▲ Artikollisto

INTEL 8080 — priskribo kaj programado

Christian Bertin (tradukinto)

fonto: Scienca Revuo, 1978 n-ro 133,
artikolo 1863 (PDF); redaktita teksto

laŭ permeso: CC BY-ND 4.0

Vortoj de la tradukinto

La sekvantaj paĝoj estas grandparte traduko de du ĉapitroj el la usona libreto “Intel 8080 Microcomputer Systems User’s Manual”, eldonita en septembro 1975, pri kiu ne ekzistas kopirajtoj. La paĝoj konsistigas la ĉefan parton de enkonduko al la kompreno de funkciado kaj utiligo de la fama konata mikroprilaborilo INTEL 8080.

Mi laboras ankaŭ pri konekto al komputoraj retoj per la proceduro X25, precipe pri la franca, pakkomuta reto TRANSPAC.

Ĉiuj kritikoj kaj rimarkigoj estas bonvenaj. Bonvolu sendi ĉiujn poŝtaĵojn al la adreso de mia oficejo:

Christian Bertin, inĝeniero C.C.E.T.T., departemento RSI 2, rue de la Mabilais, B.P. 1266 35013 Rennes Cedex, Francio

1. La funkcioj de komputoro

Tiu ĉapitro prezentas iujn bazajn komputajn konceptojn. Ĝi havigas foninformojn kaj difinojn, kiuj estos utilaj en la postaj ĉapitroj de la manlibro. Tiuj, kiuj jam familiariĝis pri komputoroj, povas preterlasi ĝin.

Tipa karaktra komputoro konsistas el:

La storon oni utiligas por stori instrukciojn, koditajn partojn de informo, kiuj regas la aktivojn de CPU, kaj datumojn, la koditajn partojn de informo, kiuj estas prilaborataj de la CPU. Programo estas grupo da logike ligitaj instrukcioj, storita en la storo. CPU legas ĉiun instrukcion el la storo laŭ logike determinita sekvenco kaj uzas ĝin por startigi prilaborajn agojn. Se la programsekvenco estas kohera kaj logika, la efektivigo de la programo produktos kompreneblajn kaj utilajn rezultojn.

La storon oni utiligas ankaŭ por stori la datumojn manipulotajn same kiel la instrukciojn, kiuj regos tiun manipuladon. Oni devas organizi la programon tiel, ke CPU ne legu neinstrukcian vorton, kiam ĝi atendas instrukcion. CPU kapablas rapide atingi iun ajn datumon, storitan en la storo; sed ofte la storo ne estas sufiĉe vasta, por ke oni povu stori la tutan datumaron necesan por aparta laboro. Oni povas solvi la problemon provizante la komputoron per unu aŭ pliaj enigpordoj. CPU kapablas adresi tiujn pordojn kaj enirigi la tiean datumon. La aldono de enigpordoj ebligas al la komputoro ricevi informojn el eksteraj ekipaĵoj (trubendlegilo aŭ fleksebla disko) laŭ rapidoj kaj kvantoj.

Komputoro bezonas ankaŭ unu aŭ pliajn eligpordojn, kiuj ebligas al CPU transdoni la rezultojn de sia prilaboro al la ekstera mondo. La eligaĵo povas iri al vidigilo por uzo fare de homa funkciigisto, al periferia aparato, kiu produktas “firman kopiaĵon”, ekz. al linipresilo, al periferia storaparato, kia estas supladiska ilo, aŭ la eligaĵo povas konsistigi prilaboro-regajn signalojn, kiuj regas la funkciadon de alia sistemo, ekz. de aŭtomata muntlinio. Same kiel enigpordojn, ankaŭ eligpordojn oni povas adresi. La kunaj enigkaj eligpordoj ebligas komunikadon de la prilaborilo kun la ekstera mondo.

CPU unuigas la sistemon. Ĝi regas la funkciojn, efektivigatajn de la aliaj komponaĵoj. CPU devas kapabli legi instrukciojn el la storo, analizi iliajn duumajn enhavojn kaj efektivigi ilin. Ĝi devas kapabli ankaŭ adresi storon kaj enig/eligpordojn, kiam tio estas necesa por la efektivigo de la instrukcioj, Krome, CPU devus kapabli identigi kaj respondi iujn eksterajn regsignalojn, kiaj estas INTERROMP- kaj ATEND-petoj. La funkciaj unuoj en CPU, kiuj ebligas al ĝi efektivigi la funkciojn, estas priskribitaj ĉi-sube.

Tipa centra prilabora unuo (CPU) konsistas el la interligitaj funkciaj unuoj:

Registrumoj estas portempe storaj unuoj en CPU. Iuj registrumoj, kiaj estas la instrukcimontrilo kaj la instrukciregistrumo, havas specialan utilon. Aliaj registrumoj, ekz. la akumulatoro, estas por uzo multe pli ĝenerala.

1.1. Akumulatoro

La akumulatoro kutime enhavas unu el la operandoj manipulotaj de ALU. Unu tipa instrukcio ordonas al ALU adicii enhavon de iu alia registrumo kun enhavo de la akumulatoro kaj stori la rezulton en la akumulatoron mem. Ĝenerale la akumulatoro estas kaj la fontregistrumo (operando) kaj la celregistrumo (rezulto).

CPU ofte inkludas nombron da pliaj ĝeneralcelaj registrumoj, kiuj povas utili por stori operandojn aŭ provizoran datumon. La havo de ĝeneralcelaj registrumoj forigas la neceson dudirekte movi provizorajn rezultojn inter la storo kaj la akumulatoro, tiel pligrandigante la prilaborajn rapidon kaj efikon.

1.2. Instrukcimontrilo (saltoj, subrutinoj kaj la stako)

La instrukciojn, kiuj konsistigas programon, oni storas en la sistemstoron. La centra prilaborilo adresas enhavon de la storo por determini la taŭgan agon. Tio signifas, ke la prilaboro devas koni la storeron, kiu enhavas la postan instrukcion.

Ĉiuj storeroj estas numeritaj por distingi unujn de la aliaj. La numero, kiu identigas storeron, estas nomata ĝia adreso.

La prilaborilo prizorgas registrumon, kiu enhavas la adreson de la posta programinstrukcio. Tiu registrumo estas nomata instrukcimontrilo. La prilaborilo aktualigas la instukcimontrilon aldonante “1” al la registrumo ĉiufoje, kiam ĝi legas instrukcion. Tiel la instrukcimontrilo ĉiam estas aktuala (indikanta postan instrukcion).

La programisto do storas siajn instrukciojn en numere apudajn adresojn tiel, ke la malplej altaj adresoj enhavas la unuajn instrukciojn efektivigotajn, kaj la plej altaj adresoj enhavas la plej postajn. La programisto rajtas malobei tiun paŝpostpaŝan regulon nur tiam, kiam instrukcio en storero estas saltinstrukcio al alia storero,

Saltinstrukcio enhavas adreson de instrukcio, kiu estas efektivigota tuj post tiu saltinstrukcio. La tuj postan instrukcion oni rajtas stori en iun ajn storeron, la programita salto indikas ĝian ekzaktan adreson. Dum la efektivigo de la saltinstrukcio la prilaborilo anstataŭigos la enhavon de sia instrukcimontrilo per la adreso indikita de la salto. Tiel la logika daŭro de la programo konserviĝas.

Speciala speco de programsalto okazas, kiam la storita programo vokas subrutinon. En tiu speco de salto oni postulas de la prilaborilo memori enhavon de la instrukcimontrilo en la momento de la salt-okazo. Tio ebligas al la prilaborilo daŭrigi la efektivigon de la ĉefa programo, kiam ĝi ĝisfine efektivigas la lastan instrukcion de la subrutino.

Subrutino estas programo en programo. Kutime ĝi estas ĝeneralcele instrukcisekvenco, kiu povas esti ripete efektivigata dum la ĉefa programo. Rutinaj programoj, kiuj kalkulas la potencon je du, la sinuson aŭ la logaritmon de programvariablo, estas bonaj ekzemploj de funkcioj ofte skribitaj kiel subrutinoj. Aliaj ekzemploj povas esti programoj konceptitaj por enigi aŭ eligi datumojn de aŭ al apartaj periferiaj aparatoj.

La prilaborilo, laŭ speciala maniero, administras subrutinojn por certigi ordan reiron al la ĉefa programo, Kiam la prilaborilo legis vokinstrukcion, ĝi krementas la instrukcimontrilon (kiel kutime), kaj storas ties enhavon en rezervitan stor-areon nomatan stako. La stako tiel savas la adreson de la instrukcio, efektivigota post kompleta efektivigo de la subrutino. Poste la prilaborilo movas la adreson, indikitan en la voko, en sian instrukcimontrilon. La poste legota instrukcio do estos la unua paŝo de la subrutino.

La lasta instrukcio en ĉiuj subrutinoj estas reiro. Tia instrukcio ne bezonas indiki adreson. Kiam prilaborilo legas reir-instrukcion, ĝi nur anstataŭigas la nunan enhavon de la instrukcimontrilo per adreso, storita ĉe la stakosupro. Tio ebligas al la prilaborilo, daŭrigi la efektivigon de la vokinta programo ĉe la punkto, kiu tuj sekvas la originan vokinstrukcion.

Subrutinoj ofte estas ŝtuparaj; tio signifas, ke subrutino Kelkfoje vokas alian, duan subrutinon. Tiu dua povas voki trian kaj tiel plu. Tio estas vere akceptebla, se la prilaborilo posedas sufiĉan kapaciton por stori la necesajn reir-adresojn kaj proviĝis per logiko por tion fari. Alidirate, la maksimuma profundo de la ŝtuparo determiniĝas per la profundo de la stako mem. Se la stako disponas pri loko por stori tri reir-adresojn, do tri niveloj da subrutinoj estas akcepteblaj.

Prilaboriloj diversmaniere administras stakojn. Iuj posedas eblon por storadi reir-adresojn interne de la prilaborilo mem. Aliaj prilaboriloj utiligas rezervitan areon de ekstera storo kiel stakon kaj simple prizorgas montrilan registrumon, kiu enhavas la adreson de la plej freŝdata staken-movo. La ekstera stato principe ebligas senliman subrutinŝtuparon. Plie se la prilaborilo disponas pri instrukcioj, kiuj ebligas puŝi aŭ tiri la enhavon de la akumulatoro, aŭ de aliaj ĝeneralcelaj registrumoj, en la stakon aŭ el la stako laŭ la adreso, storita en la stakmontrilo, tiam la prilaboro kun plurnivelaj interrompoj (priskribota en ĉi tiu ĉapitro) estas ebla. La prilaborilan staton (t.s. la enhavojn de ĉiuj registrumoj) oni povas savi en la stakon, kiam interrompo akceptiĝas, kaj poste restarigi ĝin, kiam la interrompo ĝisfine serviĝis. La eblo savi la prilaborilan staton en ĉiu momento estas disponebla, eĉ se la interrompserva programo mem estas interrompata.

1.3. Instrukciregistrumo kaj malkodilo

Ĉiu komputoro havas vortlongon, kiu karakterizas tiun maŝinon. Komputoro-vortlongon oni kutime determinas per la amplekso de ĝiaj internaj storeroj kaj interkonektaj kanaloj (nomataj buso). Ekzemple komputoro, kies registrumoj kaj busoj kapablas stori kaj transmovi ok bitojn da informo, havas karakterizan vortlongon de ok bitoj kaj nomiĝas okbita paralela prilaborilo. La okbita paralela prilaborilo ĝenerale plej efikas, utiligante okbitajn duumajn kampojn, kaj la storo asociita al tia prilaborilo estas organizita por stori ok bitojn en ĉiun adreseblan storeron. Datumoj kaj instrukcioj estas storataj kiel okbitaj duumaj nombroj aŭ kiel nombroj, kiuj estas entjeraj obloj de ok bitoj: 16 bitoj, 24 bitoj k.t.p. Tiu karakteriza okbita kampo estas ofte nomata okbito.

Ĉiu operacio, kiun prilaborilo kapablas efektivigi, estas identigita kiel unika okbito de datumo, konata kiel instrukcikodo aŭ operacikodo. Okbita vorto, uzala kiel instrukcikodo, permesas distingon inter 256 eblaj agoj, kio estas pli ol sufiĉa por la plimulto de la prilaboriloj. La prilaborilo legas instrukcion laŭ du apartaj operacioj. Unue la prilaborilo transmovas la adreson el sia instrukcimontrilo al la storo, due la storo resendas la adresitan okbiton al la prilaborilo. CPU storas tiun instrukciokbiton en registrumon, nomatan la instrukciregistrumo kaj uzas ĝin por regi la agojn dum la resto de la instrukcia efektivigo.

La meĥanismo, laŭ kiu la prilaborilo tradukas instrukcikodon en specifajn agojn, postulas pli detalan priskribon, ol permesas la ĉi tie disponebla loko. Tamen la koncepto devus esti intuicie klara al ĉiu logikplanisto. La okbitojn, storitajn en la instrukciregistrumon, oni povas malkodi kaj utiligi por selekte aktivigi unu el pluraj eliglineoj, en tiu okazo el ĝis 256 lineoj. Ĉiu lineo prezentas aron de agoj, asociitaj al efektivigo de unu aparta instrukcikodo. La aktivan lineon oni povas kombini kun selektitaj tempantaj pulsoj por estigi elektrajn signalojn, kiuj do povas utili por iniciati specifajn agojn. La tradukon de kodo en agon realigas la instrukci-malkodilo kaj la asociita regcirkvitaro.

La okbita instrukcikodo ofte sufiĉas por specifi apartan prilaboran agon. Tamen kelkfoje la efektivigo de instrukcio postulas pli da informo, ol okbitoj povas enteni.

Ekzemplo de tio estas instrukcio, kiu adresas storeron. La baza instrukcikodo identigas la efektivigotan operacion, sed ne kapablas specifi ankaŭ la celadreson. En tia okazo estas necesa du- aŭ tri-okbita instrukcio. Sinsekvaj instrukci-okbitoj estas storitaj en sinsekvajn storerojn kaj la prilaborilo efektivigas du aŭ tri sinsekvajn legojn por havi la tutan instrukcion. La unuan okbiton, prenitan el la storo, oni lokas en la prilaborilan instrukciregistrumon kaj la postaj okbitoj eniras portempen storon; poste la prilaborilo daŭrigas la efektivigan fazon. Okaze de tia instrukckio oni parolas pri variablo-longo.

1.4. Adresregistrumo(j)

CPU povas utiligi registrumon aŭ registrumparon por enteni adreson de storero, kiun oni adresos. Se la adresregistrumo estas programebla (t.e., se ekzistas instrukcioj por ebligi al programisto modifi la enhavon de la registrumo), la programo povas konsistigi adreson en la adresregistrumon antaŭ ol efektivigi storcelantan instrukcion (instrukcio, kiu legas datumon el la storo, skribas datumon en la storon, aŭ operacias pri storita datumo).

1.5. Aritmetika/logika unuo (ALU)

Ĉiuj prilaboriloj enhavas artimetikan/logikan unuon, kiun oni ofte nomas nur ALU. ALU, kiel implicas ĝia nomo, estas parto de CPU kaj la ilo, kiu efektivigas aritmetikajn kaj logikajn operaciojn pri duumaj datumoj.

ALU devas enhavi adiciilon, kiu kapablas kombini la enhavojn de du registrumoj laŭ la logiko de la dubaza aritmetiko.

Tio permesas al la prilaborilo efektivigi aritmetikajn manipuladojn pri datumoj, kiujn ĝi prenas el la storo kaj el siaj aliaj enirejoj.

Utiligante nur la bazan adiciilon, sperta programisto kapablas skribi programojn, kiuj subtrahos, multiplikos kaj dividos, donante al la maŝino kompletajn aritmetikajn kapablojn. Tamen, praktike pli multaj ALUoj provizas aliajn enigitajn funkciojn, inklude peraparatan subtrahon, Boole-logikajn operaciojn kaj paŝigokapablojn.

ALU enhavas flagbitojn, kiuj spegulas iujn eventojn aŭ apartaĵojn, okazantajn en aritmetikaj kaj logikaj manipuladoj. Tial flagoj inkludas kromon, nulon, signon kaj parecon. Eblas programi saltojn, kiujn kondiĉos la stato de unu aŭ pluraj flagoj. Tiel ekzemple, la programo povas esti planita por salti al speciala rutina programo, se la krombito staras post adiciinstrukcio.

1.6. Regcirkvitaro

La regcirkvitaro estas la ĉefa funkciunuo en CPU. Uzante horloĝajn signalojn, la regcirkvitaro prizorgas la taŭgan sinsekvon de la eventoj, postulataj de ĉiu prilabora tasko. Leginte kaj malkodinte instrukcion, la regcirkvitaro eligas la adekvatajn signalojn (al unuoj de CPU aŭ internaj aŭ eksteraj por iniciati la taŭgan prilaboran agon. La regcirkvitaro ofte kapablas respondi al eksteraj signaloj, kiaj estas interrompo aŭ atendopeto. Interrompopeto estigas portempan ĉeson de la efektivigo de la ĉefa programo fare de la regcirkvitaro, salton al speciala rutina programo por servi la interrompi[n]tan aparaton, kaj poste reiron al la ĉefa programo. Atendopeto ofte devenas de stora aŭ eniga/eliga elemento, kiu operacias malpli rapide ol CPU. La regcirkvitaro atendigos CPUon ĝis kiam la storo aŭ la eniga/eliga pordo estos preta pri la datumo.

2. Komputoraj operacioj

Iuj operacioj estas bazaj por multaj komputoroj. Klara kompreno de tiuj bazaj operacioj estas necesa antaŭ ekzameno de la specifaj operacioj de aparta komputoro.

2.1. Tempado

La agadoj de komputoro estas ciklecaj. La prilaborilo legas instrukcion, efektivigas la postulatajn operaciojn, legas la postan instrukcion kaj tiel plu. Tiu orda sinsekvo de eventoj postulas precizan tempadon kaj CPU do bezonas libermovan oscilan horloĝon, kiu provizas referencon por ĉiuj prilaborilaj agoj. La duaĵo: lego kaj efektivigo de nur unu instrukcio estas nomata instrukciciklo. La parto de ciklo, asociita al klare difinita ago, estas nomata stadio. Kaj la intervalon inter pulsoj de tempada oscililo oni nomas horloĝperiodo. Ĝenerale unu aŭ pluraj horlogperiodoj estas necesaj por la etektiviĝo de stadio kaj pluraj stadioj estas en unu ciklo.

2.2. Instrukcilego

La unua(j) stadio(j) de ĉiu instrukciciklo estas uzata(j) por legi la postan instrukcion. CPU eligas legsignalon kaj la enhavo de la instrukcimontrilo estas sendata al la storo, kiu respondas resendante la postan instrukcivorton La unua okbito de la instrukcio eniras la instrukciregistrumon. Se la instrukcio konsistas el pli ol unu okbito, pliaj stadioj estas necesaj por havi ĉiujn okbitojn de la instrukcio. Kiam la tuta instrukcio estas en CPU, la instrukcimontrilon oni krementas (preparo por la posta instrukcilego) kaj oni malkodas la instrukcion. La operacio indikata de la instrukcio estas efektivigota dum la restaj stadioj de la instrukciciklo. La instrukcio povas postuli storlegon aŭ -skribon, enigon aŭ eligon kaj/aŭ internan CPU-operacion (ekz. in terregistruma movo aŭ registrum-adicia operacio)

2.3 Storlego

Instrukcilego estas nur speciala storlega operacio, kiu movas la instrukcion en la CPUan instrukciregistrumon, La legita instrukcio tiam povas postuli datumlegon el la storo al CPU. CPU denove eligas legsignalon kaj sendas la ĝustan storadreson, la storo respondas, resendante la petitan vorton, La ricevita datumo eniras la akumulatoron aŭ unu el la aliaj ĝeneralcelaj registrumoj (ne la instrukciregistrumon).

2.4. Storskribo

La storskriba operacio similas la storlegan, escepte pri la direkto de la datumomovo. CPU eligas skribsignalon, sendas la ĝustan storadreson, kaj tiam sendas la datumvorton skribotan en la adresitan storeron

2.5. Atendo (storsinĥronigo)

Kiel antaŭdirite, la agoj de la prilaborilo estas tempataj de mastra horloĝoscililo. La horloĝperiodo determinas la tempadon de ĉiuj prilaboraj agoj. Tamen la rapido de la prilaborila ciklo limiĝas pro la stora legotempo. Post la sendo de la leg-adreso al la storo fare de la prilaborilo, ĝi devas atendi ĝis la respondo de la storo. Pli multaj storoj kapablas respondi multe pli rapide ol la laborciklo daŭras. Tamen kelkaj ne kapablas doni la adresitan okbiton antaŭ la minimuma tempo, indikata de la prilaborila horloĝo.

Prilaborilo do devus enhavi sinĥronigilon, kiu ebligus al la storo peti atendostadion. Kiam la storo ricevas validigitan leg- aŭ skribsignalon, ĝi metas petsignalon al la prilaborila enirejo PRETA, estigante provizoran paŭzon de CPU. Post la tempo necesa por respondi, la storo liberigas la prilaborilan enirejon PRETA kaj la instrukciciklo redaŭras.

2.6. Enigoj/Eligoj

Enigaj kaj eligaj operacioj similas al la storlegaj aŭ storskribaj operacioj, sed en tia okazo, periferia eniga/eliga aparato estas adresata anstataŭ storero, CPU eligas la taŭgan enigan aŭ eligan regsignalon, sendas la ĝustan aparatadreson kaj ricevas la eniran datumon, aŭ sendas la eliran,

Datumo povas eniri aŭ eliri laŭ paralela aŭ seria formo. Ĉiu datumo en karaktra komputoro estas prezentata laŭ duume kodita formo. Duuma datumvorto konsistas el bitaro, ĉiu bito estas aŭ unu aŭ nulo. Paralela enigo/eligo estas movo de ĉiuj vortbitoj samtempe, po unu bito laŭ unu drato. Seria enigo/eligo estas movo de unu bito post la alia laŭ nur unu drato. Kompreneble, la seria enigo/eligo estas multe malpli rapida, sed postulas ege malpli da materialo ol la paralela enigo/eligo.

2.7. Interrompoj

Interrompaj kapabloj ekzistas en multaj centraj prilaboriloj kiel rimedoj por plibonigi la prilaborilan efikon. Konsideru la okazon de komputoro, kiu prilaboras grandan kvanton da datumoj, kies partoj devos eliri al presilo. CPU kapablas eligi datuman okbiton en nur unu maŝinciklo, sed la presilo bezonas multajn maŝinciklojn por presi la karaktron, specifatan de la datuma okbito. CPU povus atendi, farante nenion, ĝis kiam la presilo estos preta akcepti la sekvantan datuman okbiton. Se en la komputoro estas disponebla la interrompa kapablo, CPU povas eligi okbiton kaj poste daŭrigi la datumprilaboron. Kiam la presilo estos preta akcepti la sekvantan okbiton, ĝi povus peti interrompon. Kiam CPU kvitancas la interrompon, ĝi haltigas la efektivigon de la ĉefa programo kaj aŭtomate aktivigas la subrutinon, kiu elirigos la sekvantan okbiton. Post la okbita elirigo, CPU daŭrigas la efektivigon de la ĉefa programo. Notu, ke tio principe similas al subrutina voko, sed la salton oni iniciatas el ekstere, anstataŭ el la programo.

Ankaŭ pli kompleksaj interromp-strukturoj estas eblaj. En ili pluraj interrompaj aparatoj estas ligitaj al la sama prilaborilo, sed havas malsamajn prioritatajn nivelojn. Interrompebla prilaborado estas grava kapablo, kiu permesas maksimuman utilon de la aliaj prilaborilaj kapabloj por altgrada datumfluo en la sistemo.

2.8. Suspendo

Alia grava apartaĵo, kiu pligrandigas la datumfluon de prilaborilo, estas la suspendo. La suspendivo ebligas operaciojn laŭ rekta storatingo (DMA).

En simplaj enigaj kaj eligaj operacioj, la prilaborilo mem regas la tutan datum-movon. La informo lokota en la storon estas movata de la eniga aparato al la prilaborilo kaj poste de la prilaborilo al la indikita storero. Same la informo, kiu iras de la storo al eliga aparato, iras tra la prilaborilo.

Tamen kelkaj periferiaj aparatoj kapablas movi informon al aŭ el la storo multe pli rapide, ol la prilaborilo mem kapablas fari. Se sufiĉe granda kvanto da datumoj devas esti movata al aŭ el tia aparato, tiam la datumfluo tra la sistemo pligrandiĝos, se la aparato mem povas efektivigi la movon. La prilaborilo devas provizore suspendi sian operaciadon dum tia movo por eviti konfliktojn, kiuj povus okazi, se la prilaborilo kaj la periferia aparato provus adresi la storon samtempe. Tial en kelkaj prilaboriloj estas disponebla la suspendivo.

3. Instrukciaro

Komputoro, eĉ se teĥnike altnivela, kapablas fari nur tion, kion oni ordonas al ĝi. Oni ordonas al komputoro per aro da koditaj instrukcioj nomata programo. La agokampo de la programisto estas nomata programaro (En: software, Fr: logiciel), opone al la aparataro, kiu konsistas el la reala komputora ekipaĵo. La komputora programaro konsistas el ĉiuj programoj skribitaj por tiu komputoro.

Kiam oni konceptas komputoron, la inĝenieroj kapabligas la centran prilaboran unuon (CPU) efektivigi apartan operaciaron. Oni planas CPUon tiel, ke specifa operacio efektiviĝas, kiam la CPUa reglogiko analizas apartan instrukcion. Konsekvence la operacio, kiun CPU povas efektivigi, difinas la komputoran instrukciaron.

Ĉiu komputora instrukcio ebligas al la programisto iniciati efektivigon de iu specifa operacio. Ĉiuj komputoroj enhavas iujn artimetikajn operaciojn en sia instrukciaro, ekz. instrukcion por adicii la enhavojn de du registrumoj. Ofte la instrukciaro inkludas la logikajn operaciojn (t.e. AŬi la enhavojn de du registrumoj) kaj registrum-operaciajn instrukciojn (t.e. krementi registrumon). Komputora instrukciaro enhavas ankaŭ instrukciojn, kiuj movas datumojn inter registrumoj, inter registrumo kaj storo, kaj inter registrumo kaj eniga/eliga aparato. Multaj instrukciaroj provizas ankaŭ laŭkondiĉajn instrukciojn. Laŭkondiĉa instrukcio specifas operacion efektivigotan nur, se iuj kondiĉoj estas plenumitaj; ekzemple, salto al aparta instrukcio, se la rezulto de la lasta operacio estas nulo. Laŭkondiĉaj instrukcioj provizas programon per decidiĝa kapablo.

La programisto, logike organizanta instrukcisekvencon laŭ kohera programo, kapablas ordoni al komputoro efektivigi tre specialan kaj utilan funkcion.

Tamen komputoro kapablas efektivigi nur programojn, kies instrukcioj estas laŭ duume kodita formo (t.e. vico de 1 kaj de 0), kiun oni nomas maŝinkodo. Ĉar estus treege malfacile programi en maŝinkodo, oni ellaboris programlingvojn. Ekzistas programoj, kiuj konvertas ilin en maŝinkodon, kiun kapablas interpreti la prilaborilo.

Asembla lingvo estas unu el la tipoj de programlingvoj. Unika asembla mnemoniko atribuiĝis al ĉiu el la komputaj instrukcioj. La programisto povas skribi programon (nomatan fontprogramo), utiligante mnemonikon kaj iujn operandojn; la fontprogramon oni poste konvertas en maŝininstrukciojn (nomatajn celprogramo). Ĉiun asemblan instrukcion oni konvertas al po unu maŝinkoda instrukcio (1 aŭ pluraj okbitoj) per asemblero. La asemblaj lingvoj kutime dependas de la maŝino (ili povas utili nur en unu tipo de komputoro).

La 8080-a instrukciaro inkludas kvin malsamajn tipojn de instrukcioj:

3.1. Instrukciaj kaj datumaj formatoj

La storo de la 8080 organiziĝas laŭ okbitaj kvantoj nomataj okbitoj. okbito posedas unikan 16-bitan duuman adreson, kiu rilatas al ĝia laŭvica pozicio en la storo.

La 8080 kapablas rekte adresi ĝis 65 536 okbitojn de storo, kiu povas konsisti el nurlegebla storo (Romo) kaj el legebla modifebla storo (RAM).

En la 8080 oni storas datumon laŭ la formo de okbita duuma entjero.

Kiam registrumo aŭ datumvorto enhavas dubazan numeron, estas necese difini la ordon, laŭ kiu la bitoj de la numero skribiĝas. En INTEL 8080 la biton 0 oni konsideras kiel la malplej signifan biton (MSB) kaj la biton 7 kiel la plej signifan biton (PSB).

La 8080-aj program-instrukcioj povas longi unu, du aŭ tri okbitojn. Plurokbitaj instrukcioj devas esti storataj en sinsekvajn storerojn; la adreso de la unua okbito estas ĉiam uzata kiel la adreso de la instrukcio. La ĝusta instrukciformato dependas de la aparta farota operacio.

3.2. Adresaj manieroj

Ofte la datumo, koncernata de la instrukcio, estas storita en la storo Kiam estas uzata plurokbita numera datumo, la datumo, same kiel la instrukcioj, estas storita en sinsekvaj storeroj, kun la malplej signifa okbito unue, sekvata de pli kaj pli signifaj okbitoj. La 8080 kapablas adresi datumon, storitan en la storo aŭ en registrumoj laŭ kvar malsamaj manieroj:

La efektivigo de la instrukcioj progresas laŭ sinsekve plialtiĝantaj storeroj, escepte de la okazo, kiam la efektivigo estas direktata per interrompa aŭ salta instrukcio. Saltinstrukcio povas indiki la adreson de la tuj poste efektivigota instrukcio laŭ du manieroj:

La instrukcio RST estas speciala unuokbita vokinstrukcio (kutime uzata en interrompaj sekvencoj). RST inkludas 3-bitan kampon; la programregon ricevas tiu instrukcio, kies adreso valoras 8-oble la enhavon de la 3-bita kampo.

3.3. Kondiĉaj flagoj

En la 8080 estas kvin kondiĉaj flagoj, asociitaj al la efektiviĝo de instrukcio. Ili estas nulo, signo, pareco, kromo kaj mezkromo. Ĉiu estas reprezentata per alia unubita registrumo en CPU. Flagon oni starigas, donante al la bito la valoron 1; flagon oni kuŝigas, donante al la bito la valoron 0.

Escepte de okazoj, kiam estas alie indikite, instrukcio tuŝas flagon jene:

Nulo: Se la rezulto de instrukcio valoras 0, ĝi starigas la flagon, alie ĝi kuŝigas ĝin.

Signo: Se la plej signifa bito de operacirezulto valoras 1, la flago staras, alie ĝi post la operacio kuŝas.

Pareco: Se la 2-modela sumo de la unu-valorantaj bitoj el la operacirezulto valoras 0 (t.e., se la rezulto estas para) la flago staras, alie ĝi kuŝas (t.e., se la rezulto estas nepara).

Kromo: Se la instrukcio estigas superfluon (de adicio) aŭ subfluon (de subtraho aŭ komparo) ekster la plej signifa bito, la flago staras, alie ĝi kuŝas.

Mezkromo: Se la instrukcio kaŭzas superfluon ekster la bito 3 al la bito 4 en la rezulto, la mezkromo staras, alie ĝi kuŝas. Tiun flagon tuŝas adicioj en normala precizo, subtrahoj, krementoj, malkrementoj, komparoj kaj logikaj operacioj. Ĝi estas uzata precipe kun adicioj aŭ krementoj, kiuj antaŭas instrukcion DAA (dekbaza aligo de la akumulatoro).

3.4. Simboloj kaj mallongigoj

La sekvantaj simboloj kaj mallongigoj estas uzataj en la posta priskribo de la 8080-instrukcioj.

Simboloj Signifoj
akumulatoro Registrumo A.
adr 16-bita adresa kvanto,
datumo 8-bita datuma kvanto.
d 16 16-bita datuma kvanto.
okbito 2 La dua okbito de la instrukcio (aŭ okb 2).
okbito 3 La tria okbito de la instrukcio (aŭ okb 3)
pordo 8-bita adreso de eniga/eliga aparato
r, r1, r2 Unu el la registrumoj A,B,C,D,E,H,L.
CCC, FFF La 3-bita nombro, indikanta unu cel la registrumoj A,B,C,D,E,H,L (CCC = celo; FFF = fonto):
CCC aŭ FFF Registruma nomo
111 A
000 B
001 C
010 D
011 E
100 H
101 L
rp Unu el la registrumparoj:
B — reprezentas la paron B-C kun B kiel la pli signifa registrumo kaj C kiel la malpli signifa registrumo.
D — reprezentas la paron D-E kun D kiel la pli signifa registrumo kaj E kiel la malpli signifa registrumo.
H — reprezentas la paron H-L kun H kiel la pli signifa regitrumo kaj L kiel la malpli signifa registrumo.
SP — reprezentas la 16-bitan stakmontran registrumon.
RP La 2-bita nombro, indikanta unu el la registrumparoj B,D,H,SP:
RP Registrumparo
00 B-C
01 D-E
10 H-L
11 SP
rs La unua (pli signifa) registrumo el la indikita registrumparo.
rm La dua (malpli signifa) registrumo el la indikita registrumparo.
PC 16-bita instrukcimontra registrumo (PCS kaj PCM estas uzataj por respektive indiki la pli signifan kaj la malpli signifan okbitojn).
SP 16-bita stakmontra registrumo (SPS kaj SPM estas uzataj por respektive indiki la pli signifan kaj la malpli signifan okbitojn).
ri Bito “i” de la registrumo “r” (la bitoj numeratas de 7 ĝis 0 de maldekstre dekstren).
Z, S, P, CY, AC La kondiĉaj flagoj: Z=nulo, S=signo, P=pareco, CY=kromo, AC=mezkromo.
() La enhavo de la storero aŭ registrumo meze de la krampoj.
← “estas movata al” (dekstra parto maldekstren).
⋀ Logika “KAJ”
⊻ Eskluda “AŬ”
⋁ Inkluda “AŬ”
+ Adicio
× Multipliko
↔︎ “estas interŝanĝata kun”
‾ La unuuma komplemento [t.e. (Ā)]
n La restarta numero 0 ĝis 7
NNN. La dubaza reprezento 000 ĝis 111 de la restarta numero 0 ĝis 7 respektive
M La storo

4. Priskribo de la instrukcioj

4.1. Datum-mova grupo

Tiu instrukcigrupo movas datumon al aŭ el registrumo kaj storo. La kondiĉaj flagoj ne estas tuŝataj de ĉiuj instrukcioj de tiu grupo (tab. 1).

Tab. 1

Mnemoniko Pervorta priskribo Simbola priskribo Kodo Nombro de
maŝincikloj
stadioj
MOV r1,r2Movo el registrumo en registrumon (r1)←(r2) 01CCCFFF 15
MOV M.rMovo el registrumo en storeron (tra H-L)((H)(L)←(r) 01110FFF 2 7
MOV r,MMovo el storero (tra H-L) en registrumon. (r)←((H)(L))01CCC110 27
MVI r,datumoTuja movo de datumo en registrumon. La datumo estas en la instrukcio mem(r)←((H) (L))00CCC110 datumo27
LXI rp.d 16Tuja movo de 16-bita datumo en registrumaron B-C aŭ SP. La malpli signifa datumparo estas en okbrto 2(rs)←(okbito 3)
(rm)←(okbito 2)
00RP0001 mpli s D pli s Dp310
LDA adrRekta movo el storero en akumulatoron. La adreso de la storero estas en la instrukcio mem(A)←((okb 3) (okb 2))00111010 mpli s A pli s Ap413
STA adrRekta movo el akumulatoro en storeron. La adreso de la storero estas en la instrukcio mem((obk 3) (okb 2)←(A) 00110010 mpli s A pli s Ap413
LHLD adrRekta movo (ŝargo) el storero en registrumparon H-L. La adreso de la storero estas en la instrukcio mem(L)←((okb 3) (okb 2)) (H)←((okb 3)(okb 2)+1)00101010 mpli s A pli s Ap516
SHLD adrRekta movo (storo) el registrumparo H-L en storeron, kie adreso estas en la instrukcio (malpli sign parto de okbito 2)((okb 3) (okb 2))←(L) ((okb 3)(okb 2)+1)←(H)00100010 mpli s A pli s Ap516
LDAX rpMovo en akumulatoron el storero, kies adreso estas en registrumparo B-C au D-E(A)←((rp))00RP101027
STAX rpMovo el akumulatoro en la storeron, kies adreso estas en registrumparo B-C aŭ D-E((rp))←(A)00RP001027
XCHGInterŝanĝo de la enhavoj de D-E kun K-L(H)↔(D) (L)↔(E)1110101114

4.2. Aritmetika grupo

Tiu instrukcigrupo efektivigas aritmetikajn operaciojn per datumoj en registrumoj aŭ en la storo (tab. 2).

Escepte, kiam estas alie indikite, ĉiuj instrukcioj el tiu grupo tuŝas la nulan (Z), la signan (S), la parecan (P), la kromecan (CY) kaj la mezkromecan (AC) flagojn laŭ la kutimaj reguloj.

Ĉiuj subtrahaj operacioj efektiviĝas laŭ aritmetiko je duuma komplemento, starigas la flagon kromo (CY) por indiki subnuliĝon kaj kuŝigas ĝin por indiki nenian subnuliĝon.

Tab. 2

Mnemoniko Pervorta priskribo Simbola priskribo Kodo Nombro de
maŝincikloj
stadioj
ADD rAdicio de registrumo en akumulatoron.(A)←(A)+(r)10000FFF14
ADD MAdicio de storero, kies adreso estas en H-L en akumulatoron.(A)←(A)+((H)(L))10000110 2 7
ADITuja adicio de datumo en akumulatoron, La datumo estas en la instrukcio mem(A)←(A)+(okb 2)11000110 datumo27
ADC rAdicio de registrumo plus kromflago en A(A)←(A)+(r)+(CY)10001FFF14
ADC MAdicio de storero, kies adreso estas en H-L plus kromflago (CY) en akumulatoron.(A)←(A)+((H)(L))+(CY)1000111027
ACI datumoTuja adicio de datumo plus kromilago plus akumulatoro en akumulatoron(A)←(A)+(okb 2)+(CY)11001110 datumo22
SUB rSubtraho de registrumo el akumulatoro.(A)←(A)-(r) 10010FFF14
SUB MSubtraho de storero, kies adreso estas en H-L el akumulatoro(A)←(A)-((H)(L)101011027
SUI datumoTuja subtraho de datumo el akumulatoro. La datumo estas en la instrukcio mem(A)←(A)-(okbito 2)11010110 datumo27
SBB rSubtraho de registrumo kaj de kromflago (CY) el akumulatoro(A)←(A)-(r)-(CY)10011FFF14
SBB MSubtraho de storero, kies adreso estas en H-L kaj de kromflago el akumulatoro(A)←(A)-((H)(L))-(CY)1001111027
SBI datumoTuja subtraho de datumo kaj de kromflago(A)←(A)-(okb 2)-(CY)11011110 datumo27
INR rInkremento je unu de la enhavo de la registrumo r. Nur (CY) ne tuŝata(r)←(r)+100CCC10015
INR MInkremento je unu de la enhavo de la storero, kies adreso estas en H-L((H)(L))←((H)(L))+100110100310
DCR rDekremento je unu de enhavo de la registrumo r. Nur (CY) ne tuŝata.(r)←(r)-100CCC10115
DCR MDekremento je unu de la enhavo de la storero, kies adreso estas en H-L((H)(L))←((H)(L))-100110101310
INX rpInkremento je unu de la enhavo de la registrumparo rp. Neniu flago tuŝata(rs)(rm)←(rs)(rm)+100RP001115
DCX 1pDekremento je unu de la enhavo de la registrumparo rp. Neniu flago tuŝata(rs)(rm)←(rs)(rm)-100RP101115
DAD rpAdicio de la enhavo de la registrumparo rp. (B-C, D-E, H-L aŭ SP) al la enhavo de registrumparo H-L. Nur la kromllago (CY) estas tuŝata(Hl)←(h)(L)+(rs)(rm)00RP1001310
DAADekbaza alformado de la akumulatoro La 8-bila nombro en la akumulatoro estas modilata por formi du 4-bitajn BCDajn ciferojn laŭ la sekvanta procedo
  1. Se la valoro de la malplej signitaj 4 bitoj de la akumulatoro superas 9, aŭ se la mezkroma flago (AC) staras, oni adicias 6 al la akumulatoro.
  2. Se la valoro de la plej signifaj 4 bitoj de la akumulatoro nun superas 9, aŭ se la kromflago (CY) staras, oni adicias 6 al plej signifaj 4 bitoj de la akumulatoro.
Notu: ĉiuj flagoj estas tuŝataj
0010011114

4.3. Logika grupo

Tiu instrukcigrupo efektivigas logikajn (boolajn, de la nomo Boole, operaciojn kun datumoj en registrumoj aŭ en la storo kaj kun kondiĉaj flagoj (tab. 3).

Escepte de okazoj alie indikitaj, ĉiuj instrukcioj en tiu grupo tuŝas la flagojn Z (nulo), P (pareco), CY (kromo), AC (mezkromo), S (signo) laŭ la kutimaj reguloj.

Tab. 3

Mnemoniko Pervorta priskribo Simbola priskribo Kodo Nombro de
maŝincikloj
stadioj
ANA rLogika KAJO de la registrumo r al la akumulatoro. Ĝi kuŝigas la kromflagon (CY)(A)←(A)⋀(r)10100FFF14
ANA MLogika KAJO de la storero, kies adreso estas en K-L, al la akumulatoro. Ĝi kuŝigas la kromflagon (CY)(A)←(A)⋀(H)(L))1010011027
ANI datumoTuja logika KAJO de la datumo al la akumulatoro. Ĝi kuŝigas la flagojn kromo (CY) kaj mezkromo (AC)(A)←(A)⋀(okbito 2)11100110 datumo27
XRA rLogika eskluda AŬo de la registrumo R al la akumulatoro. Ĝi kuŝigas la flagojn kromo (CY) kaj mezkromo (AC)(A)←(A)⊻(r)10101FFF14
XRA MLogika eskluda AŬo de la storero, kies adreso estas en H-L, al la akumulatoro. Ĝi kuŝgas la lagojn kromo (CY), mezkromo (AC).(A)←(A)⊻((H)(L))1010111027
XRI datumoTuja logika eskluda AŬo de la datumo al la akumulatoro, Ĝi kuŝigas la flagojn kromo (CY) kaj mezkromo (AC)(A)←(A)⊻(okbito 2)11101110 datumo27
ORA rLogika inkluda AŬo de la registrumo r al la akumulatoro. Ĝi kuŝigas la flagojn kromo (CY) kaj mezkromo (AC)(A)←(A)⋁(r)10110FFF14
ORA MLogika inkluda AŬo de la storero, kies adreso estas en H-L. al la akumulatoro. Ĝi kuŝigas la flagojn (CY) kaj (AC)(A)←(A)⋁((H)(L))1011011027
ORI datumoTuja logika inkluda AŬo de la datumo al la akumulatoro. Ĝi kuŝigas la flagojn kromo (CY) kaj mezkromo (AC) (A)←(A)⋁(okbito 2)11110110 datumo27
CMP rKomparo de registrumo al la akumulatoro Tiu instrukcio ne modifas la registrumojn. (Z) staras, se (A)=(r), (CY) staras, se (A)<(r)(A)-(r)10111FFF14
CMP MKomparo de storero, kies adreso estas en H-L, al la akumulatoro. Flagoj kiel ĉi-supre.(A)-((H)(L))1011111027
CPI datumoTuja komparo de datumo al la akumulatoro. La datumo estas en la instrukcio mem(A)←(okbito 2)11111110 datumo27
RLCMaldekstra ringpaŝigo. Nur la kromflago (CY) estas tuŝata(Ai+1)←(Ai), (A0)←(A7),(CY)=(A0)14
RRCDekstra ringpaŝigo. Nur la kromflago (CY) estas tuŝata(Ai+1)←(Ai), (A7)←(A0),(CY)=(A0)0000111114
RALMaldekstra ringpaŝigo tra la kromflago (CY) Nur la kromflago (CY) estas tuŝata La malgrava bito kaj la flago (CY) post la paŝigo valoras la enhavon de la grava bito antaŭ la paŝigo.(Ai+1)←(Ai) (CY)←(A7), (A0)←(CY)0001011114
RARDekstra ringpaŝigo tra la kromflago (CY) Nur la kromflago (CY) estas tuŝata(Ai)←(Ai+1) (CY)←(A0), (A7)←(CY)0001111114
CMAKomplementado de la akumulatoro Bitoj 0 fariĝas 1 kaj inverse. La flagoj ne estas tuŝataj.(A)←(Ā)0010111114
CMCKomplementado de a kromflago (CY) Nur la kromflago (CY) estas tuŝata.(CY)←(C̅Y̅)0011111114
STCStarigo de la kromflago (CY). Nur la kromflago (CY) estas tuŝata(CY)←10011011114

4.4. Salta grupo

Tiu instrukcigrupo interrompas la normalan sinsekvan efektiviĝon de la programo (tab. 4).

Neniu instrukcio de tiu grupo modifas la kondiĉajn flagojn.

La salt-instrukcioj estas aŭ senkondiĉaj aŭ laŭkondiĉaj. La senkondiĉaj saltoj efektivigas nur la indikitan operacion pri registrumo PC (la instrukcimontrilo). La laŭkondiĉaj saltoj analizas la staton de unu el la kvar prilaborilaj flagoj por decidi, ĉu ĝi devas efektivigi la indikitan salton. La kondiĉoj, kiujn oni povas indiki, estas sekvantaj:

Kondiĉo KKK
NZ – nenula (Z=0) 000
NC – senkroma (CY =0) 010
C – kunkroma (CY= 1) 011
PO – nepara (P=0) 100
PE – para (P=1) 101
P – pozitiva aŭ nula (S=0) 110
M – negativa (S= 1) 011

4.5. Staka, eniga/eliga kaj maŝinrega grupo

Tiu instrukcigrupo efektivigas enigojn aŭ eligojn, utiligas la stakon kaj tuŝas la internajn kondiĉajn flagojn (nomatajn ankaŭ: regflagoj) (tab. 5).

Escepte de okazoj, kiam estas alie indikite, neniu instrukcio de tiu grupo tuŝas la kondiĉajn flagojn.

Tab. 4

Mnemoniko Pervorta priskribo Simbola priskribo Kodo Nombro de
maŝincikloj
stadioj
JMP adrSenkondiĉa salto al la indikita adreso en la instrukcio mem: la malpli signifa adresparto estas en la okbito 2 (PC)←(okb 3)(okb 2)11000011 mpli s A pli s Ap310
JC adrSalto, se kromflago valoras 1 ((CY)=1). adreso indikita en la instrukcio, t.e. saltos se okazis super- aŭ subfluo.se (CY)=1 do (PC)←(okb 3) (okb 2)11011010 mpli s A pli s Ap310
JNC adrSalto, se kromflago valoras 0 ((CY)=0), al la adreso indikita en la instrukcio, t.e salto, se ĉe ne okazis superfluo.se (CY)=0 do (PC)←(okb 3)(okb 2)11010010 mpli s A pli s Ap310
SZ adrSalto, se nulflago valoras 1 (Z=1) al la adreso indikita en la instrukcio t.e. salto, se la rezulto estas nulose (Z)=1 do (PC)←(okb 3)(okb2)11001010 mpli s A pli s Ap310
JNZ adrSalto, se mulflago valoras 0 (Z=0), al la adreso indikita en la instukcio, t.e. salto, se la rezulto ne estas nulo.se (Z)=0 do (PC)←(okb 3)(okb 2)11000010 mpli s A pli s Ap310
JP adr Salos se rezulto estas poziliva aŭ nula (S=0), al la adreso indikita en la instrukvo. se (S=0) do (PC)←(okb 3)(okb 2)11110010 mpli s A pli s Ap310
JM adrSalto, se rezulto estas nepara (P=0), al la adreso indikita en la instrukciose (S=1) do (PC)←(okb 3)(okb 2)11111010 mpli s A pli s Ap310
JPESalto, se rezulto estas nepara (P=0), al la adreso indikita en la instrukciose (P=0) do (PC)←(okb 3)(okb 2)11101010 mpli s A pli s Ap310
JPO adrSalto, se rezulto estas para (P=1) al la adreso indikita en la instrukciose (P=1) do (PC)←(okb 3)(okb 2)11100010 mpli s A pli s Ap310
CALL adrSenkondiĉa voko al la adreso indikita en la instrukcio, kaj savo de la enhavo de instrukcimontrilo (SP) en la stakon antaŭ la salto, por la reveno((SP)-1)←(PCS) ((SP)-2)←(PCM) (SP)←(SP)-2 (PC)←(okb 3)(okb 2)11001101 mpli s A pli s Ap517
CC adrVoko, se la kromflago valoras 1 (CY=1), t.e. voko. se okazis dum la lasta operacio superfluo aŭ subfluose (CY=1) do same kiel CALL11011100 mpli s A pli s Ap3
5
11
17
CNC adrVoko, se la kromflago kuŝas (CY=0), t.e.voko. se ne okazis dum la lasta operacio superfluo aŭ subfluose (CY=0) do same kiel CALL11010100 mpli s A pli s Ap3
5
11
17
CZ adrVoko, se nulflago staras (Z=1), t.e. voko se la rezulto estas nulose (Z=1) do same kiel CALL11001100 mpli s A pli s Ap 3
5
11
15
CNZ adrVoko, se la nulflago kuŝas (Z=0), t.e. voko se la rezulto ne estas nulose (Z=0) do same kiel CALL11000100 mpli s A pli s Ap 3
5
11
15
CP adrVoko, se rezulto estas pozitiva aŭ nula (S=0), al la adreso indikita en la instrukcio.se (S=0) do same kiel CALL11110100 mpli s A pli s Ap 3
5
11
15
CM adrVoko, se rezulto estas negativa (S=1) al la adreso indikita en la instrukciose (S=1) do same kiel CALL11111100 mpli s A pli s Ap 3
5
11
15
CPE adrVoko, se rezulto estas nepara (P=0), al la adreso indikita en la instrukciose (P=0) do same kiel CALL11101100 mpli s A pli s Ap 3
5
11
15
GPO adrVoko, se rezulto estas para (P=1) al la adreso indikita en la instrukciose (P=1) do same kiel CALL11100100 mpli s A pli s Ap 3
5
11
15
RETSenkondiĉa reiro. La adreso de la posta instrukcio estas en la stako(PCM)←((SP)) (PCS)←((SP)+1) (SP)←(SP)+111001001310
RCReiro, se la kromflago staras (CY=1)se (CY=1) do same kiel RET110110001
3
5
11
RNCReiro, se la kromflago kuŝas (CY =0)se (CY=0) do same kiel RET110100001
3
5
11
RZReiro, se la nulflago staras (Z=1), t.e. se la rezulto estas nulose (Z=0) do same kiel RET110010001
3
5
11
RNZReiro, se la nulflago kuŝas (Z=0), t.e. reiro se la rezulto ne estas nulose (Z=0) do same kiel RET110000001
3
5
11
RPReiro, se rezulto estas pozitiva aŭ nula (S=0), al la adreso savita en la stakonse (S=0) do same kiel RET111100001
3
5
11
RMReiro, se rezulto estas negativa (S=1), al la adreso savita en la stakonse (S=1) do same kiel RET111110001
3
5
11
RPERerro, se rezulto estas nepara (P=0) al la adreso savita en la stakonse (P=0) do same kiel RET111010001
3
5
11
RPOReiro, se rezulto estas para (P=1), al la adreso savita en la stakonse (P=1) do same kiel RET111000001
3
5
11
RST nRestarto je adreso 8xn (n=0 ĝis 7). Ĝi funkcias kiel CALL 8xn. Enhavo de la instrukcimontrilo post la instrukcio. 0000 0000 00NN N000((SP)-1)←(PCS) ((SP)-1)←(PCM) (SP)←(SP)-2 (PC)←8x(NNN)11NNN111311
PCHLMovo de la registrumparo H-L en la registrumon PC (instrukcimontrilo)(PCS)←(H) (PCM)←(L)1110100115

Tab. 5

Mnemoniko Pervorta priskribo Simbola priskribo Kodo Nombro de
maŝincikloj
stadioj
PUSH rpPuŝo de registrumparo en la stakon Noto: La registrumparo rp=SP ne devas esti indikata.(SP)←(rs) ((SP)-2)←(rm) (SP)←(SP)-211RP0101311
PUSH PSWPuŝo de la akumulatoro kaj de la kondiĉaj flagoj en la stakon
D7D6D5D4D3D2D1D0
SZ0AC0P1CY
Flagvorto. Signoflago en la piej signila bito (S) Nulflago (Z) en la bito D6, Mezkromflago (AC) en la bito D4, Parecflago (P) en la bito D2 Kromflago (CY) en la bito D0
((SP)-1)←(A) ((SP)-2)0←(CY) ((SP)-2)1←1 ((SP)-2)2←(P) ((SP)-2)3←0 ((SP)-2)4←(AC) ((SP)-2)5←0 ((SP)-2)6←(Z) ((SP)-2)7←(S) ((SP))←((SP)-2)11110101310
POP rpTiro el la stako en regustrumparon rp. Noto. la registrumparo rp = SP ne devas esti indikata(rm)←((SP)) (rs)←((SP)+1) (SP)←(SP)+211RP0001310
POP PSWTiro el la stako en la akumulatoron kaj en la kondiĉajn flagojn. Ĉiuj flagoj, kompreneble, estas tuŝataj de tiu instrukcio.(CY)←((SP))0, (P)←((SP))2 (AC)←((SP))4 (Z)←((SP))6 (S)←((SP))7 (A)←((SP)+1) (SP)←(SP)+211110001310
XTHLInterŝanĝo inter la staksupro kaj la registrumparo H-L.(H)←((SP)) (H)←((SP)+1)1110001158
SPHLMovo de registrumparo H-L en la registrumon SP (stakmontrilo).(SP)←(H)(L)1111100115
OUT pordoEligo de datumo el la akumulatoro tra pordo indikita en la instrukcio(datumo)←(A)11010011 pordo310
EIEbligo de interrompoj. Tuj post la efektiviĝo de tiu instrukcio, la interrompoj plu ne estos akceptataj ĝis la efektiviĝo de instrukcio, kiu tuj sekvos la instrukcion EI.1111001114
HLTĜi haltigas la prilaborilon je la adreso de tiu instrukcio. La registrumoj kaj la kondiĉaj flagoj restas netuŝitaj0111011017
NOPNenioperacio. Tiu instrukcio nur progresigas la instrukcimontrilon (SP). Ĝi ne tuŝas la registrumojn nek la kondiĉajn flagojn.0000000014

Tab. 6

● = ĉiuj flagoj (CY,Z,S,P,AC) tuŝataj
▲ = nur la kromflago (CY) tuŝata
▽ = ĉiuj flagoj escepte de la kromflago (CY) tuŝataj: (esceptoj: INX, DCX tuŝas neniun flagon)
ASCII = Usona Norma Kodo por Inform-Interŝanĝo

MOVO
40 MOV B,B
41 MOV B,C
42 MOV B,D
43 MOV B,E
44 MOV B,H
45 MOV B,L
46 MOV B,M
47 MOV B,A
48 MOV C,B
49 MOV C,C
4A MOV C,D
4B MOV C,E
4C MOV C,H
4D MOV C,L
4E MOV C,M
4F MOV C,A
50 MOV D,B
51 MOV D,C
52 MOV D,D
53 MOV D,E
54 MOV D,H
55 MOV D,L
56 MOV D,M
57 MOV D,A
58 MOV E,B
59 MOV E,C
5A MOV E,D
5B MOV E,E
5C MOV E,H
5D MOV E,L
5E MOV E,M
5F MOV E,A
60 MOV H,B
61 MOV H,C
62 MOV H,D
63 MOV H,E
64 MOV H,H
65 MOV H,L
66 MOV H,M
67 MOV H,A
68 MOV L,B
69 MOV L,C
6A MOV L,D
6B MOV L,E
6C MOV L,H
6D MOV L,L
6E MOV L,M
6F MOV L,A
70 MOV M,B
71 MOV M,C
72 MOV M,D
73 MOV M,E
74 MOV M,H
75 MOV M,L
77 MOV A,A
78 MOV A,B
79 MOV A,C
7A MOV A,D
7B MOV A,E
7C MOV A,H
7D MOV A,L
7E MOV A,M
7F MOV A,A
KUN LA AKUMULATORO(●)
80 ADD B,B
81 ADD B,C
82 ADD B,D
83 ADD B,E
84 ADD B,H
85 ADD B,L
86 ADD B,M
87 ADD B,A
88 ADC B,B
89 ADC B,C
8A ADC B,D
8B ADC B,E
8C ADC B,H
8D ADC B,L
8E ADC B,M
8F ADC B,A
90 SUB B,B
91 SUB B,C
92 SUB B,D
93 SUB B,E
94 SUB B,H
95 SUB B,L
96 SUB B,M
97 SUB B,A
98 SBB B,B
99 SBB B,C
9A SBB B,D
9B SBB B,E
9C SBB B,H
9D SBB B,L
9E SBB B,M
9F SBB B,A
A0 ANA B,B
A1 ANA B,C
A2 ANA B,D
A3 ANA B,E
A4 ANA B,H
A5 ANA B,L
A6 ANA B,M
A7 ANA B,A
A8 XRA B,B
A9 XRA B,C
AA XRA B,D
AB XRA B,E
AC XRA B,H
AD XRA B,L
AE XRA B,M
AF XRA B,A
B0 ORA B,B
B1 ORA B,C
B2 ORA B,D
B3 ORA B,E
B4 ORA B,H
B5 ORA B,L
B6 ORA B,M
B7 ORA B,A
B8 CMP B,B
B9 CMP B,C
BA CMP B,D
BB CMP B,E
BC CMP B,H
BD CMP B,L
BE CMP B,M
BF CMP B,A
STAKAJ OPERACIOJ
C5 PUSH B,B
D5 PUSH B,D
E5 PUSH B,H
F5 PUSH B,PSW
C1 POP B,B
D1 POP B,F
E1 POP B,H
F1 POP B,PSW●
E3 XTHL
F9 SPHL
RINGPAŜIGO▲
07 RLC
0F RRC
17 RAL
1F RAR
SPECIALAJ
EB XCHG
27 DAA●
2F CMA
37 STC▲
3F CMC▲
SALTO
C2 JNZ
C3 JMP
CA JZ
D2 JC
DA JC
E2 JPE
EA JPE
F2 JP
FA JM
E9 PCHL
VOKO
CD CALL
C4 CNZ
CC CZ
D4 CNC
DC CC
E4 CPO
EC CPE
F4 CP
FC CM
REIRO
C9 RET
C0 RNZ
C8 RZ
C8 RZ
D0 RNC
D8 RC
E0 RPO
F0 RP
F8 RM
RESTARTO
C7 RST 0
CF RST 1
D7 RST 2
DF RST 3
E7 RST 4
EF RST 5
F7 RST 6
FF RST 7
TUJA ŜARGO
01 LXI B.
11 LXI D.
21 LXI H.
31 LXI SP.
TUJA MOVO
06 MVI B.
0E MVI C.
16 MVI D.
1E MVI E.
26 MVI H.
2E MVI L.
36 MVI M.
3E MVI A.
TUJE AL AKUMUL.●
C6 ADI
CE ACI
D6 SUI
DE SBI
E6 ANI
EE XRI
F6 ORI
FE CPI
DUOBLA ADICIO▲
09 DAD B
19 DAD D
29 DAD H
39 DAD SP
ŜARGO STORO
0A LDAX B 02 STAX B
1A LDAX D 12 STAX D
2A LHLD Adr 22 SHLD Adr
3A LDA Adr 32 STA Adr
INKREMENTO▽ DEKREMENTO▽
04 INR B 05 DCR B
0C INR C 0D DCR C
14 INR D 15 DCR D
1C INR E 1D DCR E
24 INR H 25 DCR H
2C INR L 2D DCR L
34 INR M 35 DCR M
3C INR A 3D DCR A
03 INX B 0B DCX B
13 IND D 1B DCX D
23 INX H 2B DCX H
33 INX SP 3B DCX SP
REGO
00 NOP
76 HLT
F3 DI
FB EI
ENIGO/ELIGO
D3 OUT
DB IN
PSEŬDA INSTRUKCIO
ORG Adr
END
EQU D16
SET D16
DS D16
DB D8 |D8|*
DW D16 |D16|*
IF D16
ENDIF
MACRO | |
ENDM
KONSTAN-DIFINOJ
OBDH
1AH
105D
105
720
720
11011B
00110B
‘TEST’
‘AÄ ’B’
OPERATOROJ
(.)
×,/, MOD, SHL, SHR
+, -
NOT
AND
OR, XOR
IMPLICAJ ASIGNOJ
A SET 7
B SET 0
C SET 1
D SET 2
E SET 3
H SET 4
L SET 5
M SET 6
SP SET 6
SPW SET 6

FLAGOBITA
STAKFORMATO

7 6 5 4 3 2 1 0
S Z 0 AC 0 P 1 C

Tab. 7. Teletajpila kodo ASCII (Usona Norma Kodo por Inform-Interŝanĝo).

16-uma kodo Mnemoniko aŭ karaktro Bendtruoj: 87654.321 Teletajpilaj klavoj Rimarkigoj
00 NUL □□□□□.□□□ CTRL SHIFT Plenigo
81 SOH ■□□□□.□□■ CTRL A Kapumkomenco
82 STX ■□□□□.□■□ CTRL B Tekstofino
03 ETX □□□□□.□■■ CTRL C Transmisifino
84 EOT ■□□□□.■□□ CTRL D Demando
05 ENQ □□□□□.■□■ CTRL E Pozitiva kvitanco
06 ACK □□□□□.■■□ CTRL F Sonoro
87 BEL ■□□□□.■■■ CTRL G
88 BS ■□□□■.□□□ CTRL H Retroa spaceto
09 HT □□□□■.□□■ CTRL I Horizontala tabelado
0A LF □□□□■.□■□ Line feed Linisalto
8B VT ■□□□■.□■■ CTRL K Vertiakala tabelado
0C FF □□□□■.■□□ CTRL L Formula prezento aŭ paĝsalto
8D RC ■□□□■.■□■ Return Ĉaretreveno
8E SO ■□□□■.■■□ CTRL N Alia kodo al la norma
0F SI □□□□■.■■■ CTRL O (litero) Laŭ la norma kodo
90 DLE ■□□■□.□□□ CTRL P Transmisieskapo
11 DC1 □□□■□.□□■ CTRL Q Bendlegila startigo
12 DC2 □□□■□.□■□ CTRL R Bendtruila startigo
93 DC3 ■□□■□.□■■ CTRL S Bendlegila haltigo
14 DC4 □□□■□.■□□ CTRL T Bendtruila haltigo
95 NAK ■□□■□.■□■ CTRL U Negativa kvitanco
96 SYN ■□□■□.■■□ CTRL V Sinĥronigo
17 ETB □□□■□.■■■ CTRL W Fino de transmisibloko
18 CAN □□□■■.□□□ CTRL X Ignoro
99 EM ■□□■■.□□■ CTRL Y Mesaĝfino
9A SUB ■□□■■.□■□ CTRL Z Erarneniigo, anstatatŭigo
1B ESC □□□■■.□■■ ESC Eskapo
9C FS ■□□■■.■□□ CTRL SHIFT L Rikordara apartigilo
1D GS □□□■■.■□■ CTRL SHIFT M Grupa apartigilo
1E RS □□□■■.■■□ CTRL SHIFT N Rikorda apartigilo
9F US ■□□■■.■■■ CTRL SHIFT O Rikordparta apartigilo
A0 SP ■□■□□.□□□ Spacigstango Spaceto
21 ! □□■□□.□□■ SHIFT !
22 " □□■□□.□■□ SHIFT " Duobla apostrofo
A3 # ■□■□□.□■■ SHIFT #
24 $ □□■□□.■□□ SHIFT $
A5 % ■□■□□.■□■ SHIFT %
A6 & ■□■□□.■■□ SHIFT &
27 ' □□■□□.■■■ SHIFT ' Apostrofo
28 ( □□■□■.□□□ SHIFT (
A9 ) ■□■□■.□□■ SHIFT )
AA * ■□■□■.□■□ SHIFT *
2B + □□■□■.□■■ SHIFT +
AC , ■□■□■.■□□ , Komo
2D - □□■□■.■□■ - Signor "minus"
2E . □□■□■.■■□ . Punkto
AF / ■□■□■.■■■ / Signo "divido"
30 0 □□■■□.□□□ 0 (cifero 0)
B1 1 ■□■■□.□□■ 1
B2 2 ■□■■□.□■□ 2
33 3 □□■■□.□■■ 3
B4 4 ■□■■□.■□□ 4
35 5 □□■■□.■□■ 5
36 6 □□■■□.■■□ 6
B7 7 ■□■■□.■■■ 7
B8 8 ■□■■■.□□□ 8
39 9 □□■■■.□□■ 9
3A : □□■■■.□■□ :
BB ; ■□■■■.□■■ ;
3C < □□■■■.■□□ SHIFT <
BD = ■□■■■.■□■ SHIFT =
BE > ■□■■■.■■□ SHIFT >
3F ? □□■■■.■■■ SHIFT ?
C0 X ■■□□□.□□□ SHIFT Komerca A
41 A □■□□□.□□■ A
42 B □■□□□.□■□ B
C3 C ■■□□□.□■■ C
44 D □■□□□.■□□ D
C5 E ■■□□□.■□■ E
C6 F ■■□□□.■■□ F
47 G □■□□□.■■■ G
48 H □■□□■.□□□ H
C9 I ■■□□■.□□■ I
CA J ■■□□■.□■□ J
4B K □■□□■.□■■ K
CC L ■■□□■.■□□ L
4D M □■□□■.■□■ M
AE N ■□■□■.■■□ N
CF O ■■□□■.■■■ O (litero O)
50 P □■□■□.□□□ P
D1 Q ■■□■□.□□■ Q
D2 R ■■□■□.□■□ R
53 S □■□■□.□■■ S
D4 T ■■□■□.■□□ T
55 U □■□■□.■□■ U
56 V □■□■□.■■□ V
D7 W ■■□■□.■■■ W
D8 X ■■□■■.□□□ X
59 Y □■□■■.□□■ Y
5A Z □■□■■.□■□ Z
DB [ ■■□■■.□■■ SHIFT K
5C \ □■□■■.■□□ SHIFT L
DD ] ■■□■■.■□■ SHIFT M
DE ↑ ■■□■■.■■□ SHIFT ↑
5F ← □■□■■.■■■ SHIFT ←
60 ` □■■□□.□□□ Presiĝas kiel `
E1 a ■■■□□.□□■ Presiĝas kiel A
E2 b ■■■□□.□■□ Presiĝas kiel B
63 c □■■□□.□■■ Presiĝas kiel C
E4 d ■■■□□.■□□ Presiĝas kiel D
65 e □■■□□.■□■ Presiĝas kiel E
66 f □■■□□.■■□ Presiĝas kiel F
E7 g ■■■□□.■■■ Presiĝas kiel G
E8 h ■■■□■.□□□ Presiĝas kiel H
69 i □■■□■.□□■ Presiĝas kiel I
6A j □■■□■.□■□ Presiĝas kiel J
EB k ■■■□■.□■■ Presiĝas kiel K
6C l □■■□■.■□□ Presiĝas kiel L
ED m ■■■□■.■□■ Presiĝas kiel M
EE n ■■■□■.■■□ Presiĝas kiel N
6F o □■■□■.■■■ Presiĝas kiel O
F0 p ■■■■□.□□□ Presiĝas kiel P
71 q □■■■□.□□■ Presiĝas kiel Q
72 r □■■■□.□■□ Presiĝas kiel R
F3 s ■■■■□.□■■ Presiĝas kiel S
74 t □■■■□.■□□ Presiĝas kiel T
F5 u ■■■■□.■□■ Presiĝas kiel U
F6 v ■■■■□.■■□ Presiĝas kiel V
77 w □■■■□.■■■ Presiĝas kiel W
78 x □■■■■.□□□ Presiĝas kiel X
F9 y ■■■■■.□□■ Presiĝas kiel Y
FA z ■■■■■.□■□ Presiĝas kiel Z
7B { □■■■■.□■■
FC \ ■■■■■.■□□
7D } □■■■■.■□■
7E ~ □■■■■.■■□
FF DEL ■■■■■.■■■ Rub out Trupleno, erarneniigo