojn,</l>
  <l n='4'>kaj amba&ubreve; renojn, kaj la
    sebon, kiu estas sur ili, kiu estas &ccirc;e la lumbo, kaj la reton sur
    la hepato, kune kun la renoj oni &gcirc;in apartigu.</l>
  <l n='5'>Kaj la pastro
    bruligu ilin sur la altaro kiel fajroferon al la Eternulo; &gcirc;i
    estas kulpofero.</l>
  <l n='6'>&Ccirc;iu virseksulo el la pastroj povas &gcirc;in man&gcirc;i;
    sur sankta loko &gcirc;i estu man&gcirc;ata; &gcirc;i estas plejsankta&jcirc;o.</l>
  <l n='7'>Kiel
    por la pekofero, tiel anka&ubreve; por la kulpofero estu la sama le&gcirc;o;
    al la pastro, kiu pekliberigas per &gcirc;i, al li &gcirc;i apartenu.</l>
  <l n='8'>Al la
    pastro, kiu plenumas ies bruloferon, al tiu pastro apartenu la
    felo de la brulofero, kiun li plenumis.</l>
  <l n='9'>Kaj &ccirc;iu farunofero, kiu
    estas bakita en forno a&ubreve; pretigita en kaserolo a&ubreve; sur pato,
    apartenu al la pastro, kiu prezentis &gcirc;in.</l>
  <l n='10'>Kaj &ccirc;iu farunofero,
    miksita kun oleo a&ubreve; seka, apartenu al &ccirc;iuj Aaronidoj, al &ccirc;iuj
    egale.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='11'>Kaj jen estas la le&gcirc;o pri la pacofero, kiu estas alportata al
    la Eternulo:</l>
  <l n='12'>se iu &gcirc;in alportas kiel dankon, li alportu kun la
    danka ofero nefermentintajn kukojn, miksitajn kun oleo, kaj
    nefermentintajn flanojn, &scirc;miritajn per oleo, kaj el delikata
    faruno kukojn frititajn, miksitajn kun oleo.</l>
  <l n='13'>Kune kun kukoj el
    pano fermentinta li alportu sian oferon, &ccirc;e sia danka pacofero.</l>
  <l n='14'>Kaj li alportu unu el ili, el &ccirc;iu ofero, kiel oferdonon al la
    Eternulo; al la pastro, kiu aspergas la sangon de la pacofero, &gcirc;i
    apartenu.</l>
  <l n='15'>Kaj la viando de la danka pacofero estu man&gcirc;ata en
    la tago de la oferado; oni ne devas restigi iom el &gcirc;i &gcirc;is la
    mateno.</l>
  <l n='16'>Sed se lia ofero estas sankta promeso a&ubreve; memvola
    ofero, &gcirc;i estu man&gcirc;ata en la tago de la alportado de la ofero;
    kaj anka&ubreve; en la sekvanta tago oni povas man&gcirc;i tion, kio restis el
    &gcirc;i.</l>
  <l n='17'>Kaj kio restis el la viando de la ofero &gcirc;is la tria tago,
    tio estu forbruligata per fajro.</l>
  <l n='18'>Se iu man&gcirc;os el la viando de
    sia pacofero en la tria tago, &gcirc;i ne akiros pla&ccirc;on; kiu alportos
    &gcirc;in, al tiu &gcirc;i ne estos kalkulata; &gcirc;i estos abomeninda&jcirc;o, kaj kiu
    &gcirc;in man&gcirc;os, tiu havos pekon.</l>
  <l n='19'>La viando, kiu ektu&scirc;is ion
    malpuran, ne estu man&gcirc;ata, oni &gcirc;in forbruligu per fajro. La
    ceteran viandon povas man&gcirc;i &ccirc;iu purulo.</l>
  <l n='20'>Se iu, havante sur si
    malpura&jcirc;on, man&gcirc;os viandon el la pacofero, kiu estis destinita
    por la Eternulo, ties animo ekstermi&gcirc;os el sia popolo.</l>
  <l n='21'>Se iu
    ektu&scirc;os ion malpuran, &ccirc;u malpura&jcirc;on de homo, &ccirc;u malpuran beston,
    &ccirc;u ian malpuran abomeninda&jcirc;on, kaj man&gcirc;os el la viando de
    pacofero, kiu estis destinita por la Eternulo, ties animo
    ekstermi&gcirc;os el sia popolo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='22'>Kaj la Eternulo ekparolis al Moseo, dirante:</l>
  <l n='23'>Diru al la
    Izraelidoj jene: Sebon de bovo kaj de &scirc;afo kaj de kapro neniam
    man&gcirc;u.</l>
  <l n='24'>La sebon de kadavra&jcirc;o kaj la sebon de besto dis&scirc;irita
    oni povas uzi por &ccirc;ia laboro, sed man&gcirc;i &gcirc;in vi ne devas.</l>
  <l n='25'>&Ccirc;ar
    &ccirc;iu, kiu man&gcirc;os sebon de brutoj, el kiuj oni alportas fajroferon
    al la Eternulo, la man&gcirc;into ekstermi&gcirc;os el sia popolo.</l>
  <l n='26'>Kaj
    nenian sangon man&gcirc;u en &ccirc;iuj viaj lo&gcirc;ejoj, nek el birdoj, nek el
    brutoj.</l>
  <l n='27'>&Ccirc;iu, kiu man&gcirc;os ian sangon, ekstermi&gcirc;os el sia popolo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='28'>Kaj la Eternulo ekparolis al Moseo, dirante:</l>
  <l n='29'>Diru al la
    Izraelidoj jene: Kiu alportas sian pacoferon al la Eternulo, tiu
    alportu mem al la Eternulo tion, kio apartenas el liaj pacoferoj;</l>
  <l n='30'>propramane li alportu la fajroferon al la Eternulo; la sebon
    kune kun la brusta&jcirc;o li alportu; la brusta&jcirc;on, por skui &gcirc;in kiel
    skuoferon anta&ubreve; la Eternulo.</l>
  <l n='31'>Kaj la pastro bruligos la sebon
    sur la altaro, kaj la brusta&jcirc;o estos por Aaron kaj por liaj
    filoj.</l>
  <l n='32'>Kaj la dekstran femuron el viaj pacoferoj donu kiel
    levoferon al la pastro.</l>
  <l n='33'>Kiu el la Aaronidoj alportas la sangon
    de la pacoferoj kaj la sebon, al tiu apartenu la dekstra femuro
    kiel lia parto:</l>
  <l n='34'>&ccirc;ar la brusta&jcirc;on-skuoferon kaj la femuron-
    levoferon Mi prenis de la Izraelidoj el iliaj pacoferoj, kaj Mi
    donis ilin al la pastro Aaron kaj al liaj filoj kiel eternan
    destinita&jcirc;on de la flanko de la Izraelidoj.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='35'>Tio estas la sankta parto de Aaron kaj la sankta parto de liaj
    filoj el la fajroferoj de la Eternulo de post la tago, en kiu ili
    estis aligitaj, por esti pastroj al la Eternulo,</l>
  <l n='36'>parto, kiun
    la Eternulo ordonis doni al ili de la Izraelidoj en la tago, en
    kiu Li sanktoleis ilin. Tio estas eterna le&gcirc;o en iliaj
    generacioj.</l>
  <l n='37'>Tio estas la le&gcirc;o pri la brulofero, pri la
    farunofero, pri la pekofero, pri la kulpofero, pri la ofero de
    konsekro, kaj pri la pacofero;</l>
  <l n='38'>kiun la Eternulo donis al Moseo
    sur la monto Sinaj, kiam Li ordonis al la Izraelidoj en la
    dezerto Sinaja, ke ili alportadu siajn oferojn al la Eternulo.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='8'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj la Eternulo ekparolis al Moseo, dirante:</l>
  <l n='2'>Prenu Aaronon
    kaj liajn filojn kune kun li kaj la vestojn kaj la sanktan oleon
    kaj bovidon por pekofero kaj du vir&scirc;afojn kaj korbon da macoj.</l>
  <l n='3'>Kaj la tutan komunumon kunvenigu &ccirc;e la eniro de la tabernaklo de
    kunveno.</l>
  <l n='4'>Kaj Moseo faris, kiel la Eternulo al li ordonis; kaj
    la komunumo kolekti&gcirc;is &ccirc;e la eniro de la tabernaklo de kunveno.</l>
  <l n='5'>Kaj Moseo diris al la komunumo: Jen estas tio, kion la Eternulo
    ordonis fari.</l>
  <l n='6'>Kaj Moseo alvenigis Aaronon kaj liajn filojn, kaj
    li lavis ilin per akvo.</l>
  <l n='7'>Kaj li metis sur lin la &hcirc;itonon kaj
    zonis lin per zono kaj vestis lin per la tuniko kaj metis sur lin
    la efodon kaj zonis lin per la zono de la efodo kaj alfortikigis
    per &gcirc;i la efodon sur li.</l>
  <l n='8'>Kaj li metis sur lin la surbrusta&jcirc;on,
    kaj sur la surbrusta&jcirc;on la signojn de lumo kaj de justo.</l>
  <l n='9'>Kaj li
    metis la cidaron sur lian kapon, kaj sur la cidaron sur la anta&ubreve;a
    flanko li metis la oran tabuleton, la sanktan kronon, kiel la
    Eternulo ordonis al Moseo.</l>
  <l n='10'>Kaj Moseo prenis la sanktan oleon,
    kaj sanktoleis la tabernaklon, kaj &ccirc;ion, kio estis en &gcirc;i, kaj li
    sanktigis ilin.</l>
  <l n='11'>Kaj li aspergis per tio la altaron sep fojojn,
    kaj li sankte&scirc;miris la altaron kaj &ccirc;iujn &gcirc;iajn apartena&jcirc;ojn, kaj
    la lavujon kaj &gcirc;ian piedestalon, por sanktigi ilin.</l>
  <l n='12'>Kaj li
    ver&scirc;is iom el la sankta oleo sur la kapon de Aaron, kaj li &scirc;miris
    lin, por sanktigi lin.</l>
  <l n='13'>Kaj Moseo alvenigis la filojn de Aaron
    kaj vestis ilin per &hcirc;itonoj kaj zonis ilin per zonoj kaj alligis
    sur ili mitrojn, kiel la Eternulo ordonis al Moseo.</l>
  <l n='14'>Kaj li
    alkondukis la propekan bovidon, kaj Aaron kaj liaj filoj metis
    siajn manojn sur la kapon de la propeka bovido.</l>
  <l n='15'>Kaj Moseo &gcirc;in
    bu&ccirc;is, kaj li prenis iom el la sango kaj metis per sia fingro sur
    la kornojn de la altaro &ccirc;irka&ubreve;e kaj pekliberigis la altaron; kaj
    la ceteran sangon li elver&scirc;is &ccirc;e la bazo de la altaro, kaj
    sanktigis &ccirc;i tiun, por pekliberigi &gcirc;in.</l>
  <l n='16'>Kaj li prenis la tutan
    sebon, kiu estis sur la interna&jcirc;oj, kaj la reton de la hepato,
    kaj amba&ubreve; renojn kaj ilian sebon, kaj Moseo bruligis tion sur la
    altaro.</l>
  <l n='17'>Kaj la bovidon kaj &gcirc;ian felon kaj &gcirc;ian karnon kaj &gcirc;ian
    malpura&jcirc;on li forbruligis per fajro ekster la tendaro, kiel la
    Eternulo ordonis al Moseo.</l>
  <l n='18'>Kaj li alkondukis la vir&scirc;afon de
    brulofero; kaj Aaron kaj liaj filoj metis siajn manojn sur la
    kapon de la vir&scirc;afo.</l>
  <l n='19'>Kaj Moseo &gcirc;in bu&ccirc;is, kaj aspergis per la
    sango la altaron &ccirc;irka&ubreve;e.</l>
  <l n='20'>Kaj la vir&scirc;afon li dishakis en
    partojn, kaj Moseo ekbruligis la kapon kaj la partojn kaj la
    grason.</l>
  <l n='21'>La interna&jcirc;ojn kaj la krurojn li lavis per akvo; kaj
    Moseo forbruligis la tutan &scirc;afon sur la altaro; &gcirc;i estis
    brulofero por agrabla odora&jcirc;o, fajrofero al la Eternulo, kiel la
    Eternulo ordonis al Moseo.</l>
  <l n='22'>Kaj li alkondukis la duan vir&scirc;afon,
    la vir&scirc;afon de konsekrado; kaj Aaron kaj liaj filoj metis siajn
    manojn sur la kapon de la vir&scirc;afo.</l>
  <l n='23'>Kaj li &gcirc;in bu&ccirc;is, kaj Moseo
    prenis iom el &gcirc;ia sango kaj metis sur la malsupran randon de la
    dekstra orelo de Aaron kaj sur la dikan fingron de lia dekstra
    mano kaj sur la dikan fingron de lia dekstra piedo.</l>
  <l n='24'>Kaj li
    alkondukis la filojn de Aaron, kaj Moseo metis iom el la sango
    sur la malsupran randon de ilia dekstra orelo kaj sur la dikan
    fingron de ilia dekstra mano kaj sur la dikan fingron de ilia
    dekstra piedo; kaj Moseo aspergis per la sango la altaron
    &ccirc;irka&ubreve;e.</l>
  <l n='25'>Kaj li prenis la sebon kaj la voston, kaj la tutan
    sebon, kiu estis sur la interna&jcirc;oj, kaj la reton de la hepato,
    kaj amba&ubreve; renojn kaj ilian sebon, kaj la dekstran femuron.</l>
  <l n='26'>Kaj
    el la korbo da macoj, kiu estis anta&ubreve; la Eternulo, li prenis unu
    macan kukon kaj unu kukon kun oleo kaj unu flanon, kaj metis ilin
    sur la sebojn kaj sur la dekstran femuron.</l>
  <l n='27'>Kaj li metis &ccirc;ion
    &ccirc;i tion sur la manojn de Aaron kaj sur la manojn de liaj filoj,
    kaj li skuis tion kiel skuoferon anta&ubreve; la Eternulo.</l>
  <l n='28'>Kaj Moseo
    prenis tion for de iliaj manoj kaj ekbruligis sur la altaro kune
    kun la brulofero: tio estis ofero de konsekrado, por agrabla
    odora&jcirc;o; &gcirc;i estis fajrofero al la Eternulo.</l>
  <l n='29'>Kaj Moseo prenis
    la brusta&jcirc;on kaj skuis &gcirc;in kiel skuoferon anta&ubreve; la Eternulo: de
    la &scirc;afo de konsekrado &gcirc;i estis la destinita parto por Moseo, kiel
    la Eternulo ordonis al Moseo.</l>
  <l n='30'>Kaj Moseo prenis iom el la
    sankta oleo, kaj el la sango, kiu estis sur la altaro, kaj
    aspergis Aaronon, liajn vestojn, liajn filojn, kaj la vestojn de
    liaj filoj kune kun li; kaj li sanktigis Aaronon, liajn vestojn,
    liajn filojn, kaj la vestojn de liaj filoj kune kun li.</l>
  <l n='31'>Kaj
    Moseo diris al Aaron kaj al liaj filoj: Kuiru la viandon &ccirc;e la
    pordo de la tabernaklo de kunveno; kaj tie man&gcirc;u &gcirc;in, kaj anka&ubreve;
    la panon, kiu estas en la korbo de konsekrado, kiel mi ordonis,
    dirante: Aaron kaj liaj filoj &gcirc;in man&gcirc;u.</l>
  <l n='32'>Kaj la resta&jcirc;on el la
    viando kaj el la pano forbruligu per fajro.</l>
  <l n='33'>Kaj for de la
    pordo de la tabernaklo de kunveno ne foriru dum sep tagoj, &gcirc;is la
    tago, en kiu fini&gcirc;os la tempo de via konsekrado; &ccirc;ar sep tagojn
    da&ubreve;ros via konsekrado.</l>
  <l n='34'>Kiel estis farite hodia&ubreve;, tiel la
    Eternulo ordonis fari, por pekliberigi vin.</l>
  <l n='35'>Kaj &ccirc;e la pordo de
    la tabernaklo de kunveno restu tage kaj nokte dum sep tagoj, kaj
    vi observos la servadon al la Eternulo, por ke vi ne mortu; &ccirc;ar
    tiel estas ordonite al mi.</l>
  <l n='36'>Kaj Aaron kaj liaj filoj faris
    &ccirc;ion, kion la Eternulo ordonis per Moseo.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='9'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>En la oka tago Moseo vokis Aaronon kaj liajn filojn kaj la
    pleja&gcirc;ulojn de Izrael.</l>
  <l n='2'>Kaj li diris al Aaron: Prenu al vi junan
    bovidon por pekofero kaj vir&scirc;afon por brulofero, sendifektajn,
    kaj alkonduku ilin anta&ubreve; la Eternulon.</l>
  <l n='3'>Kaj al la Izraelidoj
    diru jene: Prenu virkapron por propeka ofero, kaj bovidon kaj
    &scirc;afidon jara&gcirc;ajn, sendifektajn, por brulofero,</l>
  <l n='4'>kaj virbovon kaj
    vir&scirc;afon por pacofero, por fari oferon anta&ubreve; la Eternulo, kaj
    farunoferon, miksitan kun oleo; &ccirc;ar hodia&ubreve; la Eternulo aperos
    anta&ubreve; vi.</l>
  <l n='5'>Kaj ili alportis tion, kion ordonis Moseo, anta&ubreve; la
    pordon de la tabernaklo de kunveno; kaj la tuta komunumo
    alproksimi&gcirc;is kaj stari&gcirc;is anta&ubreve; la Eternulo.</l>
  <l n='6'>Kaj Moseo diris:
    Jen estas tio, kion la Eternulo ordonis; faru, kaj tiam aperos
    anta&ubreve; vi la majesto de la Eternulo.</l>
  <l n='7'>Kaj Moseo diris al Aaron:
    Aliru al la altaro, kaj faru vian pekoferon kaj vian bruloferon
    kaj pekliberigu vin kaj la popolon, kaj faru la oferon de la
    popolo kaj pekliberigu ilin, kiel ordonis la Eternulo.</l>
  <l n='8'>Kaj
    Aaron aliris al la altaro, kaj bu&ccirc;is la bovidon, kiu estis lia
    propeka ofero.</l>
  <l n='9'>Kaj la filoj de Aaron alportis al li la sangon,
    kaj li trempis sian fingron en la sango kaj &scirc;miris la kornojn de
    la altaro, kaj la ceteran sangon li elver&scirc;is &ccirc;e la bazo de la
    altaro.</l>
  <l n='10'>Sed la sebon kaj la renojn kaj la reton de la hepato
    de la pekofero li bruligis sur la altaro, kiel la Eternulo
    ordonis al Moseo.</l>
  <l n='11'>Kaj la karnon kaj la felon li forbruligis
    per fajro ekster la tendaro.</l>
  <l n='12'>Kaj li bu&ccirc;is la bruloferon, kaj
    la filoj de Aaron alportis al li la sangon, kaj li aspergis per
    &gcirc;i la altaron &ccirc;irka&ubreve;e.</l>
  <l n='13'>Kaj la bruloferon ili alportis al li
    dispecigitan kaj la kapon, kaj li bruligis tion sur la altaro.</l>
  <l n='14'>Kaj li lavis la interna&jcirc;ojn kaj la krurojn kaj bruligis tion kun
    la brulofero sur la altaro.</l>
  <l n='15'>Kaj li alportis la oferon de la
    popolo, kaj li prenis la propekan kapron de la popolo, kaj bu&ccirc;is
    &gcirc;in kaj faris el &gcirc;i pekoferon kiel el la anta&ubreve;a.</l>
  <l n='16'>Kaj li
    alportis la bruloferon kaj agis kun &gcirc;i la&ubreve; la reguloj.</l>
  <l n='17'>Kaj li
    alportis la farunoferon kaj prenis el &gcirc;i plenmanon kaj bruligis
    tion sur la altaro krom la matena brulofero.</l>
  <l n='18'>Kaj li bu&ccirc;is la
    bovon kaj la &scirc;afon kiel pacoferon de la popolo, kaj la filoj de
    Aaron alportis al li la sangon, kaj li aspergis per &gcirc;i la altaron
    &ccirc;irka&ubreve;e;</l>
  <l n='19'>kaj la sebojn de la bovo, kaj el la &scirc;afo la voston
    kaj la kovrantan sebon kaj la renojn kaj la reton de la hepato.</l>
  <l n='20'>Kaj ili metis la sebojn sur la brusta&jcirc;ojn, kaj li ekbruligis
    la sebojn sur la altaro.</l>
  <l n='21'>Kaj la brusta&jcirc;ojn kaj la dekstran
    femuron Aaron skuis kiel skuoferon anta&ubreve; la Eternulo, kiel Moseo
    ordonis.</l>
  <l n='22'>Kaj Aaron levis siajn manojn al la popolo kaj benis
    &gcirc;in; kaj li malsupreniris, plenuminte la pekoferon kaj la
    bruloferon kaj la pacoferon.</l>
  <l n='23'>Kaj Moseo kaj Aaron eniris en la
    tabernaklon de kunveno kaj eliris kaj benis la popolon. Kaj
    montri&gcirc;is la majesto de la Eternulo al la tuta popolo.</l>
  <l n='24'>Kaj
    eliris fajro el anta&ubreve; la Eternulo kaj konsumis sur la altaro la
    bruloferon kaj la sebon; kaj la tuta popolo vidis, kaj ili &gcirc;oje
    ekkriis kaj falis viza&gcirc;altere.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='10'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj Nadab kaj Abihu, la filoj de Aaron, prenis &ccirc;iu sian
    incensujon kaj metis en &gcirc;in fajron kaj metis sur &gcirc;in incenson kaj
    alportis anta&ubreve; la Eternulon fajron fremdan, pri kiu Li ne ordonis
    al ili.</l>
  <l n='2'>Tiam eliris fajro el anta&ubreve; la Eternulo kaj forbruligis
    ilin, kaj ili mortis anta&ubreve; la Eternulo.</l>
  <l n='3'>Kaj Moseo diris al
    Aaron: Jen pri &ccirc;i tio parolis la Eternulo, kiam Li diris: Per
    Miaj proksimuloj Mi sankti&gcirc;os kaj anta&ubreve; la tuta popolo Mi
    majesti&gcirc;os. Kaj Aaron silentis.</l>
  <l n='4'>Kaj Moseo alvokis Mi&scirc;aelon kaj
    Elcafanon, filojn de Uziel, onklo de Aaron, kaj li diris al ili:
    Aliru, elportu viajn fratojn el la sanktejo ekster la tendaron.</l>
  <l n='5'>Kaj ili aliris kaj elportis ilin en iliaj &hcirc;itonoj ekster la
    tendaron, kiel diris Moseo.</l>
  <l n='6'>Kaj Moseo diris al Aaron kaj al
    liaj filoj Eleazar kaj Itamar: Viajn kapojn ne nudigu kaj viajn
    vestojn ne dis&scirc;iru, por ke vi ne mortu kaj por ke Li ne koleru la
    tutan komunumon; sed viaj fratoj, la tuta domo de Izrael,
    priploru la brulon, kiun la Eternulo ekbruligis.</l>
  <l n='7'>Kaj el la
    pordo de la tabernaklo de kunveno ne eliru, por ke vi ne mortu;
    &ccirc;ar la sankta oleo de la Eternulo estas sur vi. Kaj ili agis la&ubreve;
    la vortoj de Moseo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='8'>Kaj la Eternulo ekparolis al Aaron, dirante:</l>
  <l n='9'>Vinon kaj
    ebriiga&jcirc;on ne trinku, nek vi, nek viaj filoj kun vi, kiam vi iras
    en la tabernaklon de kunveno, por ke vi ne mortu. Tio estu eterna
    le&gcirc;o en viaj generacioj.</l>
  <l n='10'>Por ke vi diferencigu inter sankta&jcirc;o
    kaj ordinara&jcirc;o kaj inter malpura&jcirc;o kaj pura&jcirc;o;</l>
  <l n='11'>kaj por ke vi
    instruu al la Izraelidoj &ccirc;iujn le&gcirc;ojn, kiujn eldiris al ili la
    Eternulo per Moseo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='12'>Kaj Moseo diris al Aaron, kaj al Eleazar kaj al Itamar, liaj
    restintaj filoj: Prenu la farunoferon, kiu restis el la
    fajroferoj de la Eternulo, kaj man&gcirc;u &gcirc;in senfermente apud la
    altaro; &ccirc;ar &gcirc;i estas plejsankta&jcirc;o.</l>
  <l n='13'>Kaj man&gcirc;u &gcirc;in sur sankta
    loko; &ccirc;ar &gcirc;i estas via destinita&jcirc;o kaj la destinita&jcirc;o de viaj
    filoj el la fajroferoj de la Eternulo; &ccirc;ar tiel estas ordonite al
    mi.</l>
  <l n='14'>Kaj la brusta&jcirc;on de skuado kaj la femuron de levado man&gcirc;u
    sur loko pura, vi kaj viaj filoj kaj viaj filinoj kune kun vi;
    &ccirc;ar ili estas donitaj kiel via destinita&jcirc;o kaj destinita&jcirc;o de
    viaj filoj el la pacoferoj de la Izraelidoj.</l>
  <l n='15'>La femuron de
    levado kaj la brusta&jcirc;on de skuado ili alportu kun la fajroferoj
    el la sebo, por skui tion kiel skuoferon anta&ubreve; la Eternulo; kaj
    tio estu por vi kaj por viaj filoj eterna destinita&jcirc;o, kiel
    ordonis la Eternulo.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='16'>Kaj la kapron propekan Moseo ser&ccirc;is, sed montri&gcirc;is, ke &gcirc;i
    estas forbruligita. Tiam li ekkoleris kontra&ubreve; Eleazar kaj kontra&ubreve;
    Itamar, la restintaj filoj de Aaron, kaj li diris:</l>
  <l n='17'>Kial vi ne
    man&gcirc;is la pekoferon sur loko sankta? &gcirc;i estas ja plejsankta&jcirc;o,
    kaj &gcirc;i estas donita al vi, por forporti la pekon de la komunumo,
    por pekliberigi ilin anta&ubreve; la Eternulo.</l>
  <l n='18'>Jen &gcirc;ia sango ne estas
    enportita en la internon de la sanktejo; vi devis man&gcirc;i &gcirc;in en la
    sanktejo, kiel estas ordonite al mi.</l>
  <l n='19'>Kaj Aaron diris al Moseo:
    Jen hodia&ubreve; ili alportis sian pekoferon kaj sian bruloferon anta&ubreve;
    la Eternulon, kaj okazis al mi tia afero; se mi man&gcirc;us hodia&ubreve;
    pekoferon, &ccirc;u tio pla&ccirc;us al la Eternulo?</l>
  <l n='20'>Kaj Moseo tion a&ubreve;dis,
    kaj tio pla&ccirc;is al li.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='11'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj la Eternulo ekparolis al Moseo kaj al Aaron, dirante al
    ili:</l>
  <l n='2'>Diru al la Izraelidoj jene: Tio estas la bestoj, kiujn vi
    povas man&gcirc;i el &ccirc;iuj brutoj, kiuj estas sur la tero:</l>
  <l n='3'>&ccirc;iun
    bruton, kiu havas disfenditajn hufojn kaj distran&ccirc;an sulkon sur
    la hufoj kaj kiu rema&ccirc;as ma&ccirc;ita&jcirc;on, vi povas man&gcirc;i.</l>
  <l n='4'>Nur &ccirc;i
    tiujn ne man&gcirc;u el la rema&ccirc;antaj ma&ccirc;ita&jcirc;on kaj el la havantaj
    disfenditajn hufojn: la kamelon, &ccirc;ar &gcirc;i rema&ccirc;as ma&ccirc;ita&jcirc;on, sed
    disfenditajn hufojn &gcirc;i ne havas, malpura &gcirc;i estas por vi;</l>
  <l n='5'>kaj
    la hirakon, &ccirc;ar &gcirc;i rema&ccirc;as ma&ccirc;ita&jcirc;on, sed disfenditajn hufojn &gcirc;i
    ne havas, malpura &gcirc;i estas por vi;</l>
  <l n='6'>kaj la leporon, &ccirc;ar &gcirc;i
    rema&ccirc;as ma&ccirc;ita&jcirc;on, sed disfenditajn hufojn &gcirc;i ne havas, malpura
    &gcirc;i estas por vi;</l>
  <l n='7'>kaj la porkon, &ccirc;ar &gcirc;i havas disfenditajn
    hufojn kaj distran&ccirc;an sulkon sur la hufoj, sed &gcirc;i ne rema&ccirc;as
    ma&ccirc;ita&jcirc;on, malpura &gcirc;i estas por vi.</l>
  <l n='8'>Ilian viandon ne man&gcirc;u kaj
    iliajn kadavrojn ne tu&scirc;u, malpuraj ili estas por vi.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='9'>Jenajn vi povas man&gcirc;i el &ccirc;iuj bestoj, kiuj estas en la akvo:
    &ccirc;iujn, kiuj havas na&gcirc;ilojn kaj skvamojn en la akvo, en la maroj,
    kaj en la riveroj, ilin vi povas man&gcirc;i.</l>
  <l n='10'>Sed &ccirc;iuj, kiuj ne
    havas na&gcirc;ilojn kaj skvamojn, en la maroj kaj en la riveroj, el
    &ccirc;io, kio movi&gcirc;as en la akvo, kaj el &ccirc;iuj esta&jcirc;oj, kiuj vivas en
    la akvo, ili estas abomeninda&jcirc;o por vi;</l>
  <l n='11'>kaj ili estu
    abomeninda&jcirc;o por vi, ilian viandon ne man&gcirc;u kaj iliajn kadavrojn
    abomenu.</l>
  <l n='12'>&Ccirc;io en la akvo, kio ne havas na&gcirc;ilojn kaj skvamojn,
    estas abomeninda&jcirc;o por vi.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='13'>Kaj &ccirc;i tiujn abomenu inter la birdoj, ili ne estu man&gcirc;ataj,
    ili estas abomeninda&jcirc;oj: la aglon kaj la gipaeton kaj la
    pandionon</l>
  <l n='14'>kaj la milvon kaj la falkon kun &gcirc;ia speco,</l>
  <l n='15'>&ccirc;iun
    korvon kun &gcirc;ia speco,</l>
  <l n='16'>kaj la struton kaj la strigon kaj la
    mevon kaj la akcipitron kun &gcirc;ia speco</l>
  <l n='17'>kaj la noktuon kaj la
    mergulon kaj la ibison</l>
  <l n='18'>kaj la cignon kaj la pelikanon kaj la
    perknopteron</l>
  <l n='19'>kaj la cikonion kaj la ardeon kun &gcirc;ia speco kaj
    la upupon kaj la vesperton.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='20'>&Ccirc;io movi&gcirc;anta, kio havas flugilojn kaj iras kvarpiede, estas
    abomeninda&jcirc;o por vi.</l>
  <l n='21'>Nur tiujn vi povas man&gcirc;i el &ccirc;iuj
    movi&gcirc;antoj, kiuj havas flugilojn kaj iras kvarpiede: tiujn, kiuj
    havas genuojn super la kruroj, por salti per ili sur la tero.</l>
  <l n='22'>La jenajn el ili vi povas man&gcirc;i: la akridon kun &gcirc;ia speco kaj la
    cikadon kun &gcirc;ia speco kaj la grilon kun &gcirc;ia speco kaj la lokuston
    kun &gcirc;ia speco.</l>
  <l n='23'>Sed &ccirc;iu alia movi&gcirc;anto, kiu havas flugilojn kaj
    kvar piedojn, estas abomeninda&jcirc;o por vi.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='24'>Kaj per la jenaj vi fari&gcirc;os malpuraj; &ccirc;iu, kiu ektu&scirc;os ilian
    kadavron, estos malpura &gcirc;is la vespero;</l>
  <l n='25'>kaj &ccirc;iu, kiu portos
    kadavra&jcirc;on de ili, lavu siajn vestojn, kaj li estos malpura &gcirc;is
    la vespero:</l>
  <l n='26'>&ccirc;iu bruto, kiu havas disfenditajn hufojn, sed ne
    havas distran&ccirc;an sulkon kaj ne rema&ccirc;as ma&ccirc;ita&jcirc;on, estas malpura
    por vi; &ccirc;iu, kiu ektu&scirc;os ilin, estos malpura.</l>
  <l n='27'>Kaj el &ccirc;iuj
    bestoj kvarpiedaj &ccirc;iuj, kiuj iras sur siaj plandoj, estas
    malpuraj por vi; &ccirc;iu, kiu ektu&scirc;os ilian kadavron, estos malpura
    &gcirc;is la vespero.</l>
  <l n='28'>Kaj kiu portos kadavra&jcirc;on de ili, lavu siajn
    vestojn, kaj li estos malpura &gcirc;is la vespero: malpuraj ili estas
    por vi.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='29'>Kaj jen, kio estas malpura por vi inter la rampa&jcirc;oj, kiuj
    rampas sur la tero: la talpo kaj la muso kaj la lacerto kun &gcirc;ia
    speco</l>
  <l n='30'>kaj la geko kaj la monitoro kaj la uromastiko kaj la
    skinko kaj la &hcirc;ameleono.</l>
  <l n='31'>Tiuj estas la malpuraj por vi inter
    &ccirc;iuj rampa&jcirc;oj; &ccirc;iu, kiu ektu&scirc;os ilin post ilia morto, estos
    malpura &gcirc;is la vespero.</l>
  <l n='32'>Kaj &ccirc;io, sur kion falos io el ili
    malviva, estos malpura; &ccirc;u &gcirc;i estos ia ligna vazo, &ccirc;u vesto, &ccirc;u
    felo, &ccirc;u sako, &ccirc;u ia ilo, per kiu oni faras laboron &dash; oni metu &gcirc;in
    en akvon, kaj &gcirc;i estos malpura &gcirc;is la vespero, kaj tiam &gcirc;i
    fari&gcirc;os pura.</l>
  <l n='33'>Kaj se en ian argilan vazon io el ili falos
    internen, tiam &ccirc;io, kio estas interne, fari&gcirc;os malpura; kaj la
    vazon rompu.</l>
  <l n='34'>&Ccirc;iu man&gcirc;a&jcirc;o, kiun oni man&gcirc;as, se &scirc;prucos sur &gcirc;in
    tia akvo, fari&gcirc;os malpura; kaj &ccirc;iu trinka&jcirc;o, kiun oni trinkas, en
    tia vazo fari&gcirc;os malpura.</l>
  <l n='35'>Kaj &ccirc;io, sur kion falos io el ilia
    kadavra&jcirc;o, fari&gcirc;os malpura; se &gcirc;i estos forno a&ubreve; kaldrono, oni
    &gcirc;in disrompu; malpuraj ili estas kaj malpuraj ili estu por vi.</l>
  <l n='36'>Nur fonto kaj puto kaj akvejoj restos puraj. Kiu ektu&scirc;os ilian
    kadavra&jcirc;on, fari&gcirc;os malpura.</l>
  <l n='37'>Kaj se io el ilia kadavra&jcirc;o falos
    sur ian semeblan semon, kiu estas semota, &gcirc;i restos pura.</l>
  <l n='38'>Sed
    se estos ver&scirc;ita akvo sur la semon kaj io el ilia kadavra&jcirc;o falos
    sur &gcirc;in, tiam &gcirc;i estos malpura por vi.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='39'>Kaj se mortos ia bruto el tiuj, kiujn vi uzas por man&gcirc;i, tiam
    tiu, kiu ektu&scirc;os &gcirc;ian kadavron, estos malpura &gcirc;is la vespero.</l>
  <l n='40'>Kaj tiu, kiu man&gcirc;os ion el &gcirc;ia kadavra&jcirc;o, lavu siajn vestojn, kaj
    li estos malpura &gcirc;is la vespero; kaj tiu, kiu portos &gcirc;ian
    kadavron, lavu siajn vestojn, kaj li estos malpura &gcirc;is la
    vespero.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='41'>&Ccirc;ia rampa&jcirc;o, kiu rampas sur la tero, estas abomeninda&jcirc;o, &gcirc;i ne
    estu man&gcirc;ata.</l>
  <l n='42'>&Ccirc;io, kio rampas sur la ventro, kaj &ccirc;io, kio iras
    sur kvar piedoj a&ubreve; sur pli da piedoj, sed estas rampa&jcirc;o, kiu
    rampas sur la tero &dash; ilin ne man&gcirc;u, &ccirc;ar ili estas abomeninda&jcirc;o.</l>
  <l n='43'>Ne abomenindigu viajn animojn per iaj bestoj rampantaj, kaj ne
    malpuri&gcirc;u per ili, farante vin mem malpuraj.</l>
  <l n='44'>&Ccirc;ar Mi, la
    Eternulo, estas via Dio; tial sanktigu vin kaj estu sanktaj, &ccirc;ar
    Mi estas sankta; kaj ne malpurigu viajn animojn per ia rampa&jcirc;o,
    kiu rampas sur la tero.</l>
  <l n='45'>&Ccirc;ar Mi estas la Eternulo, kiu
    elkondukis vin el la lando Egipta, por esti Dio por vi; estu do
    sanktaj, &ccirc;ar Mi estas sankta.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='46'>Tio estas la le&gcirc;o pri la brutoj kaj pri la birdoj, kaj pri
    &ccirc;iuj bestoj, movi&gcirc;antaj en la akvo, kaj pri &ccirc;iuj bestoj, kiuj
    rampas sur la tero,</l>
  <l n='47'>por fari diferencon inter la malpura&jcirc;o kaj
    pura&jcirc;o, kaj inter la bestoj, kiujn oni povas man&gcirc;i, kaj la
    bestoj, kiujn oni devas ne man&gcirc;i.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='12'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj la Eternulo ekparolis al Moseo, dirante:</l>
  <l n='2'>Diru al la
    Izraelidoj jene: Se virino fruktigos semon kaj naskos knabeton,
    tiam &scirc;i estos malpura dum sep tagoj; kiel en la tagoj de sia
    monata&jcirc;a suferado &scirc;i estos malpura.</l>
  <l n='3'>Kaj en la oka tago oni
    cirkumcidu la karnon de lia prepucio.</l>
  <l n='4'>Tridek tri tagojn &scirc;i
    restu en la sango de sia puri&gcirc;o; nenion sanktan &scirc;i tu&scirc;u kaj en la
    sanktejon &scirc;i ne venu, &gcirc;is fini&gcirc;os la tagoj de &scirc;ia puri&gcirc;o.</l>
  <l n='5'>Se &scirc;i
    naskos knabineton, tiam &scirc;i estu malpura dum du semajnoj kiel &ccirc;e
    sia monata&jcirc;o, kaj sesdek ses tagojn &scirc;i restu en la sango de sia
    puri&gcirc;o.</l>
  <l n='6'>Kaj kiam fini&gcirc;os la tagoj de &scirc;ia puri&gcirc;o post filo a&ubreve;
    filino, &scirc;i alportu jara&gcirc;an &scirc;afidon kiel bruloferon, kaj
    kolombidon a&ubreve; turton kiel pekoferon, al la pordo de la tabernaklo
    de kunveno, al la pastro.</l>
  <l n='7'>Kaj li tion alportos anta&ubreve; la
    Eternulon kaj pekliberigos &scirc;in, kaj &scirc;i puri&gcirc;os de sia
    sangofluado. Tio estas la le&gcirc;o pri naskintino, &ccirc;u de knabo, &ccirc;u de
    knabino.</l>
  <l n='8'>Kaj se &scirc;i ne estas sufi&ccirc;e bonstata, por alporti
    &scirc;afidon, tiam &scirc;i prenu du turtojn a&ubreve; du kolombidojn, unu kiel
    bruloferon kaj la duan kiel pekoferon; kaj la pastro pekliberigos
    &scirc;in, kaj &scirc;i puri&gcirc;os.</l>
  </lg>

</div>

<div type='chapter' n='13'>

  <lg type='para'>
  <l n='1'>Kaj la Eternulo ekparolis al Moseo kaj al Aaron, dirante:</l>
  <l n='2'>Se
    &ccirc;e iu homo sur la ha&ubreve;to de lia korpo aperos &scirc;vela&jcirc;o a&ubreve; pustulo a&ubreve;
    makulo tiamaniere, ke sur la ha&ubreve;to de lia korpo fari&gcirc;os kvaza&ubreve;
    infekta&jcirc;o de lepro, tiam oni alkonduku lin al la pastro Aaron a&ubreve;
    al unu el liaj filoj, la pastroj.</l>
  <l n='3'>Kaj la pastro rigardos la
    infekta&jcirc;on sur la ha&ubreve;to de la korpo, kaj se li vidos, ke la haroj
    sur la infekta&jcirc;o fari&gcirc;is blankaj kaj la infekta&jcirc;o aspektas pli
    profunda ol la ha&ubreve;to de lia korpo, tiam &gcirc;i estas infekta&jcirc;o de
    lepro; kaj la pastro &gcirc;in pririgardos, kaj deklaros, ke &gcirc;i estas
    malpura.</l>
  <l n='4'>Kaj se &gcirc;i estos blanka makulo sur la ha&ubreve;to de lia
    korpo, sed &gcirc;i ne aspektos pli profunda ol la ha&ubreve;to, kaj la haroj
    sur &gcirc;i ne fari&gcirc;is blankaj, tiam la pastro en&scirc;losu la infektiton
    por sep tagoj.</l>
  <l n='5'>Kaj la pastro rigardos lin en la sepa tago, kaj
    se li vidos, ke la infekta&jcirc;o restis en la anta&ubreve;a stato, kaj ke la
    infekta&jcirc;o ne disvasti&gcirc;is sur la ha&ubreve;to, tiam la pastro en&scirc;losu lin
    por pluaj sep tagoj.</l>
  <l n='6'>Kaj la pastro rigardos lin en la plua sepa
    tago, kaj se li vidos, ke la infekta&jcirc;o fari&gcirc;is malpli rimarkebla
    kaj &gcirc;i ne disvasti&gcirc;is sur la ha&ubreve;to, tiam la pastro deklaru lin
    pura: &gcirc;i estas likeno: li lavu siajn vestojn, kaj li estos pura.</l>
  <l n='7'>Sed se la likeno tre disvasti&gcirc;is sur la ha&ubreve;to, post kiam li
    montris sin al la pastro, ke tiu deklaru lin pura, tiam li duan
    fojon devas sin montri al la pastro.</l>
  <l n='8'>Kaj se la pastro vidos, ke
    la likeno disvasti&gcirc;is sur la ha&ubreve;to, tiam la pastro deklaros lin
    malpura: &gcirc;i estas lepro.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='9'>Se sur iu homo estos infekta&jcirc;o de lepro, oni alkonduku lin al
    la pastro.</l>
  <l n='10'>Kaj se la pastro vidos, ke estas blanka &scirc;vela&jcirc;o sur
    la ha&ubreve;to kaj ke de &gcirc;i la haroj fari&gcirc;is blankaj kaj sur la &scirc;vela&jcirc;o
    estas kruda karno,</l>
  <l n='11'>tiam tio estas malnova lepro sur la ha&ubreve;to
    de lia korpo; kaj la pastro deklaros lin malpura, ne en&scirc;losos
    lin; &ccirc;ar li estas malpura.</l>
  <l n='12'>Se la lepro disfloros sur la ha&ubreve;to
    kaj la lepro kovros la tutan ha&ubreve;ton de la infektito, de lia kapo
    &gcirc;is la piedoj, &ccirc;ion, kion povas vidi la okuloj de la pastro;</l>
  <l n='13'>kaj la pastro vidos, ke la lepro kovris lian tutan korpon, tiam
    li deklaros la infekta&jcirc;on pura: &ccirc;io fari&gcirc;is blanka, tial &gcirc;i estas
    pura.</l>
  <l n='14'>Sed en la tago, en kiu montri&gcirc;os sur li kruda karno, li
    estos malpura.</l>
  <l n='15'>Kiam la pastro vidos la krudan karnon, li
    deklaros lin malpura; la kruda karno estas malpura: &gcirc;i estas
    lepro.</l>
  <l n='16'>Tamen se la kruda karno &scirc;an&gcirc;i&gcirc;os kaj fari&gcirc;os blanka,
    tiam li venu al la pastro.</l>
  <l n='17'>Kaj kiam la pastro lin rigardos,
    kaj vidos, ke la infekta&jcirc;o aliformi&gcirc;is en blanka&jcirc;on, tiam la
    pastro deklaros la infekta&jcirc;on pura; li estos pura.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='18'>Kaj se sur ies korpo estos absceso kaj resani&gcirc;os,</l>
  <l n='19'>kaj sur
    la loko de la absceso estos blanka &scirc;vela&jcirc;o a&ubreve; ru&gcirc;ete-blanka
    makulo, tiam li devas sin montri al la pastro.</l>
  <l n='20'>Kaj la pastro
    rigardos, kaj se li vidos, ke &gcirc;i aspektas pli profunda ol la
    ha&ubreve;to kaj &gcirc;iaj haroj fari&gcirc;is blankaj, tiam la pastro deklaros lin
    malpura: &gcirc;i estas infekta&jcirc;o de lepro, &gcirc;i ekfloris en la absceso.</l>
  <l n='21'>Kaj se la pastro vidos, ke ne estas sur &gcirc;i blankaj haroj kaj
    &gcirc;i ne estas pli profunda ol la ha&ubreve;to kaj &gcirc;i estas ne tre
    rimarkebla, tiam la pastro en&scirc;losos lin por sep tagoj.</l>
  <l n='22'>Sed se
    &gcirc;i disvasti&gcirc;os sur la ha&ubreve;to, tiam la pastro deklaros lin malpura:
    tio estas infekta&jcirc;o.</l>
  <l n='23'>Se la makulo restos sur sia loko kaj ne
    disvasti&gcirc;os, &gcirc;i estas brulumo de absceso; kaj la pastro deklaros
    &gcirc;in pura.</l>
  </lg>

  <lg type='para'>
  <l n='24'>A&ubreve; se sur la ha&ubreve;to de lia korpo estos brulvundo kaj sur la
    karno de la brulvundo aperos makulo ru&gcirc;ete-blanka a&ubreve; blanka,</l>
  <l n='25'>kaj la pastro &gcirc;in rigardos, kaj vidos, ke la haroj sur la makulo
    fari&gcirc;is blankaj kaj &gcirc;i aspektas pli profunda ol la ha&ubreve;to, tiam &gcirc;i
    estas 
