▲ Artikollisto

Energio de plena jonigo de atomoj

B. V. Tokarev

1973-10-20

fonto: Scienca Revuo, 1973 n-ro 103,
artikolo 468 (PDF); redaktita teksto

laŭ permeso: CC BY-ND 4.0

La unua formulo por elkalkulo de energio de plena jonigo de atomoj estis proponita de Veselov en la 1938. [1]

(1)

\[E_Z = 0,513\cdot Z^{12/5}\]

kie \(E_Z\) estas esprimita en atomaj unuoj de energio; la unuo egalas al 27,08 eV; \(Z\) estas vica numero de elemento. La formulon de Veselov teorie prilaboris en la 1966. Gáspár_ [2]. Alia formulo, proponita de Miller en la 1967. [3], donas ampleksojn de \(E_Z\) diferenciĝantajn de la efektivaj je dekoj da procentoj.

Multe pli preciza, ol la antaŭaj, estas trovita de ni la sekvanta empiria formulo:

(2)

\[E_Z = \sum_{i=1}^Z U_i = \hbar cR_MZ^{1,408+\cosh \frac{1}{Z}}\]

kie \(U_i\) estas energioj de jonigo de apartaj elektronoj, \(\hbar\) — konstanto de Plank, \(c\) — rapido de lumo, \(R_M\) — konstanto de Rydberg por certa maso \(M\) de la atomkerno, kaj \(cosh\) estas hiperbola kosinuso. Eksperimentaj ampleksoj de \(E_Z\) prenitaj el [4], estas donitaj en kolono 2 de la tabelo; ampleksoj de la energio de plena jonigo, kalkulitaj laŭ la formulo (2), en la kolono 4. Por kelkaj elementoj estas sciataj entalpioj de formiĝo de koncernaj jonoj [5], kiuj estas rekalkulitaj en energiojn de plena jonigo laŭ la formulo:

(3)

\[E_z = \frac{1}{N_A} (\Delta H_0 - \Delta H_{0\, \text{at.}})\]

kie \(N_A\) estas grando de Avogadro, \(H_0\) — entalpio de formiĝo de molo de gaso el plene jonigita atomo je 0 K, kaj \(\Delta H_{0\, \text{at.}}\) — entalpio de formiĝo de molo de atoma gaso je 0 K. La ricevitaj tiamaniere ampleksoj ankaŭ estas donitaj en la kolono 2.

Por elementoj de dua periodo (krom sulfuro, por kiu ĉiuj \(U_i\) estas troveblaj el entalpioj de foriĝo de la jonoj [5], mankantaj en informilo [4] \(U_i\) de \(i=11\) ĝis \(i=Z\) estis trovitaj jene. Se prezenti energion de forŝiro de unu elektrono en formo:

(4)

\[U_i = \hbar c R_M \frac{(i+a)^2}{n^2}\]

kie \(i\) estas ŝargo de rezulta jono, kaj \(n\) = ĉefa kvantuma nombro de forigata elektrono, ni povos vidi, ke ampleksoj \(a\) por jonoj de diversaj elementoj, havantaj saman kvanton de elektronoj, monotone kreskas kun pliiĝo de \(Z\) (se \(i=Z\), \(a=O\)). La sola escepto estas amplekso de \(U_8\) por fluoro, por kiu la responda amplekso \(a\) ne lokiĝas sur la kurbo, prezentanta funkcion \(a=f(Z)\). Ni opinias tiun amplekson de \(U_8\) erara, la korektita (pere de linia interpolado de \(a\)) amplekso estas \(U_8 = 953,6 eV\) (anstataŭ 935,8 eV [4]).

Tabelo No 1.

Energio de plena jonigo de atomoj (eV).

Elemento EZ trovita Literaturo EZ kalkulita
  1 H 13,595 [4] 13,597
  13,597 [5]  
  2 He 78,98 [4] 78,87
  79,00 [5]  
  3 Li 203,43 [4] 203,85
  4 Be 399,04 [4] 400,26
  5 B 670,80 [4] 677,36
  6 C 1029,81 [4] 1043,02
  1029,64 [5]  
  7 N 1485,64 [4] 1504,22
  1485,85 [5]  
  8 O 2043,26 [4] 2067,21
  2043,6 [5]  
  9 F 2714,15 [4] *) 2737,75
10 Ne 3509,5 [4] 3521,16
11 Na 4417,3 [4] **) 4422,45
12 Mg 5446,82 [4] **) 5446,30
13 Al 6602,01 [4] **) 6597,63
14 Si 7884,91 [4] **) 7879,28
15 P 9302,33 [4] **) 9296,69
16 S 10845,7 [5] 10853,25
17 Cl 12553,35 [4] **) 12552,72
18 Ar 14399,57 [4] **) 14398,64

*) \(U_8\) korektita **) kune kun \(U_{11}\), trovitaj per la polado (?, nelegebla, red.)

En aliaj interesantaj nin okazoj ni ankaŭ povas konsideri la interdependon \(a=f(Z)\) la linia. Tial, la necesaj al ni ampleksoj \(U_i\) povas esti kalkulitaj el ampleksoj \(a\), trovataj pere de linia polado, por kiu, kiel unu el du bazaj punktoj, ni povas preni ampleksojn \(a\), elkalkulitaj el la sciataj \(U_i\) por sulfuro. Tiamaniere estis trovitaj la jenaj \(U_i\):

Na
U11 = 1646,15;
Mg
U11 = 1762,62; U12 = 1959,01;
Al
U11 = 441,68; U12 = 2088,10; U12 = 2299,17;
Si
U11 = 475,71; U12 = 523,15; U13 = 2441,13; U14 = 2666,50;
P
U11 = 480,97; U12 = 559,65; U13 = 611,54; U14 = 2821,73; U15 = 3061,11;
Cl
U11 = 530,61; U12 = 593,96; U13 = 661,92; U14 = 747,95; U15 = 8O8,87; U16 = 3665,60; U17 = 3931,74;
Ar
U11 = 538,63; U12 = 620,78; U13 = 688,76; U14 = 763,22; U15 = 854,29; U16 = 917,86; U17 = 4128,88; U18 = 4407,91.

Sumo de tiuj ampleksoj, kune kun la indikitaj en [4] donas \(E_Z\) en la kolono 2 de la tabelo.

Literaturo

  1. М. Г. Веселов, Ученые записки Ленинградского государственного педагогического института имени А. И. Герцена, 10, Ленинград, 1938, стр. 253.
  2. R. Gáspár, Fiz. Szemle, 16(7). 203 (1966); C.A. 66, 12865 (1966)
  3. H. K. Miller, Amer. J. Phys., 35, 1115 (1967).
  4. Справочник химика, под ред. Б. Н. Никольского, I, Госхимиздат, Москва, 1962, стр. 325.
  5. М. Л. Карапетьянц, М. Л. Карапетьянц, Основные термодинамические константи неорганических и органических веществ, “Химия”, Москва, 1968.